تۇڭعىش چەمپيون تۇعىرعا شىقتى

مۇنداي اتاققا پورتۋگاليا قۇراماسى قول جەتكىزدى بۇرناعى كۇنى تۇندە پاريج تۇبىندەگى سەن-دەني قالاسىنىڭ «ستاد دە فرانس» ستاديونىندا فۋتبولدان ەۋروپا چەمپيوناتى ءوزىنىڭ مارەسىنە جەتتى. ونىڭ فينالىندا پورتۋگاليا قۇراماسى فرانتسيا كومانداسىن 1:0 ەسەبىمەن ۇتىپ, تاريحتا تۇڭعىش رەت قۇرلىق چەمپيونى اتاندى. وسى جولى چەمپيونات فينالىنىڭ نەگىزگى ۋاقىتىندا قارسىلاستار ءبىرىنشى مارتە گول سوعا العان جوق. سوندىقتان ماتچتىڭ, سونىڭ تۇيىنىندە التىن مەدالدىڭ تاعدىرىن ەكسترا-تايمداعى 109-مينۋتتا سالىنعان ەدەردىڭ جالعىز دوبى شەشىپ كەتتى. كەزدەسۋدىڭ قارساڭىندا ونىڭ قورى­تىندى ناتيجەسى تۋرالى اي­تىل­عان بولجامداردا ەسەپ بولمادى. بۇلاردىڭ دەنى, تۇپتەپ كەلگەندە, فرانتسۋزداردىڭ دەسى باسىم بولاتىنىنا كەلىپ سايدى. بۇعان «ءۇش تۇستىلەردىڭ» بۇعان دەيىن ءار 14-18 جىلدا ءوز الاڭىندا ءوتىپ تۇرعان الەم نە قۇرلىق چەمپيوناتتارىندا ەشكىمگە ەسە جىبەرمەگەنى دە ءبىر تيەك بولدى. ماماندار وسى رەتتە 1984 جىلى دا, 1998 جىلى دا تاپ سولاي بولعانىن العا تارتتى. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, ەكى قۇ­راما اراسىنداعى ويىندار ستاتيستيكاسى فرانتسۋزداردىڭ ايقىن باسىمدىق كورسەتىپ كەلە جاتقانىن تانىتتى. كوماندالار كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءوزارا 24 رەت كەزدەسسە, سونىڭ 18-ىندە فرانتسۋزدار, 5-ۋىندە پورتۋگالدار جەڭىپ, 1 ويىن عانا بەيبىت تارقاسقان. بۇعان قوسا, سوڭعى 40 جىلدان استام مەرزىمدە وينالعان 10 ماتچتىڭ ءبارى پا­ريج نوياندارىنىڭ ۇتىسىمەن اياق­تالعان. دەگەنمەن, وسى ءتۋرنيردىڭ باس جاعىندا اتالعان ەكى قۇراما دا ماماندار مەن جانكۇيەرلەر تاراپىنان قاتتى سىنعا الىنعان بولاتىن. ايتالىق, ماتچ سوڭىندا عانا اۋپىرىمدەپ گول سوعىپ, ارەڭ جە­ڭىسكە جەتىپ جۇرگەن ديدە دەشام شاكىرتتەرىنە اششى كەكەسىن ارناماعان ادام از شىعار. جۇرتتىڭ ءبارى جۇل­دىزدار شوعىرىنان قۇرالعان فرانتسيا قۇراما جاماعاتىنىڭ الەۋەتى وتە كۇشتى ەكەنىن بىردەن باي­قادى. بىراق ونى دامىتۋ ءۇشىن دە ۋاقىت كەرەك ەكەن. مۇنى ءبىز «لە بلانىڭ» 1/8 فينالدا يرلانديادان باسىندا ۇتىلىپ تۇرىپ, اقىرىندا جەڭىس تىزگىنىن تارتىپ اكەتكەن كەزدەسۋى كەزىندە بايقادىق. بۇدان كەيىن ول 1/4 فينالدا يسلانديانى 5:2 ەتىپ تىزە بۇكتىرسە, جارتىلاي فينالدا گەرمانيانى 2:0 ەتىپ قاپى قالدىرىپ, ءوزىن چەمپيوناتتىڭ باستى ءفاۆوريتى رەتىندە تانىتا ءتۇستى. ال فينالدا پورتۋگاليا انىق اۋتسايدەر سانالدى. توپتاعى ءۇش ويىنىن دا تەڭگە ءبىتىرىپ, 1/8 فينالدا حورۆاتيانى ەكسترا-تايمدا (1:0), 1/4 فينالدا پولشانى ماتچ­تان كەيىنگى پەنالتيمەن (1:1, 5:3-پ) ۇتقان, تەك جارتىلاي فينالدا عانا ۋەلستى نەگىزگى ۋاقىتتا جەڭە العان (2:0) «سەلەساوعا» بۇدان ارتىعى جاراسپاس تا ەدى. فينالدىق كەزدەسۋگە وسىنداي جۇك­تەمەمەن كەلگەن قۇرامالار ونى باسى ارتىق بارلاۋسىز بىردەن شابۋىل­مەن باستادى. العاشقى مينۋتتاردا ناني مەن مۋسسو سيسسوكو ۇرعان دوپ­تار ەكى قاقپانىڭ ۇستەرىنەن زىمىراپ وتە شىقتى. ال 8-مينۋتتا پورتۋگال­دار جانكۇيەرلەرىنىڭ جۇرەكتەرى ۇستاپ قالا جازدادى. بۇعان ديميتري پايەمەن سوقتىعىستا كريشتيانۋ رونالدۋدىڭ جاراقات الىپ قالۋى اسەر ەتتى. «رەالدىڭ» شابۋىلشىسى دارىگەرلەردىڭ كومەگىمەن ازدان كەيىن الاڭعا قايتا ورالعانىمەن, تايمنىڭ ورتاسىنا قاراي ءبارىبىر ونى تاستاپ شىعۋعا ءماجبۇر بولدى.  بۇل ەكى ورتادا فەرناندۋ سانتۋشتىڭ جىگىتتەرى گول جىبەرىپ قويۋعا ءسال قالدى. انتۋان گريزمانن باسپەن ۇرعان دوپ «توعىزدىققا» تاقاعان تۇستا رۋي پاتريسيۋ كەرەمەت سەيۆ جاساپ, قايتارىپ ۇلگەردى. پورتۋگاليا قۇراماسى كاپيتانسىز قالعاننان كەيىن بۇرىنعىدان بەتەر تاس-ءتۇيىن بولىپ جيناقتالا ءتۇسىپ, ءبىراز ۋاقىتتى شابۋىلدىڭ وتىندە وتكىزدى. راس, بۇل كەزدەرى ۋگو لوريس ءبىر رەت تە ويىنعا قوسىلعان جوق. سەبەبى, ءبىرىنشى تايمدا پورتۋگالدار داربازاعا تۋرالاپ دوپ ۇرا قويمادى. ال ۇزىلىستەن سوڭ فرانتسۋزدار قارقىندى ەداۋىر ارتتىرىپ جىبەردى. اۋەلى پول پوگبا دوپ­تى قاقپا ماڭدايشاسى ۇستىنەن اۋەلەتتى. سوسىن گريزمانن ۇرعان دوپتى پاتريسيۋ قايتاردى. بىراق, تۇتاستاي العاندا, «ءۇش تۇستىلەردىڭ» ءىس-قيمىلى گەرمانيامەن جارتىلاي فينالدا ۇشىراسقان كومانداعا اسا كوپ ۇقساماي جاتتى. اقىرىندا دەشامعا بۋندەستيممەن ويىندا دا كوگەرتپەگەن پايەنى الاڭنان الىپ, ورنىنا كينگسلي كوماندى ءجى­بەرۋگە تۋرا كەلدى. فرانتسۋزدار سودان كەيىن بىرتىندەپ كەزدەسۋ تىزگىنىن ءوز قولدارىنا ۇستاي باستادى. سولاردىڭ اراسىندا گريزمانن مەن وليۆە جيرۋ ەسەپ اشۋدىڭ قولايلى مۇمكىندىگىن پايدالانا المادى. سوسىن بۇلاردىڭ سوڭعىسىن اندرە-پەر جينياك الماستىردى. مۇنىڭ ارتىن الا پور­تۋگاليا قاۋىپتى شابۋىلدارمەن جاۋاپ قايتاردى. ونىڭ بارىسىندا ناني مەن ريكاردۋ كۋارەجما قاقپاعا سوققىلار جاسادى. تايمنىڭ سوڭىندا فرانتسۋزدار جورىققا شىعىپ, سيسسوكو گول سوعىپ كەتە جازداسا, 92-مينۋتتا جينياك دوپ­تى باعانعا باعىتتادى. ويىننىڭ قوسىمشا ۋاقىتىندا دا فرانتسيا دوپقا كوبىرەك يەلىك ەتىپ, قارسى قاقپانى تورۋىلداۋدى كۇشەيتتى. بىراق پورتۋگاليانىڭ قارسى شولعىنى ولاردان دا قاۋىپتىرەك بولا ءتۇستى. الدىمەن ەدەردىڭ سوققىسىن لوريس ۇلكەن قيىندىقپەن قايتاردى. سوسىن رافاەل گەررەيرۋ ايىپ دو­بىن ماڭدايشاعا تارس ەتكىزدى. اقىرىندا لوران كوسەلنيمەن تالاستا دوپقا بۇرىن يەلىك ەتكەن ەدەر ايىپ الا­ڭى­نىڭ سىرتىنان گول سالىپ كەتتى. فران­تسۋز­داردا وسىدان سوڭ دا ەسەپتى تەڭەستىرۋ ءۇشىن 10 مينۋتتان ارتىق ۋاقىت بولدى. الايدا, ەدەردىڭ گولى قاتتى ەسەڭگىرەتىپ كەتسە كەرەك, سودان كەيىن ولاردىڭ تاراپىنان جۇيەلى ءبىر ويىن بولا قويعان جوق. الاڭ يەلەرى تەك ءبىر رەت قانا قاۋىپتى شابۋىل جاساي الدى. مۇنىڭ ەسەسىنە, ليسسابون جۇلدىزدارى تاعى دا بىرنەشە قاۋىرت قارسى جورىقتار ۇيىمداستىردى. ال باس تورەشى مارك كلاتتەنبۋرگ (انگليا) بەرگەن ەڭ سوڭعى ىسقىرىق پورتۋگاليانىڭ تاريحتا تۇڭعىش رەت ەۋروپا چەمپيونى بولعانىن ماعلۇم ەتتى. بۇل ەلدىڭ فۋتبولشىلارى العاشقى كەزەكتە 1966 جىلى لوندوندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا ءوزىنىڭ اتىن جاھانعا تانىتتى. سول مۋنديالدا ەيسەبيو باستاعان پورتۋگالدار قۇراماسى ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن تالاستا كەڭەس وداعىنىڭ باس كومانداسىن 2:1 ەتىپ ۇتىپ, ءبىرىنشى جانە سوڭعى ساپار الەم بىرىنشىلىگىنىڭ قولا مەدالىن جەڭىپ العان. كوماندانىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بۇدان كەيىنگى ۇلكەن تابىسى 2004 جىلى ءوز ەلىندە وينالعان قۇرلىق چەمپيوناتىندا كەلدى. سول دوپ-دودادا فينالدىق كەزدەسۋگە دەيىن جەتكەن لۋيس فيليپە سكولاريدىڭ شاكىرتتەرى گرەكيادان 1:2 بولىپ جەڭىلىپ, كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتى. مىنە, ارادا 12 جىل وتكەندە پورتۋگالدار ءوز باستارىنان كەشكەن سول جاعدايدى فرانتسۋزدارعا دا تەلىپ بەرىپ وتىر. وسىلايشا تۋرنير بارىسىندا نەگىزگى ۋاقىتتا ءبىر-اق رەت جەڭىسكە جەتكەن كوماندا چەمپيون اتاندى. فينالدىق ويىن بارىسىندا جان­كۇيەرلەر «راحمەت, ميشەل پلا­تيني!» دەگەن ترانسپورانت الىپ شىعىپتى. ولاردىڭ مۇنىسى, شاماسى, ءالى دە ۋەفا پرەزيدەنتى بولىپ تابىلاتىن ونىڭ وسى دوپ دوداسىن فرانتسيادا وتكىزىپ بەرگەنىنە العىس سەزىمدەرىن بىلدىرۋلەرى شىعار. ايتكەنمەن, پلاتينيگە شىن مانىندە فرانتسۋزدار ەمەس, پورتۋگالدار العىس ايتۋلارى كەرەك. ەگەر ونىڭ كارى قۇرلىق چەمپيوناتىنا قاتىسۋشىلار قۇرامىن بۇرىنعى 16-دان 24-كە دەيىن جەتكىزگەن  رەفورماسى بولماعاندا, پورتۋگاليانىڭ ءتىپتى توپتان شىعۋى دا مۇمكىن ەمەس ەدى. ال فينالدىق ويىندا جۇرتتىڭ ءبارى اسىعا كۇتكەن رونالدۋ مەن گريزمانن اراسىنداعى جەكپە-جەك جۇزەگە اسپاي قالدى. سوعان قاراماستان, چەمپيوناتتا 6 گول سوعىپ ۇلگەرگەن انتۋان «التىن بۋتسا» جۇلدەسىنىڭ يەگەرى اتانىپ شىعا كەلدى. قازىر كۇللى فۋتبول ماماندارى مەن ساراپشىلارىن فەرناندۋ سانتۋش بۇل جەڭىسكە قالاي جەتتى, دەگەن سۇراق كوبىرەك تولعاندىرىپ وتىر. ءبىزدىڭ بۇعان ايتارىمىز, پورتۋگاليا قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى تۋرنير باستالعاننان, كومانداسى سول كەزدە قانداي ويىن كورسەتىپ جۇرگەنىنە قاراماستان, باستى ماقساتتارىنىڭ فينالدىق ويىنعا دەيىن جەتىپ, وندا ۇتىپ شىعۋ ەكەنىن ۇدايى ايتۋمەن بولدى. دەمەك, ماقساتىنا تاباندى ادام سول مەجەسىنە تالماي جەتكەن بولىپ شىقتى. ماماندار سونداي-اق, بۇل ماتچتا پورتۋگالداردى جەڭىسكە جەتكىزگەن بەس ءتۇرلى سەبەپ بولعانىن ايتادى. سولاردىڭ ءبىرىنشىسى كوماندانىڭ كريشتيانۋ رونالدۋسىز ويناۋى ەكەن. كەزدەسۋدەگى ەڭ ءتۇيىندى ءسات ەدەردىڭ گول سوعۋى ەمەس, قۇراما ليدەرىنىڭ ويىننان شىعىپ قالۋى كورىنەدى. ول كەتكەننەن كەيىن ورنىنا شىققان كۋارەجما سەنىمدى تولىق اقتاي الماسا دا, كوماندا تۇتاستاي جيناقى وينادى. قارسىلاستار ەندى ناقتى كىمدى «ۇستايتىندارىن» ءبىل­مەي ابىرجىدى. ەكىنشى سەبەپ, پور­تۋگالداردىڭ قورعانىس شەبى فرانتسۋزدار شابۋىلشىلارىنىڭ ۇنەمى الدىن وراپ كەتىپ, قۇر الاقان قالدىرىپ قويىپ تۇردى. ۇشىنشىدەن, قاقپاشى رۋي پاتريسيۋ ءار تايمدا كەمىندە ءۇش رەتتەن ءوز قاقپاسىن انىق گولدان قورعاپ قالدى. ول پلەي-وفف كەزەڭىنە كەلگەلى قاقپاسىن 298 مينۋت امان ساقتادى. تورتىنشىدەن, پورتۋگالدار وزدەرىن قوسىمشا ۋاقىتتىڭ كورولدەرى رەتىندە جاقسى تانىتتى. تۋرنيردە بارلىعى مۇنداي 5 وي­ىن وينالسا, سونىڭ 2-ىندە عانا گول سوعىلدى, سول ەكەۋ دە وسى كوماندانىڭ ەنشىسىنە جازىلدى. بەسىنشى سەبەپ, بۇرىن رەسمي ماتچتاردا گول سوعىپ كورمەگەن ەدەردىڭ الاڭعا دەر كەزىندە شىعارىلۋى. پورتۋگالدىڭ جاڭا جاس جۇلدىزى رەناتۋ سانشەشتىڭ ورنىن نەگىزگى ۋاقىت بىتۋگە 11 مينۋت قالعاندا باسقان ول ويىنعا قوسىلسا, قالايدا گول سوعاتىنىن ايتىپ جۇرگەن ەكەن. سول ايتقانى كەلدى. نە دەگەندە دە, جۇرت كۇتپەگەن ءناتي­جە ورىن الدى. بىراق بۇل چەمپيونات دەڭگەيىن استە تۇسىرە الماق ەمەس. دوپ دوداسى كەيدە وسىنداي سەنساتسيالىق وقيعالارىمەن دە قىزىقتى بولىپ كورىنەدى. سەرىك ءپىرنازار, «ەگەمەن قازاقستان»