اسىل ءسوز ارناسى

  قازاق حالقىنىڭ بىرنەشە مىڭداعان جىلداردا بىرتىندەپ قالىپتاسىپ, دامۋ ۇردىستەرىنەن ءوتىپ, بۇگىنگى كۇنگە جەتكەن ءسوز ونەرىن, دالىرەك ايتقاندا, فولكلورلىق مۇرالارىن قامتىعان «بابالار ءسوزى» 100 تومدىق سەرياسىنىڭ جارىققا شىعىپ, ونىڭ 2014 جىلى گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ ماينداعى فرانكفۋرت  كىتاپ كورمەسىنە قويىلۋى دۇنيەجۇزى مادەنيەتىندەگى ءىرى قۇبىلىستاردىڭ ءبىرى رەتىندە قابىلداندى. الەم ەلدەرىندە اراعا عاسىرلار سالعان ۇزاق ىزدەنىستەر مەن زەرتتەۋلەردەن كەيىن فولكلورلىق شىعارمالارىن 100 توم ەتىپ باستىرعان مەملەكەتتەر بار شىعار, بىراق بار-جوعى 9 جىلدا كولەمى 2600 باسپا تاباقتى قۇرايتىن  جيناقتار توپتاماسىن جۇيەلى ءارى ساپالى دەڭگەيدە جاريالاعان جاعداي بولماعانى انىق. سوڭعى  جىلدارداعى وتاندىق, الىس-جاقىن شەتەل وقىمىستىلارىنىڭ پىكىرلەرىنە قاراعاندا, «بابالار ءسوزى» كوپتومدىعى, ەڭ الدىمەن,  قازاقتىڭ رۋحاني قازىناسى بولىپ سانالعانىمەن, كەڭ ماعىناسىندا ەۋرازيا اۋماعىندا تامىرلاس جاتقان بۇكىل تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق مۇ­راسى بولىپ تا تابىلادى, سونداي-اق, بارشا مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ, ونىڭ اياسىنان شىعىپ جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردىڭ الدىڭعى  قاتارىنان ورىن الادى.  سەبەبى, وسى جيناقتارعا ەنگەن كەيبىر ەپوستىق جىرلاردىڭ, حالىق پروزاسىنىڭ, عۇرىپتىق فولكلوردىڭ, شاعىن جانرلاردىڭ, ت.ب. تۇركى حالىقتارىنىڭ فولكلورىندا ۇلتتىق نۇسقالارى مەن ۆەرسيالارى كەزدەسەدى. بۇل – تۇركى جۇرتىنىڭ ءتۇبى ءبىر ەكەندىگىن ايعاقتايدى. شىعىس سيۋجەتىمەن نازيرالىق ۇلگىدە ءحىح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن حح عاسىردىڭ باس كەزىندە دۇنيە­گە كەلگەن داستانداردىڭ, اسىرەسە, ولاردىڭ حيكايالىق, ءدىني جانرلارداعى تۇرلەرىنىڭ ەرەكشە بەلەڭ الۋى – تاريحىمىزدىڭ مادەني سوقپاقتارى شىعىس ەلدەرىمەن تىعىز بايلانىستا ەكەندىگىن اڭعارتادى. ال قازاقستانداعى ۇلى جىبەك جولىنىڭ ءىزى – قازاق مادەنيەتىنىڭ بۇكىل الەم ەلدەرىمەن تىعىز بايلانىستا دامىعاندىعىن دالەلدەيدى. فولكلورلىق مۇرالار – ۇلتتىق ءتىلدىڭ, ءسوز ونەرى­نىڭ, تاريحتىڭ, ەتنوگرافيانىڭ, فيلوسوفيانىڭ, ەتنو­پەداگوگيكانىڭ ىرگەتاسى, التىن دىڭگەگى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنىپ جاتقان «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ قاينار كوزى. سونىڭ ءبىر ايعاعى رەتىندە «بابالار ءسوزى» سەرياسىنىڭ 2013 جىلى اياقتالىپ, تولىق اينالىمعا ەنگەننەن بەرگى كەزەڭدە قوعامدىق عىلىمداردىڭ اتالعان سالالارى بويىنشا زەرتتەۋ ەڭبەكتەر جازىلىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ارنايى دارىستەر جۇرگىزىلىپ كەلەدى. سولاردىڭ ءبىر تارماعىن ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينس­تيتۋتى قاراستىرىپ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى ج.جاقىپوۆتىڭ «قازاق  لينگۆوفولكلوريستيكاسى («بابالار ءسوزى» 100 تومدىق سەرياسىنىڭ ەپوستار توپتاماسى بويىنشا») اتتى گرانتتىق جوباسىنىڭ جالعاسى رەتىندە  ينستيتۋتتىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى گ. مامىربەكوۆا «بابالار ءسوزى» توپتاماسى ماتىندەرىنىڭ نەگىزىندە  «قازاق تىلىندەگى اراب, پارسى سوزدەرىنىڭ تۇسىندىرمە سوزدىگى»  (2014) اتتى ەڭبەك جازدى. عالىمدار وسى ءۇردىستى جالعاستىرىپ, توپتامادا كەزدەسەتىن كونەرگەن سوزدەر بويىنشا جاڭا جوبالاردى قولعا الۋدى كوزدەيدى. تۇيىندەپ ايتقاندا,  «بابالار ءسوزى» 100 تومدىق سەرياسى بۇگىنگى جاس ۇرپاقتىڭ الداعى ونداعان جىلداردا  ۇلتىمىزدىڭ وتكەن تاريحى مەن مادەنيەتىن, سالت-ءداستۇرىن, حالىق ادەبيەتىن كەڭ اۋقىمدا وقىپ-تانۋىنا,  قۇرمەت كورسەتۋىنە, وتانسۇيگىشتىك رۋحتا تاربيەلەنۋىنە مول مۇمكىندىكتەر بەرىپ, مەملەكەتىمىزدە ۇلتتىق يدەيانىڭ تولىق قالىپتاسۋىنا زور ىقپالىن تيگىزەدى. سوندىقتان, 2016 جىلعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادەبيەت پەن ونەر سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىعىن بەرۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ الدىن الا ىرىكتەۋىنەن وتكەن «بابالار ءسوزى» 100 تومدىق سەرياسى» ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي وسى ۇلكەن ماراپاتقا ابدەن لايىق ەڭبەك دەپ ەسەپتەيمىن. رابيعا سىزدىقوۆا, ۇعا اكادەميگى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى الماتى