«ءيسى قازاق امان با, قانداستارىم!»

قازاققا بۇگىن كەرەك تىرلىك بىرەۋ عانا. ول تىرلىك نە دەيسىز بە, ايتايىق: «ءبىز ءبارىمىز ءبىر اتانىڭ – قازاق حالقىنىڭ ۇلىمىز. ءبارىمىزدىڭ دە تۋعان جەرىمىز بىرەۋ – ول قاسيەتتى قازاق دالاسى», دەگەن ەدى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بۇل بار قازاققا, كيەلى توپىراعىنداعى بۇگىنگى يەسىنە دە, سۇم زاماندا بالاپان باسىنا, تۇرىمتاي تۇسىنا كەتىپ, تەلىم-تەلىمى شىققان شەتتەگى قانداستارعا دا ورتاق قاعيدا. وسىنداي ىزگى نيەتتەن تۋعان, ادەمى داستۇرگە اينالعان ءبىر ءبىلىم سايىسى بار ەدى. ول «قازاقستان – اتاجۇرتىم, قاسيەتىم – انا ءتىلىم» دەپ اتالاتىن قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنەن بولاتىن حالىقارالىق وليمپيادا ەدى. جالپى, بۇل وليمپيادانىڭ نەگىزگى ارقاۋىندا – بابالار مەكەنىنەن الىستا جاتقان, الەمنىڭ 40-تان اسا ەلىندە تۇراتىن وتانداستاردىڭ, ياعني قازاق دياسپوراسىنىڭ ۇلى مەن قىزى بابالارىنىڭ كىندىك قانى تامعان كيەلى توپىراقتى قارعاداي كەزىندە باسسىن, انا ءتىلىنىڭ قاسيەتىن ۇقسىن, ۇلت قۇندىلىقتارىمەن ەرتە تانىسىپ, سۋسىنداسىن, بۇگىنگى تاۋەلسىز مەملەكەتءتىڭ ءورىستى وركەندەۋلەرىن ءوز كوزدەرىمەن كورسىن, ءسويتىپ, وتان دەگەن ارداقتى ۇعىمدى سانالارىنا ءسىڭىرىپ, قاناتتارى قاتايىپ, بۇعانالارى بەكىگەندە ەلىنە ورالىپ, ۇلەسىن قوسسىن, ۇلت دەموگرافياسىن دامىتۋعا سەپتىگى ءتيسىن دەگەن ىزگى نيەت جاتتى. بيىلعى ءبىر مۇشەلگە تولعان وليمپيادا الماتى قالاسىنداعى عيماراتتارىنىڭ ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل, توڭىرەگى كوز تارتاتىن جاسىل جەلەكتى «بوبەك» ۇلتتىق عىلىمي-پراك­تيكالىق ورتالىعىندا ءوتتى. ءبىلىم جارىسىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ساتىندە: حالىقارالىق قازاق ءتىلى قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى, قازى­لار القاسىنىڭ توراعاسى, اكا­دەميك ومىرزاق ايتباي ۇلى اتا­جۇرتىن اڭساپ كەلگەن جاستارعا جىلى شىرايمەن, ىستىق ىقىلاس­پەن, ەرەكشە مەيىرىممەن ءسوز ارنا­دى: «اتاجۇرتىن اڭساپ كەلگەن قۇل­دىراڭداعان ق ۇلىندارىم, قانات­تارىڭ تالماسىن قارلىعاشتارىم, كوزدەرى بال-بۇل جانعان بوتا­لا­رىم!» دەپ, «الىستان التى جاسار بالا كەلسە, الپىستاعى كىسى تىك تۇ­رىپ قارسى الاتىن اتاسالت­پەن سەك­سەن­دەگى مەن سول ۇلگىنى جاڭعىر­­تىپ, اقساقالدىق نيەتىممەن قۇشاق اشىپ قارسى الىپ تۇرمىن. وسى دي­دار­لاسۋدى سول بابالاردىڭ ۇلگىسى دەپ بىلىڭدەر!» دەگەن ابىز قازاق­تىڭ باعى دا باقىتى بولىپ ەسەپتەلەتىن تاۋەلسىزدىك تۋرالى وي تەربەپ, سودان بەرى 25 جىل ۋاقىتتىڭ وتە شىق­قانىن تىلگە تيەك ەتىپ, «اسىل قازاعىمنىڭ ۇل-قىزى, بۇگىن سەندەر ومىرلەرىڭدەگى ۇمىتىلماس كۇننىڭ كۋاسى بولىپ وتىرسىڭدار. الىس-جاقىننان مۇندا قازاق ءتىلىنىڭ تۋىن كوتەرىپ, باستارىڭدى ءيىپ كەلدىڭدەر. ءتىل ءباي­گەسى ءوز الدىنا, ازات وتان­دا­رىڭ­دى كورۋ قانداي باقىت!» دەپ ءسات-ساپار تىلەدى. وسى يگىلىكتى جۇمىسقا ۇيىتقى بولىپ وتىرعان «دارىن» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ زەرت­حانا مەڭگەرۋشىسى زاۋرە امانوۆا وليمپيادانىڭ جاي-جاپسارىمەن تانىس­تىردى. العاشقى كۇنى جازباشا سىناق تاپسىرىپ, ەكىنشى كۇنى اۋىزشا سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. جازباشا جۇمىستا دا, اۋىزشا جاۋاپ بەر­گەندە دە وقۋشىلار شەتىنەن اتا­جۇرت­قا دەگەن ءىلتيپاتتارىن, ساعى­نىش­تارىن ايتىپ, كەيدە جاندارى­نان شىعارعان ولەڭدەرىن وقىپ, جۇرەك تەربەتەر مۇڭدى ءاندى دە اۋە­لەتىپ ايىزدى قاندىردى. وزگە جۇرت­تار­دىڭ الىپبيىمەن ساۋات اش­قان, ءبىلىم ستاندارتىمەن وقىعان, وقۋ قۇرا­لدارى دا وزگەشە بولا تۇرا, ءتۇپ قازىعى سانالاتىن انا تىلىنە ىنتالارى بولەك ەكەنى ءسۇيسىنتتى. «ءيسى قازاق امان با, قانداستارىم», دەگەن موڭعوليالىق ۇلپىرشىكتەي كادىرتاڭ مارعۇلانقىزى «اتاجۇرتىم اڭ­ساپ جەتتىم الىستان, اتا­مەكەن جىر قالىق­تاپ, ءان ۇشقان», دەپ ءسوز سوڭىن تۇيىندەدى. سىناق­تان بوس كەزىندە وقۋشىلار ال­ما­تى قا­لا­سى­نىڭ كورىكتى جەرلەرىن ارالاپ, ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق دراما تەاترىندا «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» قويىلىمىن تاماشالادى. ءبىلىم باسەكەسىنىڭ قورىتىن­دى­سىن اكادەميك ومىرزاق ايتباي ۇلى باستاعان توراعا مەن پروفەسسورلار ق.ەرگوبەك, ت.بايمولداەۆ, ن.مۇ­ح­امەتجان ۇلى, فيلولوگيا عىلىم­دارىنىڭ كانديداتتارى گ.ايت­باەۆا, ا.دوسىباەۆالار سارا­لاپ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگىنىڭ ءى ءدا­رە­جەلى ديپلومىن ك.مار­عۇلان­قىزى باستاعان ءۇش وقۋشىعا, ءىى ءدا­رە­جەلى ديپلومدى ا.كۇنتۋعان سە­كىل­دى بەس تالاپكەرگە, ءىىى دارەجەلى ديپلومدى ك.حۋمىرزاح ءتارىزدى جەتى ۇمىتكەرگە بەردى. قازىلار ال­قا­سىنىڭ مۇشەسى, بەلگىلى الاش­تانۋ­شى عالىم, «ارىس» باسپا­سى­نىڭ ديرەكتورى عاريفوللا انەس ءتىل ءبىلىمى الىپتارىنىڭ كولەم­دى جيناقتارىن تارتۋ ەتتى. «قازاق تىلىنەن اسقان قۇدىرەت جوق دەسەك, ءبىز ءۇشىن بۇل سىيلىقتىڭ ەڭ ءۇل­كەنى بولدى. قولىمىز جەتە بەر­مەيتىن ق.جۇبانوۆ, ءى.كەڭەس­باەۆ, ع.مۇساباەۆ, ق.ومىراليەۆ, ءو.ايتباي ۇلى, وزگە دە وقىمىستى­لار­دىڭ ءتىلىمىزدىڭ ءتورت قۇبىلاسىن تۇگەندەگەن ەڭبەگى ءوزىمىز كۇن كەشىپ جاتقان مەملەكەتتەرگە بارعاندا, قازاق ۇرپاعى ءۇشىن تاپتىرماس قۇرال بولارى ايداي انىق», دەيدى قىتاي مەملەكەتىنەن كەلگەن قوزى­حان سابىر ۇلى. الىستا جۇرگەن اعايىننىڭ ۇر­پاعىنا ارنالعان بۇل وليمپيادا بۇرىن دۇرىلدەپ وتەتىن ەدى. ءويت­كەنى, ايتۋلى شارا ەلىمىزدەگى وليم­پيادالار تىزبەسىنە تىركەلگەن, قارجى جاعى دا قاراستىرىلعان. بىراق بيىل سولعىنداۋ بولعانىن نەسىن جاسىرامىز. وعان ءبىر سەبەپ, وليمپيادا العاش اقتوبەدە ءوتۋى ءتيىس ەدى. ونداعى جاعداي مۇرسات بەر­مەدى. سوندىقتان رۋحاني استانا­دا­عى «بوبەك» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى تاڭداپ الىنعان. «بوبەك» ورتالىعىنىڭ ۇجىمى قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسادى. ايتسە دە, ءوڭىردىڭ ءبىلىم سالاسىنا جاۋاپتى باسشىلار مەن قوسشىلار قالامىزعا الىس-جاقىننان ۇلت ۇرپاعى كەلىپتى دەپ نە اشىلۋىنا, بولماسا جابىلۋىنا ءاتىزىن سالا قويمادى. بۇرىنعى جىلدارى استانادا بول­عاندا سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتات­تارى قابىلداپ, ەلىم, جەرىم دەگەن وقۋشىلاردىڭ مەرەيىن ءوسى­رە­تىن. وبلىستارعا بارعاندا اي­ماق اكىم­دەرى قارسى الىپ, جىلى قۇشا­عىن اشاتىن. جۇرەك جىلىتار سوزدەرىن ارنايتىن. وڭىردە قا­لىپ جوعارى وقۋ ورىندارىندا, بول­­ماسا كوللەدجدەردە ءبىلىم الا­مىز دەگەندەرگە مۇمكىندىك جاساپ جاتا­تىن. ءبىر مىسال كەلتىرەر بول­ساق, كيەلى تاراز جەرىنە اتبا­سىن تىرەگەندە قادىرلى شەراعاڭ, قاي­سار قالامگەر شەرحان مۇرتازا: «شەتەلدەگى قانداس قازاق بالالارى­مەن ەلوردادا, ءماجىلىس دەپۋتاتى بو­لىپ جۇرگەندە جۇزدەسىپ ەدىم. ەندى, مىنە, كيەلى توپىراقتا كەز­دەسىپ وتىرمىن. وزگە ەلدە, وزگە تىلدە ءبىلىم الىپ جاتسا دا, ءوز ءتىلىن قۇر­مەتتەگەن بۇلاردى ناعىز ۇلت پاتريوتى دەۋ كەرەك. وسىعان ۇيىت­­قى بولعاندار اتاجۇرتىنا بوتا­­سىن شاقىرىپ, اتاسىنا «ال كەل­مەي كور», دەپ جۇرگەندەي اسەر قال­دىرادى ماعان», دەپ سول تۇس­تاعى وبلىس اكىمى ءبورىباي جەك­سەن­بينگە: «ءبورىباي مىرزا, بايقا­دىڭ با, بۇل جاستار بىزگە قاراپ جالتاقتاپ تۇر. ارقاسىن تىرە­سىن, نىق تۇرايىق» دەگەن. سول كەزدە ءبىزدىڭ ويىمىزعا الاش ارىسى ءجۇ­سىپ­­بەك ايماۋىت ۇلىنىڭ; «ۇلتى ءۇشىن قۇرمەت قىلماي, باس قامىن ويلاپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ەلى ارتتا قالىپ وتىر. ۇلتشىل جۇرت­تار, انە, گەرمانيا, جاپونيا, ان­گ­ليا, تۇركيالار, ولاردىڭ بال­ا­­­سى جاسىنان «ۇلتىم» دەپ وسە­دى. ...ەستەرىڭىزدە بولسىن: قارا حالىق­تىڭ مادەنيەتتى بولۋىنان مادە­نيەتتى كىسىنىڭ قازاق بولۋى قيىن, بالاسىنا وسى باستان ۇلت رۋحىن ءسىڭىرىپ, قازاق ءومىرى­نە جاقىنداتىپ تاربيەلەۋ كەرەك... قازاققا, ايۋداي اقىرعان شەنەۋ­نىك تابىلۋى وڭاي, ەرىنبەي-جالىق­پاي, باقىرماي, شاقىرماي, ءىس بىتىرەتىن, تەرىسى قالىڭ, كونبىس, تاباندى قىزمەتكەر تابىلۋى قيىن. ...ورىس تاربيەسىن العان بالا ۇلت قىزمەتكەرى بولا المايدى», دەگەن ءسوزى ورالىپ ەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­پارى اياسىندا «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, ەتنوستىق قازاقتارعا, ياعني وتانداستارىمىزعا جەڭىل­دىك­تەر قاراستىرىلعانى بەلگىلى. ءبىز اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدىرىپ وتىرعان حالىقارالىق وليمپيادا نەگىزىندە ەلدىك ماسەلە جاتقانى انىق. اسىرەسە, بايتاق جەرىمىزدەگى حالقىمىزدىڭ سانىن ارتتىرۋ باستى ويدىڭ التىن ارقاۋى ەكەنى دە تۇسىنىكتى. ءار جىل سايىن ونداعان بالا اتامەكەندە قالىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولارى ءسوزسىز. ەگەر ەلىم دەپ كەلگەن وسى ۇل مەن قىزعا جەتە كوڭىل ءبولىپ اتاجۇرتىنا الىپ قالىپ, وڭىرلىك كۆوتالار بو­يىن­شا وقۋ ورىندارىنا جىبەرۋ جايىن ويلاستىرساق, ۇتىلماس ەدى. ولار بۇل ۇسىنىسقا ەشقاشان قارسى بولمايدى, بولعان دا ەمەس. اڭگىمەگە تارتقانىمىزدا ەلۋگە تارتا وقۋشىنىڭ قاي-قايسىسى دا قازاق­تىڭ كيەلى جەرىنىڭ ءبارى ءوز­دەرىنە جاتتىعى جوق ەكەندىگىن ايتادى. وسىعان دەيىن ءبىلىم سايى­سى­نىڭ جەڭىمپازدارى رەتىندە قازاق توپىراعىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردە ءبىلىم العان جۇزدەگەن جاس ەل دامۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋمەن قاتار, ءبىرازى ۇلت­تىق دەموگرافيامىزعا دا سەپتە­سىپ جاتقانىن ايتا كەتسەك دەيمىز. وليمپيادا وتكىزۋ يدەياسى 1996 جىلعى پرەزيدەنتتىڭ «شەتەلدە تۇراتىن وتانداستاردى قولداۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى» دەگەن جارلىعىنان باستاۋ الىپ, 1998 جىلى ۇكىمەت قاۋلىسىن جۇزەگە اسىرۋدا «دارىن» ورتالىعى­نىڭ سول كەزدەگى باسشىسىنىڭ (ت.بيتۋوۆا) ۇيىتقىلىعىمەن, ءبى­لىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ (ج.كۇلەكەەۆ) قولداۋىمەن وليم­پيا­دا جۇمىس ىستەي باستاعان ەدى. ەندىگى جەردە وسى ادەمى شارانى, ۇلت ءتىلىنىڭ التىن ارقاۋىن ۇزبەۋ نيەتىندەگى جۇمىستى بيلىك تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتار, اسىرەسە, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى شەتتەگى 5 ميلليون قازاق ۇرپاعىن ەلگە تارتۋ جۇمىسى قاي-قايسىمىزعا دا مىندەت دەسە, ءاتۇستى قاراماي, «شامام كەلگەنشە قازاق جانى­نا قابىسۋعا تىرىستىم» (م.جۇما­باەۆ) دەيتىن كىسى تابىلسا 13 جىل­­دان بەرگى التىن ارقاۋ ۇزارا بەرەرى كۇمانسىز. بۇلاي دەۋىمىزگە سەبەپ, جىلدا وزگە ەلدەردەن 12 سى­نىپ­ت­ى ءبىتىرىپ كەلگەندەرگە ۇلت پەن ۇر­پاقتى ءبولىپ قارامايتىن جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى قامقورلىق قولىن سوزاتىن ەدى. بيىل تەك قانا ق.ا.ياساۋي اتىن­داعى حالىقارالىق قازاق-ءتۇ­رىك ۋنيۆەرسيتەتى 4 گرانت تاعايىن­داپ, ونى ىرگەلى وقۋ ورىنىنىڭ ەۋرا­زيا عى­لىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى­نىڭ ديرەكتورى, ەكونوميكا عىلىم­­دارى­نىڭ دوكتورى نەۆزات شيم­شەك قىتاي مەن وزبەكستاننان كەل­گەن ءۇمىت­كەرلەردىڭ قولىنا تابىس ەتتى. وسى وليمپيادا باس­تال­عا­ن­نان بەرى باۋىرلاردىڭ بالا­لارىن وقىتۋ ىسىنە كەلگەندە ق.ا.ياساۋي اتىن­داعى قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى رەكتورىنىڭ گرانتىن الۋعا كوپ كۇش سالىپ جۇرگەن الاش رۋحتى ازامات, سول ءبىلىم وردا­سى­نىڭ پروفەسسورى قۇلبەك ەرگوبەك ەكەنىن ايتا كەتۋدى پارىز سانايمىز. وسى ارادا مىنا ءبىر بايلام­دارى­مىزدى دا ايتا كەتسەك دەيمىز. بۇرىن قىتايداعى اعايىنداردىڭ بالالارى ءتىل جاعىنا كەلگەندە شەتىنەن جورعاداي جۇيتكىپ تۇراتىن ەدى. قازىر كەيبىرەۋلەرىنىڭ ءتىلى مۇكىستەنە باستاپتى. ۋاقىت وتە كەلە كسرو زامانىنداعى ءبىزدىڭ كۇيدى كەشەر مە ەكەن دەگەن كۇدىك كوكەيدەن كەتپەيدى. ءبىر كەزدەرى قازاق جىرىنىڭ شوقتىعى بيىك شوڭى ءابدىلدا تاجىباەۆ: «باسىما كيدىم اق قالپاق, ويۋلاپ شەتىن سىرعىزعان. مەنىڭ دە بەتىم جاپ-جالپاق, ايىرمام قايسى قىرعىزدان؟», دەگەن ىرگەدەگى ءبىر تۋعان قىرعىز جۇرتىنان كەلگەن قازاق بالالارى انا تىلىنەن مۇلدەم ماقۇرىم قالعان دەسە دە بولعانداي. ابايدى بىلەدى, ايت­ماتوۆتى ايتادى, مۇحتار اۋەزوۆتى تانىمايدى. اقيىق اقىن قادىر مىرزا ءالى: «مەن بوتەن­دىك بايقامادىم, قىرعىز-قازاق تۇرىنەن. ءبىز ۇمىتقان قازاق ءسوزىن, تابام قىرعىز تىلىنەن», دەپ ەدى ءبىر كەزدەرى. قازاق قىرعىزبەن ءتۇرى ءبىر ۇرپاعىمىز, ۋاقىت وتە كەلە تىلدەن جۇتاپ, ءسىڭىپ كەتە مە دەگەن وي سول تۇستا مازانى العانى حاق. «مەكتەپ جوق, ءبىز ءۇشىن ۇيات, قايتەمىز ەندى», دەيدى ۋماتكۇل برالكيەۆا. قالاي ەكەنىن قايدام, رەسەيدىڭ قوساعاشىنان كەلگەن بالالار سەرگەك, بويلارىندا قان بار, تىلگە دەگەن قۇرمەتتەرى بولەك. ءيا, ولاردا دا مەكتەپ جوق. ءوز اعامىز سانالاتىن وزبەكتەن جەتكەن بازارگۇل ەرتاەۆا 1,5 ميلليون قازاقتىڭ اتىنان كەلگەنىن العا تارىپ, ول جاقتاعى وزگە ۇلت بالالارى 1 مەن 9 سىنىپ ارالىعىندا كيريلليتسامەن وقيتىنىن, ودان كەيىن ءبىلىم الۋدى قاي ۇلتتىڭ ۇل-قىزى بولساڭ دا تەك وزبەك تىلىندە, لاتىن جازۋىمەن كوللەدجدە جالعايتىنىن ايت­تى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا دا سول ءتاسىل ەكەن. «ءبىز, بۇل قالاي دەي الماي­مىز. مەملەكەتتىك ءتىلدى سىي­لاۋىڭ كەرەك. سول ءۇشىن باس­تاۋىش سىنىپتان كەيىن وزبەك ءتىلىن­دە وقۋعا, لاتىن ارپىمەن جازۋعا دايىندالا باستايمىز. ۇمتىلساڭ, تالپىنساڭ ءبارىن جەڭۋگە بولادى», دەيدى ول. ارتىنان ۇرپاعىمىز اتا جۇرتىندا, انا تىلىندە ءبىلىم السا دەگەن ويىن جەتكىزدى. «قامقور بولساڭىز­دار, وتانىمىزعا قىزمەت ەتۋگە ءۇل­كەن-كىشىمىز تۇگەل ءازىرمىز», دەيدى ەرتاەۆ. قازىرشە موڭعوليا ەلىنەن كەلگەندەر عانا قازاقى قالىپتى ساقتاپ تۇر ەكەن... وليمپيادانىڭ ءون بويىندا تىكەسىنەن تىك تۇرىپ قىزمەت ەت­كەن الماتىداعى ۇلتتىق رۋحتاعى ەكى ءبىلىم ورداسىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى, اباي اتىن­­داعى رەسپۋبليكالىق مامان­دان­دىرىلعان دارىندى بالالارعا ارنالعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەتە وقىتاتىن ورتا مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ ۇجىمى, ولارعا جەتەكشىلىك جاساپ جۇرگەن مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ عىلىمي ىستەرى جونىندەگى ورىنباسارى روزا سەك­سەنوۆا بولسا, ەكىنشىسى كۇلاش باي­سەيىتوۆا اتىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مۋزىكالىق مامانداندىرىلعان ورتا مەكتەپ ينتەرناتىنىڭ تانىمال ۇستازى, بەلگىلى كۇيشى قايىربەك ءادىلوۆ باستاعان ونەرلى جاندار ەدى. ءيا, انا ءتىلىم دەپ اتاجۇرتىنا كەلگەن ۇل مەن قىزدىڭ تىلدەرىندەگى كەيبىر الا-قۇلالىقتى كورگەندە, «ۇلتتىڭ ۇلت بولۋىنا ءبىرىنشى شارت – ءتىل», دەگەن الاش ارىسى ماعجان جۇماباەۆتىڭ ءسوزى ەسكە تۇسەدى ەكەن. ءبىرىنشى شارت بىتسە ۇلت وكىلى جۇتاماي تۇرا المايدى. ءاپ-ادەمى قىزمەت اتقارىپ كەلە جاتقان جارىستى ءتىل­مەن عانا شەكتەپ قويماي جاراتىلىس­تانۋ پاندەرى بويىنشا دا وتكىزۋ­دى ءبىراز جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلە جات­قان ەدىك. ويتكەنى, ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا, بيولوگيا سەكىلدى ءپان­دەردەن دارىنى اسقان قازاقتىڭ جاس تالانتتارى الىستاعى اعايىن­دار بالالارىنىڭ اراسىندا دا مول ەكەنىنە ەش ءشۇبا كەلتىرە ال­ماي­سىڭ. سولاردى اتاجۇرتىنا تارتىپ, جاھاندانۋ زامانىنىڭ تەگەرشىگىنە اينالعان تەحنيكانىڭ باستاۋ باسى سانالاتىن پاندەر ارقىلى دا باۋىرعا باسۋ جونىندە تالاي وي قوزعاعان بولاتىنبىز. «كىتاپ جازىپ, گازەت-جۋرنالعا ماقالا شىعارىپ, الاشقا قىزمەت قىلماساق, باسقا جول بوگەۋلى», دەپ ۇلتىن قايتسەم وركەنيەت جولىنا تۇسىرەم دەگەن ءاليحان بوكەي­حانوۆ­تىڭ بۇل ءسوزىنىڭ قازىر الدى اشىق بوگەلمەيدى. ويتكەنى, زامان كەل­بەتى وزگەردى. تاۋەلسىزدىككە قاجەتتىڭ ءبارىن جاساۋ ءوز قولىمىزدا. مۇنى ەلباسى جاقىندا عانا وتكەن ين­دۋستريالاندىرۋ باعىتىنىڭ جۇزە­گە اسىرىلۋ قورىتىندىسىندا تارا­تىپ ايتقان بولاتىن. وسى­نداي الىپ يدەياعا شەتتەگى 5 ميلليون قان­داس­تارى­مىزدىڭ ۇلكەنىن دە, كىشىسىن دە تارتساق, تاعىلىمدى ول ءىس داستۇرگە اينالسا, قانە. سو­نى­مەن, قانداس باۋىرلاردىڭ بابا­­لارىنا ارنالعان بۇل حالىق­ارا­لىق وليمپيادا الداعى جىلى جوعا­رى دارەجەدە وتەدى, وعان ءتيىستى مەكە­مەلەر, ونىڭ ىشىندە تالانتتى بالا­لاردىڭ التىن تۇعىرى سانا­لاتىن «دارىن» ورتالىعى دارا قيمىل كورسەتەدى دەگەن ۇكىلى ۇمىتكە تابان تىرەيىك. سۇلەيمەن مامەت «ەگەمەن قازاقستان» الماتى