«قازاق ارتەگى»

قالىپتاسىپ كەلەدى جىلدىڭ ءۇش مەزگىلىندە ءبىلىم الىپ, تاربيە ۇيرەنىپ, جادىراپ جاز كەلگەندە دەمالىسقا شىعاتىن وقۋشىلارعا جاعداي جاساۋ باس­تى پارىز دەسەك, وسىنى بيىك دارە­جەدە اتقارىپ كەلە جاتقان, قازىردىڭ وزىندە «قازاق ارتەگى» دەگەن اتقا يە بولا باستاعان, ارقا توسىندەگى التىن تۇيمە سەكىلدى ۇل مەن قىزدىڭ كوزايىمىنا اي­نالعان, اينالاسى كوز تارتاتىن بۋرابايداعى جىل بويى جۇمىس ىستەيتىن «بالداۋرەن» كەشەنى دەر ەدىك. بۇل كەشەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن «ارتەك» حالىقارالىق بالالار ورتالىعى نەگىزىندە 2002 جىلى اشىلىپ, جۇمىس ىستەپ كەلە جاتىر. ەل داۋلەتى ارتىپ, اۋلەتى وسكەن تۇستا بالالاردى ساۋىق­تىرۋ ورتالى­عىنا سۇرانىس كۇن وتكەن سايىن ارتا بەرەتىنى انىق. تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇرپاعى ءبىر بارىپ كورسەم دەپ ار­ماندايتىن ۇلتتىق ارتەك قا­لىپتاستىرۋ كەرەكتىگىن كە­زىندە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى كوتەرىپ, اۋاسى تۇنىق, سۋى تازا وتا­نىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىر­لەرىنەن «ءبالداۋ­رەننىڭ» ءبولىم­شەلەرىن اشۋ جونىندە ءما­سەلە قوزعاعان ەدى. سول ءبولىم­شەلەردەن جاساقتالعان ۇزدىكتەردى «بالداۋرەن» «قازاق ارتەگىنە» جىبەرۋ تۋرالى ويدا العا تارتىلعان. ونداعى سۇيەنگەن باع­دارىمىز كسرو زامانىن­دا­عى «قىرىم ارتەگى» بولاتىن. – «بالداۋرەن» جىل بويى 6 مىڭ­نان اسا وقۋشىلاردىڭ دەمالۋىنا جاع­داي جاسايدى. ءبىز قازىر تەك ءوز وتانىمىزدىڭ اياسىندا قالىپ قويماي, الەمدىك دەڭگەيدەگى بالالار دەمالاتىن ورتالىقتارمەن تىعىز بايلانىس جاساپ كەلەمىز. جاقسىنى جاتىرقاماي جەتىلدىرە وتىرىپ بيىك دەڭگەيگە جەتكىزۋ باس­تى باعىت بولىپ سانالادى. ءبىز­دىڭ كەشەندە 2010 جىلى 98 مەملەكەتتى قامتىعان 51-ءشى حالىقارالىق ما­­تەماتيكا وليمپياداسى ءوتتى. ار­تەگىمىزدىڭ جالپى اۋماعى دا مول. «بالداۋرەننىڭ» اياسىن كەڭەيتىپ جاتىرمىز. ماڭ­عىستاۋ وبلىسىنىڭ كەن­دىرلى وڭىرىنەن وسىدان ەكى جىل بۇرىن بولىمشەسىن اشقان ەدىك. قازىر جۇيەلى جۇمىس جالعاسۋدا. مىڭ­داعان بالا جازعى دەمالىستارىن سوندا ءوت­كىزۋدە. سونداي يگى قادام ءوڭتۇس­تىك ءوڭى­رىنەن دە ءوز شەشىمىن تاپ­تى. ناقتىلاي تۇسسەم, ال­ماتى وبلىسى قاپشاعاي سۋ قوي­­­ماسىنىڭ جاعالاۋىنداعى «التىنەمەل» پانسيوناتى بازاسىندا بولىمشەمىز بيىلدان باستاپ جۇمىس ىستەي باستادى. وسىنىڭ ءبارى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ءجۇ­زەگە اسىپ جاتقانىن ايتا كەتۋگە ءتيىستىمىن, – دەگەن ەدى ديدارلاسۋ ۇستىندە «بالداۋرەن» رەس­پۋبليكالىق عىلىمي-ءادىس­تەمەلىك, ساۋىعۋ جانە وقۋ-پەداگوگيكالىق ۇيىمداستىرۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى مۇحيددين تولەپباي. جاقىندا قاپشاعاي قالا­سىنىڭ سولتۇستىك جاعالاۋىنا ور­نالاسقان «التىنەمەل» پان­سيوناتىنداعى «بالداۋرەن» ورتالىعىندا بولعان ەدىك. تا­بيعاتى تاماشا, قاپشاعايدىڭ جا­قۇتى سانالاتىن ىلە وزە­نىنىڭ سۋىمەن كوركەم استاسىپ جاتقان ورتالىق ءارلى دە ادەمى. قۇمدى جاعالاۋ, ءمول­دىر تازا سۋ, كۇن نۇرىمەن اجارى اشىل­عان الۋان ءتۇرلى باسسەيندەر, اينالاسىنداعى جۇپار ءيىسى اڭ­قىعان گۇلزارلار ەرەكشە ەستە قالادى. ەڭسەلى عيماراتتار ىشىنە قويىلعان جي­ھازدار, بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا قىزمەت كورسەتەتىن ەمدەۋ كەشەنى, كۇن بۇلتتى كۇندەرى سۋعا تۇسەتىن ءۇي ءىشى باسسەيندەرى – ءبارى دە جاراسىم تاپقان. – ءبىزدىڭ ورتالىققا بالالارىن جىبەرگەن اتا-انالار ۋايىم­داماسادا بولادى. دە­ما­لۋىنا, دەنساۋلىعىنا قاجەت بار­­لىق مۇمكىندىكتەر قارا­س­تى­رىلعان. ولارمەن جۇ­مىس ءىس­تەيتىن «جاستار» پەدا­گوگي­كالىق توبىنىڭ قىز-جىگىت­تەرى مەن ۇستازدار قاۋىمى قىز­مەتكە كون­كۋرسپەن الىنعان, – دەگەن ور­تالىق ديرەكتورى بىرلىك بار­جاق­سىموۆ لاگەردىڭ جۇ­مى­سىمەن جان-جاقتى تانىستىرىپ شىقتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بالالارمەن بىرگە اتا-انالاردىڭ دا دەمالۋىنا بولادى ەكەن. لاگەر توڭىرەگى, كەشەن ءىشى – بارىنە دە باقىلاۋ تەتىكتەرى, سول سەكىلدى كۇن ىستىقتا قوساتىن ءار بولمەگە سۋىتقىشتار قويىلعان. لاگەردىڭ جۇمىسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, وزگە دە ءتيىستى ورىن­داردىڭ باقىلاۋىندا ەكەنىن ەسكە سالدى. جاڭادان ءىس باستاعان «بالداۋرەن» ورتالىعى تەك قانا جاز ايىندا جۇمىس ىستەپ قويماي, وزگە ماۋسىمداردا دا قىز­مەتىن جال­عاستىرا بەرمەك نيەتتە. قازىردىڭ وزىندە بۇل كەشەندە 100-گە تارتا بالا دەمالىپ جاتسا, الداعى ۋاقىتتا كورسەتكىش كوبەيەتىنى انىق. كەلەر جىلى ءبىر اۋىسىمدا 500-600-گە دەيىن وقۋشى دەمالادى دەگەن باعىت-باعدار ايقىندالىپ قويعان. ال ودان كەيىنگى كەزەڭدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ ءارى وقىپ, ءارى دەمالۋىنا جاعداي جاسالماق. سونىمەن قاتار, ءتۇرلى فەستيۆالدەر, وقۋ كونكۋرستارىن, سپورتتىق جارىستاردى وتكىزۋ دە نەگىزگى نىسانادا ەكەن. ارينە, الدا تۇرعان ءمىن­دەت­تەر دە از ەمەس. سونىڭ باس­تى­سى دەپ ورتا­­لىققا كەلگەن وقۋ­­شىلاردىڭ اراسىنداعى تالانتتى, دارىندى ۇل مەن قىزدى بۋرابايعا ساپارلاتۋ جايىن دا قاراستىرامىز. ءبىزدىڭ وسىنداي ىزدەنىستەرىمىزگە كەڭ-بايتاق وتا­­­نى­مىزدىڭ وزگە ءوڭىر­لەرى دە اتسالىسىپ, بالالار­دىڭ دە­مالۋىنا ىڭعايلى دەگەن تابي­عاتى كەلىستى, اۋا رايى جايلى تاۋ باۋرايلارىنان, وزەن-كول جا­عالاۋلارىنان, باستاۋ, ب­ۇ­لاق ماڭ­دارىنان, ۇلت­تىق قۇن­دى­لىقتار مولىنان شوعىر­لانعان قۇت مەكەندەردەن ارتەك ءبولىم­شەسىن اشۋعا مۇمكىندىك جا­ساپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بو­لار ەدى, – دەيدى كەشەن باسشىلارى. شىنىندا, تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇرپاعى تالپىناتىن, ءبىر كورسەم, بارسام دەپ ارماندايتىن, دەمالىپ جۇرگەندە دوستار تاۋىپ, سولارمەن باۋىرلاسىپ كەتسەم دەگەن ۇل مەن قىزعا قاجەت وسىنداي يگىلىكتى ءىس قاناتىن جايىپ, ءورىسىن كەڭەيتسە, وركەندى ءىس بولارى انىق. بۇل بۇگىنگى جاستىڭ ورەسىن وسىرسە, كەلەر ۇرپاقتىڭ ارمانىن اسقاقتاتارى انىق. سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى وبلىسى