داۋلاسۋ دا, تاتۋلاسۋ دا وڭاي ەكەن
رەسەيدىڭ سوچي دەيتىن كۋرورتتى قالاسىندا رەسەي مەن تۇركيانىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەزدەسىپ, ءبىراز ماسەلەلەردىڭ باسىن قايىرعان كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. اڭگىمەنىڭ اۋانىنا قاراپ, قول جەتكەن كەلىسىمگە قاراپ, وسىدان ءبىر اپتا بۇرىن بۇل ەكى ەلدىڭ اراسىندا كەلىسپەۋشىلىك بولدى دەگەنگە سەنۋ دە قيىنداي كورىنەدى.
باسىن اشىپ ايتايىق, بۇل ەكى ەل اراسىندا جاعدايدىڭ وڭالعانىن قۇپ كورەتىندەر قاتارىنانبىز. سولاي بولعانى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە قاجەت-اق. ءبىرى – اعايىن ەل, ءبىرى – جاقىن كورشى. ءبىراز ماسەلەمىز ورتاق. نەسىن جاسىرايىق, بۇلار وسىلاي وڭاي تاتۋلاسا قالادى دەگەنگە كوڭىل سەنبەگەن. ءوزىڭ سۋىن ىشەتىن قۇدىققا تۇكىرمە دەگەن بار. ال بۇلار تۇكىرمەك تۇگىلى, ورتاق قۇدىقتارىنا كوپ بىلعانىش نارسەنى تاستاپ تا جىبەرگەن. ەندى...
ەكى مينيستر مۇندا ارنايى جولىعۋعا كەلگەن جوق. قارا تەڭىز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى دەيتىنگە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ باسقوسۋىنا كەلگەندە كەزدەسكەن. سول جيىنعا كەلگەن جۋرناليستەر دە, ساراپشىلار دا, جالپى جۇرت سول جينالىستاعى اڭگىمەنى ەمەس, رەسەي مەن تۇركيا مينيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋىندە قانداي اڭگىمە بولاتىنىن كۇتكەن. اڭگىمە جابىق بولدى, سويتسە دە وندا نە ايتىلعانى جاسىرىن قالعان جوق. وعان قاتىسۋشى ەكى مينيستر: سەرگەي لاۆروۆ پەن ءماۋلىت چاۋىشوعلى نەگە كەلىسكەندەرىن جايىپ سالدى. اسىرەسە, تۇرىك ءمينيسترى «ءوزىنىڭ قىمباتتى سەرگەي دوسىمەن» ءتىل تابىسقانىن قۋانا حابارلادى.
بۇلاردىڭ كەلىسەتىن ماسەلەسى كوپ ەدى. ونى پرەزيدەنت ەردوعان پرەزيدەنت پۋتينگە جولداعان كەشىرىم سۇراعان حاتىندا ايتقان, ەكەۋلەرىنىڭ تەلەفون ارقىلى اڭگىمەسىندە دە ايتىلعان. بۇدان كەيىن رەسەي پرەزيدەنتى ءوز ۇكىمەتىنە تۋريزم سالاسىنداعى شەكتەۋدى الىپ تاستاۋدى تاپسىرعان ەدى, ارادا ەكى-ءۇش كۇن وتكەندە تۋريزمگە قاتىستى شەكارا اشىلا باستادى. ەندى بۇرىنعىسىنشا رەسەيدەگى ءتۇركيالىق قۇرىلىسشىلارعا دا جۇمىس تابىلادى. ولاردىڭ ءمينيسترى قۋانباعاندا, كىم قۋانادى؟!
تۇرىكتەرگە مۇنداي كەلىسىم كەرەك ەدى. سوڭعى كەزدە بۇلار الىستاۋ دوستارىمەن دە, جاقىن كورشىلەرىمەن دە بولماس نارسەگە داۋلاسىپ, وقشاۋ قالعان. مىنا زاماندا وقشاۋ قالعان جامان. ونى انكارا ءوز باسىنان كەشىپ, ماسكەۋدىڭ اياعىنا جىعىلعانداي بولىپ, ەندى ولارمەن اراقاتىناسىن تۇزەگەندەي. بۇل دا جاقسى. جاسىراتىنى جوق, تۇرىك جاعى كەشىرىم سۇراپ, يىلگەندە, ءدال بۇگىنگىدەي جىلدام جاراسا قالادى دەپ ويلاعانىمىز جوق. ءسىرا, مۇنداي كەلىسىم ەكى جاققا دا اسا قاجەت بولعانعا ۇقسايدى. ەكىنشىدەن, ەردوعاننىڭ اقش-قا وكپەسى قارا قازانداي بولىپ ءوسىپ كەتتى...
قىسقاسى, ەردوعان پۋتيننەن كەشىرىم سۇراعاندى ءجون كوردى. ءبىر رەسەي ەمەس, ءبىراز جاقىن كورشىلەرىمەن ءدۇرداراز ەدى. بۇلاي جالعاسا بەرۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. وندا كۇن كورۋ دە قيىن. سونى ەردوعان مىقتاپ تۇسىنگەندەي. تەك ماسكەۋمەن عانا ەمەس, انكارا كەلىسىمدى باسقالارعا دا ۇسىنعانى ايقىن بولىپ وتىر. ءدال وسى كەزدە يزرايلمەن دە ءتىل تابىستى. مۇنى بىرەۋلەر كەزدەيسوق دەسە, ەكىنشىلەرى زاڭدىلىق دەيدى.
بۇل ەكى ەل عانا ەمەس-اۋ, باسقا كورشىلەرمەن دە ءتىل تابىسۋ قاجەت. كەشە بۇلار مىسىرمەن, يراكپەن كەتىسكەن. ەۋروپانىڭ ءبىرشاما ەلدەرىمەن كەتىسكەنى ءوز الدىنا. بارىمەن دە تابىسۋ كەرەك. ول وڭاي ەمەس. بۇل جەردە ازىن-اۋلاق ساياسات تا كەرەك بولىپ تۇر. ءبىراز مۇددەلى ادامدار وسى جەردە ەردوعاندى اقتاپ, كىنانى بۇرىنعى ۇزاق جىلعى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى, كەيىن پرەمەر-مينيستر بولعان احمەت داۋىتوعلىعا اۋدارعىسى كەلەدى. بۇل وسىناۋ پاراساتتى قايراتكەرگە وبال. ول قولىنان كەلگەنشە باسقالارمەن ءتىل تابىسقىسى كەلگەن. ونى كىنالاۋ باسقالارمەن ءتىل تابىسۋعا مۇمكىندىك بەرسە, وعان دا بارۋعا بولاتىن شىعار.
ەكى ەلمەن, ناقتىراق ايتقاندا رەسەي, يزرايلمەن ءتىل تابىسۋ ونشا قيىنعا سوقپادى. بۇل جولدا, ياعني باسقالارمەن ءتىل تابىسۋدا انكاراعا تابىس تىلەيمىز.
كەمەروننىڭ ورنىن كىم باسادى؟
سوڭعى كەزدە ۇلىبريتانيا الەمدىك وقيعالاردىڭ ورتاسىندا. كەشە ەۋرووداقتان شىعاتىن بولىپ, الەمدى دۇرلىكتىرسە, بۇگىن وندا ەلدىڭ ۇكىمەتىن كىم باسقاراتىنى جونىندە كۇرەس ءجۇرىپ جاتىر. ەۋرووداقپەن كەلىسپەگەن, ودان ىرگەسىن بولگەن ەلدىڭ ۇكىمەتىن كىم باسقاراتىنى دا ماڭىزدى.
ەڭ الدىمەن بۇعان دەيىن الەمدىك قايراتكەرلەردىڭ الدىڭعى لەگىندە جۇرەتىن, ۇلىبريتانياداي الىپ ەلدىڭ ليدەرى بولعان دەۆيد كەمەروننىڭ بيلىكتەن كەتۋ شەشىمىنىڭ ءوزى اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق. ونىڭ بۇل قىزمەتتە قالا بەرۋىنە دە بولار ەدى. بىراق ەل حالقىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ءوز پىكىرىن قولداماعانىن اڭعارعان سوڭ, ول كەتۋدى ءجون سانادى. كوپ ادام مۇندايعا بارا بەرمەيدى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, ءوز پارتياسى بيلىكتە. ال پارتيادا ونىڭ بەدەلى جوعارى.
قالاي دەگەندە دە, كەمەرون كەتۋگە شەشىم قابىلدادى. ءداستۇر بويىنشا بۇل شەشىم قۇرمەتتەلەدى. دەمەك, پارتيا ءوزىنىڭ جاڭا ليدەرىن سايلاۋعا ءتيىس. ەلدىڭ زاڭى بويىنشا, پارتيا كوسەمى ۇكىمەت باسشىلىعىنا تاعايىندالادى. ءسويتىپ, پارتيا كوسەمى بولۋ ءۇشىن كۇرەس – ۇكىمەت باسشىلىعى ءۇشىن كۇرەس. سودان دا بۇل كۇرەسكە كونسەرۆاتورلىق پارتيا مۇشەلەرى عانا ەمەس, بۇكىل بريتانيالىقتار كوز تىگەدى. جوعارىدا ايتقانداي, ەۋرووداقتان كەتىسەتىن ەلدىڭ باسشىسى كىم بولاتىنىنا الەم دە نازار اۋدارادى.
بۇل ەلدە بۇل كۇرەستىڭ دە ەرەكشەلىگى بار. كوسەمدىككە اركىم ءوزىن ۇسىنادى. ءبىراز ادام بەلگىلى بولعان سوڭ, ولاردى پارلامەنتتەگى پارتيا فراكتسياسى ىرىكتەيدى. اراعا بىرنەشە كۇن سالىپ داۋىسقا سالعاندا, سوڭعى ورىنداعى ادام شىعىپ قالىپ وتىرادى. ءسويتىپ, اقىرىندا قالعان ەكەۋدىڭ ءبىرى تاڭدالادى. بۇل جولى كۇرەسكە بەس ادام تۇسكەن: ىشكى ىستەر ءمينيسترى تەرەزا مەي, بۇرىنعى قورعانىس ءمينيسترى لايام فوكس, ەڭبەك ءمينيسترى ستيۆەن كرەبب, ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اندرەا ليدسوم جانە ادىلەت ءمينيسترى مايكل گوۋۆ.
سەيسەنبى كۇنگى ەلەكتە ءبىر ادام ەمەس, بىردەن ەكى ادام كەتتى. سوڭعى ورىنداعى لايام فوكسپەن قوسا, ءتورتىنشى ورىندى يەلەنگەن ەڭبەك ءمينيسترى كرەبب كۇرەستەن شىعاتىنىن, ءسويتىپ, تەرەزا مەيدى قولدايتىنىن مالىمدەدى. وسى جولعى داۋىس بەرۋدە 330 كونسەرۆاتوردىڭ 165-ءى مەيدى قولدادى. ەكىنشى, ءۇشىنشى ورىنداعى ليدسوم مەن گوۋۆ ۇشەۋى كەلەسى داۋىس بەرۋگە قاتىسادى.
العاشقى كۇننەن-اق تەرەزا مەيدىڭ تارازىسى باسىپ تۇر. كوپشىلىكتىڭ ونىڭ جەڭىسىنە كۇمانى جوق. بىراق ءراسىم اتقارىلۋى كەرەك. بۇل كۇرەسكە سوناۋ قىركۇيەكتە نۇكتە قويىلادى. دەۆيد كەمەرون سوندا كەتەدى. تەك داۋىس بەرۋشىلەر عانا ەمەس, كونسەرۆاتورلاردىڭ جەتەكشى قايراتكەرلەرى دە ىشكى ىستەر ءمينيسترى مەيدى قولدايتىنىن ءبىلدىردى. ەڭبەك ءمينيسترى ءوز كانديداتۋراسىن مەيدىڭ پايداسىنا الىپ تاستاسا, كۇرەسكە تىكە قاتىسپاعان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى فيليپ حەمموندا ونىڭ اتىنا جاقسى سوزدەر ايتتى. بريتانيالىق پراگماتيزمدى جۇزەگە اسىرادى دەپ قولپاشتادى. جۇرت تەرەزا مەيدى ەلدى 11 جىل باسقارعان «تەمىر لەدي» مارگارەت تەتچەرمەن سالىستىرادى.
تەتچەردەي قايراتكەر كەلسە, ۇلىبريتانياداي ەلدىڭ جەلى وڭىنان سوعار. ونى كورۋگە دە كوپ قالعان جوق.
ماماديار جاقىپ, جۋرناليست
