اركىمنىڭ باقىتى ەڭبەكتە

بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارى وكىلدەرىمەن ءبىر كەزدەسۋدە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدىك داع­د­ارىس جاعدايىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز­دىڭ ەگە­مەن­دىگىن نىعايتۋ ءۇشىن ءاربىر قازاقستان­دىق­تىڭ ەڭبەكتەنۋ قاجەتتىلىگىنە ەرەك­شە كوڭىل ءبولدى. «ەڭبەك – ەڭ باستىسى. ءبىز ەڭبەكشى ەلمىز... ادام ءوزىن, ءوز وت­باسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەڭبەك ەتەدى», دەگەن ەدى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى. پرەزيدەنت قازاقستان حالقىنا «قازاقستان جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا: ءوسۋ, رەفورمالار, دامۋ» اتتى جولداۋىندا: «ءححى عاسىردا قوعام­نىڭ بارلىق سالالارىن ۇزدىكسىز جاڭ­عىرتۋ دامۋدىڭ باستى فاكتورىنا اينالىپ وتىر, سول ءۇشىن جۇمىسشى مامان­دىقتارىنا شاقىرامىن» دەپ اتاپ ءوتتى. ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك سالا­نىڭ قايسىسى دا ماڭداي تەرىن ءسۇرت­كىزگەن ەڭبەكسىز دامىمايدى. بۇل ماعىنا­دا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءومىر جولى بىرەگەي جانە ول جاستار ءۇشىن مامان­دىقتى دۇرىس تاڭداۋىنا تاماشا ۇلگى بولىپ تابىلادى. وسى باعىتتاعى جۇمىستىڭ جەتكى­لىك­سىزدىگى ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدىڭ زاڭ­گەر­لەر مەن ەكونوميستەردى «قايتا ءوندى­رۋگە» اكەلىپ سوقتى. بىراق, قازىر جاع­داي وزگەرىپ كەلەدى. دەگەنمەن, پرەزي­دەنت ايتقان جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنىڭ يدەيالارىن ىسكە اسىرۋ جانە جاستارعا ۇعىندىرۋ, ولاردى كاسىبي باعدارلاۋ باعىتىندا الدا پەداگوگيكا قوعامداستىقتارى اتقارار وراسان زور ءىس كۇتىپ تۇر. ءىستى نەدەن باستاۋ كەرەك؟ ەڭبەكسۇيگىشتىككە تاربيەلەۋ­دە زايىرلى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ءبىر­تۋار ۇيىمداستىرۋشىسى, پەداگوگ, ادىسكەر, العاشقى وقۋلىقتار اۆتورى ىبىراي ءالتىنساريننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى ۇلگى دەر ەدىم. ونىڭ «جومارت ادام», «قالاي باي بولۋعا بولادى», «قىپشاق سەيىتقۇل», «ءبىلىمنىڭ پايداسى», «اكەسى مەن بالاسى», «ورمەكشى, قۇمىرسقا جانە قارلىعاش», «باي بالاسى مەن جارلى بالاسى» سياقتى بالالارعا ارنال­عان ەرتەگىلەرى, اڭگىمەلەرى وقۋشى­لاردى باستاۋىش سىنىپتاردان باس­تاپ ادال ەڭبەككە باۋلۋدا بۇگىنگە دەيىن ماڭىزدىلىعىن جويعان جوق. التىنسارين ءار اڭگىمەسىندە شىنايى ەڭبەكتى دارىپتەيدى. «الداعى ۋاقىتتا دا ەسىڭدە بولسىن جانە ۇمىتپا, ەگەر دە جەڭىل ەڭبەكتى اۋىر دەپ ەسەپتەسەڭ, وندا اسا اۋىر جۇمىسپەن كەزدەسەسىڭ, ەگەر دە شاعىنعا ريزا بولماساڭ, وندا ۇلكەننەن ايىرىلاسىڭ», «ەڭبەك ەتپەگەن بىردە-ءبىر ءتىرى جان جوق, سەنى قۇداي بوس ساندالۋ ءۇشىن جاراتقان جوق. ەڭبەككە ۇيرەنۋ كەرەك» دەگەن سەكىلدى بالالارعا وتە تۇسىنىكتى جانە قاناتتى سوزگە اينالىپ كەتكەن تىركەستەردى ونىڭ شىعارمالارىنان ءجيى كەزدەستىرۋگە بولادى. ىبىراي التىنسارين ءبىزدىڭ ەلىمىز­دەگى كاسىبي ءبىلىم بەرۋدىڭ نەگىزىن قالادى. ول پاتشا وكىمەتىنىڭ ءتيىستى ورىندارىنا كوپتەگەن وتىنىشتەر جازعان. سول تابان­دىلىعىنىڭ ارقاسىندا 1883 جىلعى 15 قاراشادا تورعايدا بالتاشى-ۇستالىق ءىسى مەن قىزدارعا ءىس ۇيرەتەتىن ءبىرىنشى قولونەر ۋچيليششەسىن اشۋعا مۇمكىندىك تۋدى. كوپتەگەن 2-ءشى سىنىپتىق ۋچيليششەلەردە باقشا وسىرۋشىلىك, باعباندىققا, ماي شايقاۋ كاسىبىنە ۇيرەتەتىن بولىمشە قۇردى. ول جۇمىس ىستەۋگە, بارلىق جاڭا ءنار­سەلەردى قابىلداۋعا اسىق ەدى. ىبىراي التىنسارين وزىمەن قا­رىم-قاتىناستا بولعان, سويلەسكەن, ونى قور­شاعان بارلىق پەداگوگتار ءۇشىن ەڭبەكقورلىقتىڭ ۇلگى­سىندەي ەدى. شىعىستانۋشى, پروفەسسور ن.ي.يلمينسكيدىڭ ىبىراي تۋرالى: «...دۇرىس جانە ادال ادام, اقىلدى, ادال, بىلىمقۇمار جانە سۇيكىمدى», دەپ جازۋى ونىڭ ەڭبەگىنە سۇيسىنگەندىكتەن بولاتىن. ول وتە كوپ جۇمىس ىستەيتىن. اعارتۋشىنىڭ پەداگوگ ا.ا.موزوحينگە جازعان حاتى: «جازىپ وتىرىپ مەن ۇيىق­تايمىن. كوزدەرىم جۇمىلىپ كەتۋدە, ءتۇنى بويى ۇيىقتاعان جوق­پىن. حاتتىڭ بەيبەرەكەتتىگى ءۇشىن كەشىر», دەگەن سوزدەرمەن اياقتالادى. ۆ.ۆ.كاتارين­سكي­گە جازعان ءبىر حاتىندا: «كوپ جازۋ­عا كۇشىم جوق, قولىم شارشادى», دەپ جازۋى ونىڭ جانكەشتىلىگىن بايان­دا­عانداي. 1888 جىلى 5 قاراشادا ىبىراي التىنسارين ا.ا.موزوحينگە: «مەن وتە ءجيى سىرقاتتانۋدامىن, ءالى كۇنگە دەيىن مەن ءوزىمنىڭ بولاشاق تاع­دىرىمدى جانە وتباسىمنىڭ تاعدىرىن ويلاعان ەمەسپىن, وسى تۋرالى ويلاعان ءجون شىعار», دەپ جازادى. ىبىرايدىڭ بالالارعا ارناعان كىتاپ­تارىن, ونىڭ وقۋلىقتارىن وقىپ, ءبىلىم نارىنە سۋسىنداعان تالاي ۇرپاق ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا عانا ادامنىڭ ءوز ماقساتىنا جەتەتىنىن, بولاشاقتىڭ نۇرلى بولاتىنىن ءتۇيسىنىپ ءوستى. ولاردىڭ اراسىندا احمەت بايتۇرسىنوۆتان باس­تاپ حالقىمىزدىڭ تالاي ءبىرتۋارلارى ءوسىپ-جەتىلدى. ولاردىڭ بارلىعى دا تەك ەڭبەكتى ءپىر تۇتتى. قازاقستاندا دا جالپىعا بىردەي ەڭبەك قوعامى سالتانات قۇرعاندا عانا تاۋەلسىزدىكتىڭ ىرگەسى مىقتالا تۇسەدى. كاسىبي ماماندار باردا استىقتىڭ التىن تاۋلارى كوبەيەدى, قۇرىلىس ۇيلەرى بيىكتەيدى, ءوندىرىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, ءومىردىڭ بارلىق سالاسى جاندانا تۇسەدى. ەڭبەك ەتكەن ادامنىڭ رۋحاني جان دۇنيەسى دە تازا, رۋحى مىقتى بولادى. الەمنىڭ بار باقىتى ەڭبەكتە, باقىتقا كەنەلۋدىڭ باسقا جولى جوق, ونى ءبىزدىڭ بالالار ءبىلۋى ءتيىس. ماريونەللا سلەسار, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قوستاناي