ەكولوگيانى ەكولوگتارعا قايتارۋ كەرەك

جاقىندا ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ «قورشاعان ورتانى قورعاۋ كوميتەتىن ەكولوگتارعا قايتارعىمىز كەلەدى. باسشىلىق تاراپىنان بۇل ماسەلەدە قولداۋ تاپتىم. سوندىقتان, قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىنە تالاپتى كۇشەيتىپ, جۇمىستىڭ ناتيجەسىن ارتتىرۋعا كۇش سالامىز. بۇل ورگاننىڭ اشىقتىعىن قامتۋ كەرەك, سەبەبى, قورشاعان ورتانىڭ ماسەلەسى قوعامنىڭ اجىراماس بولىگى», دەگەندى ايتتى. ويتكەنى, ەكولوگيا ماسەلەسىنە بىردەن-ءبىر جاۋاپتى مينيسترلىكتىڭ اتاۋى 1995-2014 جىلدارى ارالىعىندا 6 رەت وزگەرىپ, ال 2014 جىلى تامىزدىڭ 2-ءى كۇنى ءبىرجولا كەلمەسكە كەتكەن بولاتىن. سوڭعى رەت قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى دەپ اتالعان بۇل مينيسترلىكتىڭ فۋنكتسيالارى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە اۋىسىپ ەدى. سوندىقتان جوعارىداعى جاڭالىق­قا ەكولوگيامەن اينالىساتىن ءارتۇرلى قوعام­دىق ۇيىمدار مەن عىلىمي مەكەمەلەر, وزگە دە تابيعات جاناشىرلارى ەلەڭ ەتكەنى كۇمانسىز. الايدا, بۇل كوميتەتتىڭ وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ابىرويمەن اتقارىپ, حالىقتىڭ ءۇمىتىن تولىق اقتاي الاتىنىنا سەنىم از. ويتكەنى, مينيسترلىكتەگى وزىنەن قىزمەتى مەن لاۋا­زىمى جوعارى باسشىلارعا تاۋەلدى كوميتەت باسشىسى دەربەس شەشىم قابىلداي المايتىنىنا ەشكىم داۋلاسا المايدى. وسى ارادا قازاقستاننىڭ قازىرگى تاڭدا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتاعى 5 ەلدىڭ ىشىندە قورشاعان ورتانى قورعاۋعا ارنالعان مينيسترلىگى, نە ارنايى قۇرىل­عان اگەنتتىگى جوق جالعىز ەل بولىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ارتىق بولماس. ماسەلەن, رەسەيدە تابيعات رەسۋرستارى جانە ەكولوگيا مينيسترلىگى, بەلارۋستە ورمان مينيسترلىگى, ارمەنيادا تابيعات­تى قورعاۋ مينيسترلىگى, قىرعىز­ستاندا ۇكىمەت جانىنداعى قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە ورمان شارۋاشىلىعى مەملەكەتتىك اگەنتتىگى بار. ال قازاقستان­دا قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيستر­لىگىنە قاتىستى قىزمەت تۇرلەرى ءبىر ەمەس, بىرنەشە مينيسترلىككە ءبولىنىپ بەرىلگەن. سوندىقتان قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەسىندە ولاردىڭ كوزقاراسى مەن ۇستانىمى «اققۋ, شورتان, شاياننىڭ» كەيپىن ەسكە تۇسىرەدى. ءححى عاسىردا الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى جەر قويناۋىنداعى مينەرالدى قازبا باي­لىققا ەمەس, ونداعى وسىمدىكتەر مەن جان-جانۋارلار دۇنيەسىنىڭ قورعالۋىنا كوبى­رەك كوڭىل ءبولىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, قازىر­گى جاعدايىمىزبەن باسەكەگە قابىلەتتى وزىق 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋىمىز ءۇشىن ءالى كوپ جۇمىس جاساۋىمىز كەرەك. بۇل باعىتتا ءتۇرلى زاڭنامالار قابىلداپ, حالىق­ارا­لىق جانە الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىپ جات­قان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەرتەۋ قاجەت. باسقاسىن ايتپاعاندا, دارىلىك جانە وزگە دە ونەركاسىپتىك ماڭىزى جوعارى وسىمدىكتەر دۇنيەسىنىڭ قورعالۋى بىزدە ءالى كوڭىل كونشىتپەيدى. نارىقتا قۇنى ۆاليۋتامەن باعالاناتىن كوپتەگەن وسىمدىكتەر زاڭسىز اينالىمعا ءتۇسىپ, شەتەلدىكتەردىڭ تابىس كوزىنە اينالعانىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ايتۋداي-اق ايتىپ, جازۋداي-اق جازىپ كەلە جاتىر. الايدا, وعان قۇلاق ءتۇرىپ, جاۋاپ بەرگەن قۇزىرلى ورگان وكىلدەرىنىڭ ءۇنىن ەستىگەن ەشكىم جوق. كەيبىر مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قازاق­ستان قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىن­شا كەيبىر زاڭنامانى قابىلداۋ جاعىنان دا كورشىلەس ەلدەردەن كەيىن كەلە جاتىر. ماسەلەن, ەلىمىزدە ءالى كۇنگە دەيىن «ءوسىم­دىك جامىلعىسىن ساقتاۋ» زاڭى جوق. سون­دىق­تان الەمدە سيرەك كەزدەسەتىن نەمەسە ەلى­مىز ولاردىڭ وتانى سانالاتىن كوپتەگەن ءوسىم­دىك­تەر شيكىزات رەتىندە عانا ەمەس, ونى ءوسىرىپ, كوبەيتىپ, زەرتتەۋ ءۇشىن اسا قۇندى گەن­دىك ماتەريال تۇرعىسىنان دا جەتكىلىكتى دەڭ­گەيدە قورعاۋعا الىنباعان كورىنەدى. مىسالى, قىزعالداق پەن المانىڭ تاريحي وتانى سانالاتىن قازاقستان قىزعالداقتى ني­دەر­لاند, المانى پولشادان ەكسپورتتايدى. وركەنيەتتى وزگە ەلدەر الەمدە تەڭدەسى جوق وسىنداي بىرەگەي دۇنيەلەرى بولسا, ونى ءوز مەملەكەتىنە الىپ بارىپ, كوبەيتىپ, وزگەلەرگە ساتىپ تابىس تاپقان­داردان بەلگىلى ءبىر مولشەردە الىم الادى. ءبىز نەگە ولاردان ۇلگى المايمىز؟ ونى جۇزەگە اسىرۋعا كىم كەدەرگى بولىپ وتىر؟ ەرلىك ەرجان ۇلى الماتى