بارلىق مۇمكىندىك قاراستىرىلعان

ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋراعا ءتۇسۋ ەمتيحانىنا ارنالعان شەت تىلدەرى بويىنشا تەست تاپسىرمالارىنىڭ قورىن قالىپتاستىرۋ جولدارى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ تولاسسىز دامىعان زامانىندا قوعام ادامداردىڭ جان-جاقتى بولۋىن تالاپ ەتەدى. وسى باعىتتا تۇلعانىڭ جان-جاقتىلىعىن قالىپتاستىرىپ, دامىتۋ ماقساتىندا بۇكىل مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان ءارى بۇل ماسەلە بارلىق سالالار ءۇشىن ماڭىزدى. ەلىمىز ەگەمەندىك الىپ, دامۋدىڭ جاڭا باعىتىنا كوشە باستاعان كەزدەن باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن بارلىق عىلىم سالالارى بويىنشا دامۋدا. جاھاندىق تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىندە دە اتالعان ماسەلەلەر جىل سايىن جاڭارتىلىپ, تولىقتىرىلىپ كەلەدى. جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى بويىنشا باكالاۆرياتتى اياق­تاعان تۇلعا ءوز ءبىلىمىن ماگيس­تراتۋرا جانە دوكتورانتۋرا باعىتتارىندا جالعاستىرا الادى. ماگيستراتۋراعا وقۋعا تاپسىرۋ ءۇشىن ۇمىتكەر باكالاۆر اكادەميالىق دارەجەسىن يەمدەنۋى كەرەك بولسا, دوكتورانتۋراعا ماگيستر اكادەميالىق دارەجەسىنىڭ بولۋى قاجەت. ودان بولەك ۇمىتكەرلەرگە قويىلاتىن باستى تالاپ – شەت ءتىلىن مەڭگەرۋ. وقۋعا تۇسۋگە نيەت بىلدىرگەن بارلىق ۇمىتكەرلەر ءوز تاڭداۋى بويىنشا شەت تىلىنەن سىناق ء(بىرىنشى كەزەڭ) تاپسىرادى. شەت تىلىنەن قاجەتتى ۇپاي (بالل) جيناعان تەستىلەنۋشىلەر ەكىنشى كەزەڭگە جولداما الىپ, ءوزى وقۋعا نيەت بىلدىرگەن جوعارى وقۋ ورنى دايىنداعان ماماندىقتا ەمتيحان تاپسىرادى. شەت ءتىلى بويىنشا ەمتي­حان – ماگيستراتۋراعا جانە دوك­تورانتۋراعا وقۋعا تاپسىرۋ­شى­لاردىڭ العاشقى سىناعى. بۇل سىناق – تالاپكەرلەردىڭ شەت ءتىلىن مەڭگەرۋ دەڭگەيىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن, تەست تۇرىندە وتكىزىلەتىن ءبىلىمدى تەكسەرۋ جولى. شەت تىلىنەن وتكىزىلەتىن تەست تاپسىرمالارى ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىندا دايىندالادى. شەت تىلىنەن ەمتيحان تاپ­سىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى عىلىم ءتىلىن مەڭگەرۋدىڭ باس­تى قۇرالى بولۋىنان كورىنەدى. عىلىمعا كەلگەن تۇلعانىڭ شەت ءتىلىن مەڭگەرۋ قاجەتتىلىگى, الدىمەن, زەرتتەۋ جۇمىسىنا قا­جەتتى دەرەككوزدەردى انىقتاۋ كەزەڭىمەن بايلانىستى. عىلىم بەلگىلى ءبىر ەلدىڭ تىلىندە جازىلعان مالىمەتتەردەن بولەك, شەتەلدىك عىلىمي اقپاراتتى دا پايدالانادى, شەت تىلىندە جازىلعان زەرتتەۋ جۇمىستارىن نەگىز ەتىپ الادى. سونىمەن قاتار, شەتەلدىك عىلىمي-زەرتتەۋ تاعىلىمدامالارىنا قاتىسۋ جانە عىلىمي كونفەرەنتسيا, سيمپوزيۋمداردا بايانداما وقۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزگەن ىزدەنۋشىلەر سول ەلدىڭ تىلىندە سويلەي ءبىلۋى كەرەك, ءوزىنىڭ زەرتتەگەن ماسەلەسىن سول تىلدە قورعاپ شىعۋى كەرەك. ماگيستراتۋراعا نەمەسە دوك­تورانتۋراعا وقۋعا تاپسىرۋ­شى تالاپكەرلەر (قازاقستان رەس­پۋبليكاسى ازاماتى) الدىمەن ءوز تاڭداۋى بويىنشا شەت ءتىلىنىڭ بىرىنەن – اعىلشىن ءتىلى, نەمىس ءتىلى, فرانتسۋز تىلىنەن ەمتيحان تاپسىرادى. ال قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولىپ تابىلمايتىن تۇلعالار شەت ءتىلى بويىنشا ەمتيحاندى قازاق ءتىلى نەمەسە ورىس تىلىنەن تاپسىرادى. كورسەتىلگەن بەس ءتىل (اعىلشىن ءتىلى, نەمىس ءتىلى, فرانتسۋز ءتىلى, قازاق ءتىلى, ورىس ءتىلى) بويىنشا تەست تاپسىرمالارى ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىندا قۇراس­تى­رىلادى. اتالعان تىلدەردەن باسقا شەت تىلىنەن ەمتيحان تاپ­سىرۋعا ۇسىنىس بىلدىرىلگەن جاع­دايدا (ماسەلەن, اراب ءتىلى, يسپان ءتىلى, ت.ب.) ۇمىتكەر قۇجات تاپ­سىرعان جوو قابىلداۋ كوميس­سياسىنىڭ قاراستىرۋىمەن شە­شىم قابىلدانادى. بۇل شەشىم تەستىلەنۋشىنىڭ ءوزى تاڭداپ, ۇسى­نىس بىلدىرگەن شەت ءتىلى ارقىلى تەست تاپسىرۋىنا  رۇقسات بەرۋمەن نە ۇتو كورسەتكەن بەس ءتىلدىڭ بىرىنەن سىناق تاپسىرۋمەن بايلانىستى بولادى. جالپىەۋروپالىق ستاندارتقا ساي كەلەتىن شەت ءتى­لىن مەڭگەرگەندىگىن راستايتىن حا­لىقارالىق دارەجەدەگى سەرتيفيكاتتارى بار قر ازاماتتارى شەت تىلىنەن وقۋعا ءتۇسۋ ەمتيحانىنان بوساتىلادى. ماگيستراتۋرا مەن دوكتو­ران­تۋراعا وقۋعا ءتۇسۋ ەمتي­حا­نىنىڭ ءبىرىنشى  كەزەڭى شەت ءتىلى نەگىزىندە تەستىلەۋ فورماسىندا وتكىزىلەدى. تەستىلەۋ فورماسىندا وتكىزىلەتىن شەت ءتىلىن مەڭگەرۋ دەڭگەيىن انىقتاپ, باعالاۋداعى ەڭ ماڭىزدىسى – شەت تىلدەرى بويىنشا وتكىزىلەتىن تەست تاپسىرمالارىنىڭ قو­رىن قۇ­راستىرۋ. تەست تاپسىر­ما­لا­رىنىڭ ساپاسىنىڭ, جالپى قۇراستىرىلۋىنىڭ بەلگىلەنگەن تالاپتارعا ساي بولۋى تەستىلەۋ ناتيجەسىنىڭ وڭ باعالانۋىنا ىقپال ەتەدى. ماگيستراتۋرا مەن دوكتو­رانتۋراعا ءتۇسۋ ەمتيحاندارىنا ارنالعان تەست تاپسىرمالارىنىڭ قورىن قۇراستىرۋ بارىسىندا تەست سيپاتتاماسىن دايىنداۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە. شەت تىلىنەن جاسالاتىن تەست سيپاتتاماسىندا تەست مازمۇنى مەن جوسپارى, تەست تاپسىرماسى مازمۇنىنىڭ سيپاتتاماسى, تەست تاپسىرمالارىن ورىنداۋدىڭ ورتاشا ۋاقىتى, تەستىنىڭ ءبىر نۇسقاسىنداعى تاپسىرمالار سانى, تەست تاپسىرمالارىنىڭ فورماسى, تەست تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋىن باعالاۋ جانە تەست تاپسىرمالارىن قۇراستىرۋعا قاجەتتى ادەبيەتتەر ءتىزىمى كورسەتىلەدى. تەست سيپاتتاماسى ۇلتتىق تەستى­لەۋ ورتالىعى ۇسىنعان فورمادا قۇراستىرىلادى. تەست سيپاتتاماسى ناقتى­لانعاننان كەيىن ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋراعا تۇسۋگە ار­نالعان تەست تاپىرمالارىنىڭ ازىرلەمەشىلەرى مەن ساراپشىلارى بەكىتىلەدى. جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ءتان تەست تاپسىرمالارىن قۇراستىرىپ, دايىنداۋ جانە ونى ساراپتامادان وتكىزۋ ءۇشىن ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پەداگوگيكالىق ءوتىلى بار وقىتۋشىلارى مەن عىلىمي قىزمەتكەرلەرى ارنايى شاقىرىلادى. تەست تاپسىرمالارىن قۇراستىرۋ جانە ساراپتامادان وتكىزۋ جۇمىستارىنا ءوز سالاسىن جەتىك مەڭگەرگەن, تەوريالىق ءارى پراكتيكالىق تاجىريبەسى مول, قازاقستاننىڭ ەڭ ۇزدىك دەگەن وقىتۋشىلارى قاتىسادى. وقىتۋشىلار ءتىزىمىن جوو رەكتورلارى ۇسىنادى, سول سەبەپتى كەز كەلگەن وقىتۋشى ازىرلەمەشى نە ساراپشى بولا المايدى. تەست تاپسىرمالارىن ازىرلەۋ – تەست تاپسىرمالارىنىڭ نەگىزگى قورىن قۇراستىرۋدىڭ باستى جولى. تەست تاپسىرمالارى تەست سيپاتتاماسىنا سايكەس ازىرلەنەدى. تەست تاپسىرمالارىن ازىرلەۋ ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعى نەمەسە بەلگىلى ءبىر جوعارى وقۋ ور­نىنىڭ بازاسىنداعى اقپا­راتتىق قاۋىپسىزدىك شارالارىنا تولىعىمەن سايكەس كەلەتىن كوم­پيۋتەرلىك سىنىپتاردا ۇيىمداستىرىلادى. تەست تاپ­سىرمالارىن دايىنداۋ جۇ­مىستارىن ەلىمىزدەگى جوو وقىتۋشىلارىنىڭ ىشىنەن ارنايى ىرىكتەلىپ, قۇراستىرىلعان ازىرلەمەشىلەر توبى اتقارادى. ازىرلەمەشىلەر تەست تاپسىرمالارىن قۇراستىرۋ بارىسىندا «ازىرلەمەشىلەرگە ارنالعان نۇسقاۋلىق» پەن «تەست سيپات­تاماسىن» نەگىزگە الادى. ۇلت­تىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى ازىرلەمەشىلەرگە تەست تاپسىرمالارىن ازىرلەۋگە قويى­لاتىن تالاپتار جايلى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. شەت تىلىنەن وتكىزىلەتىن تەس­تىلەۋ ءۇش بولىمنەن تۇرادى: «تىڭ­دالىم», «لەكسيكا-گرام­ما­تيكالىق» جانە «وقىلىم». ءۇش ءبولىم بويىنشا بارلىعى 100 سۇراق بەرىلەدى (ماماندىق بويىنشا وتكىزىلەتىن ەكىنشى ەمتيحانعا ءوتۋ ءۇشىن ۇمىتكەر شەت تىلىنەن ءتيىستى 50 بالدى جيناۋ كەرەك). مۇنداعى ءار ءبولىم تەستىلەنۋشىلەردىڭ ءتىلدى مەڭگەرۋىن جان-جاقتى تەكسەرىپ, انىقتاۋعا ارنالعان. «تىڭدالىم» بولىمىندە ءتورت ءاۋديوماتىن تىڭ­دالادى. تەستىلەنۋشىلەر سول اۋديوماتىنمەن بەرىلگەن تەست سۇراقتارىنا جاۋاپ بە­رەدى. «تىڭدالىم» ءبولىمى تەس­تىلە­نۋ­شىلەردىڭ شەت ءتىلىن سويلەۋ ءتىلى دەڭگەيىندە مەڭگەرۋىن انىقتاۋعا ارنالعان. «لەكسيكا-گرامماتيكالىق» بولىمدە تەو­ريالىق مالىمەتتەرگە بايلانىس­تى تەست سۇراقتارى بەرىلەدى. بۇل بولىمدە تەستىلەنۋشىنىڭ شەت ءتىلى تەورياسىن يگەرۋى تەك­سەرىلەدى. ال «وقىلىم» ءبو­لىمىندە دە ءتورت ءماتىن بەرىلىپ, تەست سۇراقتارى قۇراستىرىلادى. مۇندا تەستىلەنۋشى ماتىندەردى ءوز بەتىمەن وقىپ, تۇسىنەدى. «وقى­لىم» ءبولىمى باسقا بولىمدەرمەن سالىستىرعاندا جەڭىل بولىپ كەلەدى. تەست تاپسىرمالارىنىڭ قو­رىن قۇرۋدا ازىرلەمەدەن كەيىن قۇراستىرىلعان تەست تاپسىر­مالارىنىڭ ساپاسى مەن دۇ­رىس­تىعىن ايقىنداۋعا ار­نالعان ساراپتاما جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ازىرلەنگەن تەست تاپ­سىرمالارىن ساراپتامادان وتكىزۋدىڭ ماقساتى ­– تەست تاپسىرمالارىنىڭ ساپالى ءارى ساۋاتتى قۇراستىرىلۋىن, تەست سيپاتتاماسىنا ساي كەلۋىن تەكسەرۋ. ازىرلەمە جۇمىسىنان كەيىن وقىتۋشىلار قۇرامىنان ارنايى جاساقتالعان توپ ءمۇ­شەلەرى ساراپتاما جۇمىسىنا قاتىسادى. ازىرلەمەدەن سوڭ مىندەتتى تۇردە ەكى ساراپتاما جۇمىسى جۇرگىزىلەدى. ساراپتاما جۇمىستارى اقپا­راتتىق قاۋىپ­سىزدىك تالاپتارىنا ساي كە­لەتىن كومپيۋتەرلىك سىنىپتاردا وتكىزىلەدى. ءبىرىنشى ساراپتاما تەست تاپسىرمالارى ماز­مۇنىنىڭ ايقىن ءارى ناقتى بولۋىنا, سويلەمنىڭ ستيلدىك دۇ­رىس قۇراستىرىلۋىنا, ورفو­گرافيالىق قاتەلىكتەرىنە بايلانىستى جۇرگىزىلەدى. ءبىرىنشى ساراپتاما ءناتي­جەسىندە ۇسىنىلعان جانە ءتۇ­زەتۋلەر ەنگىزىلگەن تەست تاپسىرمالارىمەن بايقاۋ تەستىلەۋى (اپروباتسيا) وتكىزىلەدى. تەستىلەۋ ناتيجەسى ەسەپكە الىنا وتىرىپ, ەكىنشى ساراپتاما جۇرگىزىلەدى. ەكىنشى ساراپتاما جۇمىسىندا ەسكەرتپەلەرى بار تەست تاپسىرمالارىنا تۇزەتۋلەر جاسالىپ, بارلىق تالاپتارعا سايكەس كەلەدى دەپ تانىلعاندارى تەست تاپسىرمالارىنىڭ قورىنا ەنگىزىلەدى. ماگيستراتۋرا مەن دوكتو­رانتۋراعا ءتۇسۋ ەمتيحانىنا ارنالعان شەت تىلدەرىنەن تەست تاپسىرمالارىنىڭ قورى قۇراستىرىلىپ, مالىمەتتەر بازاسىنا ەنگىزىلگەننەن كەيىن بارىپ ەمتيحانعا جىبەرىلەدى. شەت ءتىلى بويىنشا وتكىزىلەتەن ەمتيحاننىڭ جالپى قورىتىندىسى نەگىزىندە رەسپۋبليكالىق اپەللياتسيالىق كوميسسيا (راك) قۇرىلادى. راك ەلىمىزدەگى جوو قىزمەت ەتەتىن, پەداگوگيكالىق ەڭبەك ءوتىلى بار ءارى ءوز سالاسىن جەتىك مەڭگەرگەن ماماندار توبىنان قۇرالادى. راك قۇرامىنىڭ باستى مىندەتى ­– شەت تىلىنەن تەستىلەۋ ناتيجەسىندە تەستىلەنۋشى تاراپىنان نەگىزسىز, قاتە دەپ تانىلعان سۇراقتاردى تالقىلاۋ. راك شەشىمىمەن عا­نا اپەللياتسياعا بەرىلگەن تەست سۇراقتارىنا ۇپاي (بالل) قوسۋ نە سول قالپىندا قالدىرۋ ماسەلەسى شەشىلەدى. جىل سايىن قاتە دەپ تانىلعان سۇراقتار سانى كەمىپ, تەست تاپسىرمالارىنىڭ قاناعاتتانارلىق دەڭگەيى ارتىپ كەلەدى. بۇل ­– تەست تاپىرمالارىنىڭ ساپالى قۇراستىرىلۋىنىڭ باستى كورسەتكىشى. ماگيستراتۋرا مەن دوكتو­رانتۋراعا ءتۇسۋ ەمتيحانىنا ارنالعان شەت تىلدەرىنەن تەست تاپسىرمالارىن ازىرلەۋ, ساراپتامادان وتكىزۋ, ولاردى تۇزەتۋ جانە تاعى باسقا راسىمدەرىن ىسكە اسىرۋدا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك شارالارى قاتاڭ ساقتالادى. سونىمەن, جوعارى بىلىمنەن كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدى دامىتىپ, جەتىلدىرۋ ءۇشىن ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋراعا ءتۇسۋ ەمتيحاندارىنا ارنالعان شەت تىلىنەن وتكىزىلەتىن تەستىلەۋدىڭ تالاپقا ساي بولۋى ءۇشىن جوعارىدا كورسەتىلگەن كەزەڭدەر بويىنشا جۇرگىزىلەتىن جۇمىستاردىڭ ساپالى, ناتيجەلى بولۋى شارت. سوندا عانا تەست تاپسىرمالارى كوپشىلىكتىڭ تەرىس تالقىلاۋىنا ىلىكپەي, وڭ ناتيجە بەرەدى ءارى تەستىلەنۋشىلەردىڭ دە ءتىلدى مەڭ­گەرۋ دەڭگەيىنىڭ كورسەتكىشى ارتادى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى «ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعى» رمقك