ايقىن كوزقاراس كىلتى بەيبىتشىلىكتە

قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانۋىنا وراي, سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ الاڭىندا باق وكىلدەرىنە ارناپ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك, ماۋسىم ايىنىڭ سوڭعى كۇندەرىندە نيۋ-يوركتە وتكەن بۇۇ باس اسسامبلەياسىنداعى داۋىس بەرۋدىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان 193 مەملەكەتتىڭ ىشىنەن 138 ەلدىڭ داۋىسىنا يە بولىپ, جەڭىسكە جەتكەن بولاتىن. مينيستر بريفينگتە الەم ەلدەرىنىڭ وسىنداي سەنىمىن ار­قا­لاۋ سەبەبىمىز بەن وسى جول­­داعى تاباندىلىققا تولى ەڭبە­گىمىزدى جانە بولاشاققا قۇرىلعان جوسپار-جوبالارىمىز جايىندا كەڭىرەك باياندادى. قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشە­سى بولىپ سايلانۋىن وتان­­دىق ديپلوماتيامىز بەن مەم­لە­كەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ ۇلكەن جەڭىسى ەكەندىگىن ەرەك­شە اتاپ وتكەن مينيستر, مۇنىڭ تاۋەل­سىز قازاقستاننىڭ 25 جىل ءىشىن­دەگى ەڭ ۇلكەن جەتىس­تىكتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىنە توق­تالدى. «ەندىگى جەردە قازاق­ستان ءوز قىزمەتىن بۇۇ اياسىندا جەر دۇنيەنىڭ دامۋى مەن بەي­بىتشىلىگىنىڭ ساقتالۋىنا ءوز ۇلەسىن قوساتىن بولادى. قازاق­ستان­دىق ديپلوماتيا ءۇشىن بۇل ءۇل­كەن سىناق جانە زور مۇمكىندىك», دەدى ول. جالپى, حالىقارالىق تۇراق­تى­لىقتىڭ ساقتالۋى مەن الەم­دە بەيبىتشىلىكتى تۋ ەتىپ, ما­مى­را­جاي تىرشىلىك ەتۋگە ۇندەيتىن قازاقستاننىڭ ۇستانىمى بەرىك ءارى شىنايى. سوندىقتان دا تەرروريزمگە قارسى كۇرەس پەن جەر جاھاندا جاپپاي بەلەڭ العان بەرەكەسىزدىكتى تىيۋدا, تىنىش­تىقتى ساقتاۋ مەن وزگە دە قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى قيمىل-قوزعا­لىستا ءبىزدىڭ ەلباسى­مىز ءبىر­قاتار يگى ىستەردىڭ باس­تا­ما­شى­سىنا اينالىپ وتىر. ال مۇن­داي ماسەلەلەر بۇۇ-نىڭ باس­تى قاعي­دالارى بو­لىپ تابىلا­دى. ەن­دەشە, بۇل مۇشە­لىكتى قازاق­ستان­نىڭ حالىقارالىق ۇيىمدار الدىندا ۇسىنعان باعىت-باعدارى مەن بەيبىتشىلىك سۇيگىش حالقىنىڭ الەم جۇرت­شى­لىعىنا دەگەن ايقىن كوز­قاراسىنىڭ كىلتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. وسى جولدا ءبىزدىڭ ەل بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەرمەن ءارىپ­تەس­تىگىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ, بۇرىن-سوڭدى بايلانىس بول­­ما­عان ەلدەرمەن جاڭا قارىم-قا­تى­ناس ورناتادى دەپ كۇتىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, سۋبەكۆاتورلىق افريكا مەن لاتىن امەريكاسى جانە كاريب باسسەينى ماڭىنداعى مەملەكەتتەرمەن الىس-بەرىس پەن بارىس-كەلىستىڭ ىرگەتاسى قالان­باق. ولاي بولسا, الداعى ەكى جى­ل­دا قازاقستاننىڭ نەگىزگى جۇمىس­تارى قانداي بولماق؟ وسى تاقى­رىپ توڭىرەگىندە وي قوزعاعان مينيستر سىرتقى ساياساتىمىزعا قاتىس­­تى سالادا بىلاي دەدى: «ەڭ الدى­­مەن اتاپ ايتقىمىز كەلەتىنى, 2017-18 جىلدارى حالىقارالىق شەڭ­بەردە ەلباسىنىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 70-ءشى سەسسياسىندا مالىمدەگەن «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىندە ايتىل­عان تەرروريزمگە قارسى شارا­لار مەن انتي­يادرولىق جانە انتي­تەررو­ريستىك باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ, سونداي-اق, ەقىۇ, شىۇ, تمد اياسىندا جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتار مەن باستامالاردى  ىزگى يدەيالارمەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلۋدە». بۇدان بولەك, ءبىزدىڭ ەلگە ەۋرا­زيا كەڭىستىگىندەگى قالىپ­تاس­قان داۋ-جانجالداردى شەشۋ­دىڭ ءتيىم­دى جولدارىن تابۋ دا جۇكتەلىپ وتىرعانى ايتىلدى. «بۇۇ-نىڭ ورتالىق ازياداعى پرو­بلەمالاردى شەشۋدە قازاق­ستانعا باسىمدىق بەرۋى – ءوڭىر­لىك قاۋىپسىزدىك سالاسى مەن لاڭ­كەستىكپەن كۇرەستە, ەكسترە­ميزم مەن ەكونوميكالىق پرو­بلەمالاردى وڭتايلاندىرۋدا جانە جاھاندىق سەرىكتەستىكتى نى­عاي­تىپ, وندىرىستىك قامتاماسىز ەتۋ ارە­كەت­تەرىندە ەڭبەگىمىز ەلدى ەلەڭ ەتكىزەرلىكتەي بول­عان­­دى­­عى­نان», دەدى ەرلان ءابىلفايىز ۇلى. باقساق, مۇنداي ارەكەتتەر قازاق­ستان مەن ونىڭ پرەزي­دەنتى­نىڭ تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان كەيىنگى كەزەڭدەردە اجىراماس تەمىرقازىعىنا اينالعان ەكەن. ەندەشە, ىلۋدە ءبىر بۇيىراتىن وسىنداي حالىقارالىق مىنبەردى پايدالانا وتىرىپ, قازاقستاندى ۇلت پەن ۇلىسقا بولمەيتىن, ءتىرشى­لىگى تاتۋلىققا نەگىزدەلگەن, بەي­بىتسۇيگىش ەل رەتىندە الەمگە پاش ەتسەك, ونىڭ نەسى ايىپ؟!. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە جەتەك­شىلىك ەتكەندە قولعا الاتىن جۇمى­سىمىزدىڭ كەلەسى ءبىر باعىتى – ال­­پاۋىت ەلدەر اراسىنداعى ءتۇر­لى تۇسىنبەۋشىلىكتەر مەن كي­كىل­جىڭ­دەر ءتۇيىنىن تارقاتۋعا ءۇن­دەي وتىرىپ, ولاردى تاتۋلاس­تى­رۋ. سونىڭ ىشىندە ەۋرازيا قۇر­­­لى­عىنداعى قازاقستاننىڭ ۇس­تان­عان ۇلتتىق باعىت-باع­دارىن وزگەلەرگە ۇقتىرۋ ار­قىلى ءوزىمىزدىڭ مۇددە, ماق­سات­تارىمىزدى قورعاۋ نازاردان تىس قالماق ەمەس. وسىلايشا, ورتالىق ازياداعى تەرروريستىك, ەكسترەميستتىك جانە ەكو­نوميكالىق تۇيىندەر مەن وسى تاقىلەتتەس ماسەلەلەردى شەشۋ­گە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ نازا­رىن اۋدارۋ بولماق. ودان كەيىن الەم ەلدەرىنىڭ مەملەكەتتەرى ارا­سىن­دا ەنەرگەتيكالىق, يادرولىق قاۋىپ­سىزدىكتى كەڭىنەن ناسيحاتتاي وتىرىپ, ساۋدا-ەكونوميكالىق قا­رىم-قاتىناس پەن ونىمدىلىكتى ارت­تىرۋ باعىتىنداعى بايلانىستى دامىتۋ كوزدەلەدى. سونىمەن قا­تار, كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات قۇرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ دا قازاق­­ستان تاراپىنان ۇيىمعا مۇشە مەم­لەكەتتەر نازارىنا ۇسىنىلادى. بريفينگ سوڭىنا قاراي, مي­نيستر ادەتتەگىدەي باق وكىل­دەرى­­نىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ حالىق­ارالىق ۇيىمعا جەتەكشىلىك ەتۋىنىڭ استارىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۋىس تۇركيا ەلى مەن كورشى رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ قايتا جاندانۋىن جاڭاشا دەڭگەيگە كوتەرەتىندىگىنەن كوپ ەلدەر ءۇمىتتى ەكەندىگىن جەتكىزدى. نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»