قازاقى قاسيەتتىڭ قاينارى

جيىرما بەس – حالىق اقىن­­دارىنىڭ, جىراۋ­لارىنىڭ اۋزى­نان تۇسپەگەن, جاس كۇنىن, شات كۇنىن ساعىنتقان قيماس, اڭسايتىن, كوك­سەيتىن ءتىپتى وكسيتىن جىلدار. جيىرما بەس – جاستىقتىڭ سيمۆولى, جىگىتتىڭ ناعىز تولىسقان, بۇلا جاسى. جيىرما بەس دەگەندە جالىنداعان جاستىق, جارقىلداعان ءومىر, لاپىلداعان سەزىم كوزىڭە ەلەستەيدى. سول قاسيەتتى جيىرما بەسكە, جىگىتتىڭ تولىسقان جاسى­نا كەشە عانا تاۋەلسىزدىگىن العان قازاقستان دا كەلىپ قال­دى. العان اسۋى كوپ, الارى ودان دا كوپ جالىنداعان جاس ەلمىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ سيمۆولى بولعان استانا 25-تەگى جىگىتتەي جىگەرلەنەدى. قانداي باسەكە, كۇرەس بولسا دا تۇسۋگە مەن دايىن دەپ ەكى ءبى­لە­گىن سىبانىپ, ەشتەڭەدەن بەتى قايت­­پاعان, تايىنبايتىن بالۋان سياقتى. الايدا, كەشەگىنى ۇمىتپاي, ۇنەمى ەسكە الىپ وتىرساق قانا بۇگىنگىنى باعالاپ, الداعىنى ارداق تۇتارىمىز ءسوزسىز. وسى الاڭسىز دۇنيەگە قالاي كەلىپ ەدىك دەگەندە كوز الدىمىزعا الدىمەن 1991 جىل ورالادى. قايتالاۋ بولسا دا ەسكە سالا كەتەيىك, ول كەزدە قازاقستان ەكونومي­كاسى ءىس جۇزىندە شاشىلىپ قالعان كۇيدە ەدى. بۇرىنعى كەڭەستىك رەس­پۋب­­ليكالاردىڭ ارا­سىنداعى شارۋا­شىلىق بايلا­نىستاردىڭ شورت ءۇزىلۋى, الىس شەتەلدەرمەن ەشقانداي ىسكەرلىك قاتىناستاردىڭ بولماۋى, ال­تىن-ۆاليۋتالىق رەزەرۆتەردىڭ شا­عىندىعى, تەحنولوگيالىق ارتتا قالۋشىلىق – مىنە, وسىنىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىگىن جاڭا جاريالاعان قازاقستاننىڭ نارىق الەمىنە ەنەردەگى الدىنا تارتىلعان اۋىرتپالىقتار ەدى. ءوندىرىس بارىنشا قۇلدىراپ, كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋاردىڭ ءوزى تاپشى بولىپ, بۇكىل ەل قيىن جاعدايدا كۇن كەشۋدە-ءتىن. كەلەسى جىلدار جاعدايدى ءتىپ­تى كۇر­دەلەندىرە ءتۇستى. 1992-1995 جىل­داردا كوپتەگەن نارسەنى قۇر­بان­دىققا شالىپ, ەلدى قايتسە دە تىعى­رىقتان الىپ شىعۋ ءۇشىن كۇرەسۋگە ارنالدى. سىرتتان شي­كىزات نەمەسە قۇراستىراتىن بۇ­يىمدار الا الما­عان, ال دايىن ونىمدەرىن ەشقايدا وتكىزە الماعان جۇزدەگەن كاسىپورىن ءوز جۇمىسىن توقتاتتى. 1990 جىلمەن سالىس­تىرعاندا ونەركاسىپ ءوندىرىسى ەكى ەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى ءون­دىرىسى ءۇش ەسە تومەندەدى. ەكونوميكالىق ءتۇپسىز داعدا­رىس جاپپاي جۇمىسسىزدىقتى تۋدىردى جانە ماتەريالدىق بايلىقتىڭ شەتسىز-شەكسىز ازايۋىنا اكەلدى. حالىق­تىڭ جارتىسىنا جۋىعى كەدەي­شىلىكتىڭ شەگىنە جەتتى. 1995 جىلعى ورتاشا ەڭبەكاقى 1991 جىلعى دەڭگەيدىڭ 35 پايىزىن عانا قۇرادى. جىل سايىنعى ينفلياتسيا كورسەتكىشى 2 مىڭ پايىزعا شىقتى. اقشانىڭ قۇنى ادامداردىڭ كوز الدىندا قۇلدىراپ بارا جاتتى. حالىقتىڭ ءبىرشاما بولىگى كۇيزە­لىسكە ۇشىراپ, دەپرەسسيالىق كوڭىل كۇي ورنادى, كوپتەگەن وتباسىلار اجى­راستى, بالالار كۇ­­تىمىنە كوڭىل بولىنبەي, انالار الا قاپشىق ارقالاپ كەتتى. ال­كوگوليزم مەن ناشاقورلىق بۇرىنعىدان دا كوبەيدى. قۇقىق قور­عاۋ ورگاندارى ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق جاعىنان تولىق قام­تىل­­ماعاندىقتان قىلمىس الەمىنىڭ ىقپالىنا ءتۇستى. قوعامداعى ونسىز دا تايعاناپ تۇر­عان تۇراقتىلىقتى راديكالدى كوز­قاراستاعى قوز­عالىستار مەن كەيبىر ساياسي پارتيالار دا شاي­قاۋعا تىرىسىپ باقتى. جىل سايىن جۇزدەگەن مىڭ ادام جىلى قونىس ىزدەپ, سىرتقا اعىلدى. ەڭبەكاقى, زەينەتاقى, وتەم­اقى تولەۋ سياقتى قا­جەتتى قارجىلىق ءتو­لەمدەردىڭ ءوزى بول­ماعان سوڭ عىلىم, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت سالالارىنىڭ جاعداي­لارى قۇلدىراپ كەتتى. مەك­تەپتەر, بالا­باقشالار, اۋرۋحانالار, شيپاجايلار, كىتاپحانالار مەن كينوتەاترلار جابىلىپ جاتتى. ارينە, مۇنداي جاعدايلار پوست­كەڭەستىك كەڭىستىكتە شاڭى­راعىن جاڭا كوتەرگەن تاۋەلسىز رەس­پۋبليكالاردىڭ بارىندە دە بولدى. كورشىلەس قىر­عىز, وزبەكتەر دە ەكونوميكالىق تىعى­رىق­تى باستان كەشىپ جاتتى. ون­داعى جاعدايلار دا بىزگە ۇقساس ەدى. بىراق ولاردىڭ بىزدەن ءبىر ماڭىزدى ارتىق­شىلىعى بولدى. 1991 جىلدىڭ قارساڭىندا وزبەك-س­تان­داعى جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ۇلە­سى بارلىق حالىقتىڭ – 72 پايىزى, ءتىپتى وزدەرى دە از دەپ ەسەپتەلگەن قىر­عىز­داردىڭ ۇلەسى دە ءوز ەلىندە – 53 پايىز ەدى. بۇل ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇتقاسىن ۇستاپ وتىرعانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى جەرگىلىكتى حالىق ەكەنىن كورسەتەدى. وزگەلەر كوشسە دە جەر­گىلىكتى حا­لىق ەشقايدا قوزعالعان جوق, كە­رىسىنشە تاۋەلسىزدىك العان سوڭ باسقا رەسپۋبليكالار مەن باسقا ەلدەردەگى قانداستارى بۇلاردا دا ءبىز­دەگىدەي ورالا باستادى. سون­دىقتان ەڭ باستى قيىندىق – كادرلىق تاپشىلىق دەگەندى بۇلار كورە قويعان جوق. ال قازاقستاننىڭ جاعدايى مۇلدە باسقاشا ەدى. 1989 جىلعى ساناق بويىنشا ەلدەگى بارلىق 16,5 ملن. حالىقتىڭ 6,5 ملن.-ى عانا قازاق بولدى. بۇل 39,7 پايىز دەگەن ءسوز. 1991 جىلى بۇل ۇلەس ءسال عانا ارتىپ, 40 پايىزدىڭ ۇستىنە شىقتى. قازاقستان بويىنشا قالا تۇر­عىن­دارىنىڭ 27 پايىزى عانا قازاق­تار بولدى. جەرگىلىكتى حالىق­تىڭ نەگىزگى بولىگى, ياعني 73 پايىزى اۋىل­دا تۇردى. وندا دا بىركەلكى ەمەس, مىسالى قىزىلوردا وبلىسى قا­زاعىنىڭ قالاداعى ۇلەسى 63,2 پايى­ز بولسا, ءوندىرىس وشاقتارى كوپ ور­نالاسقان قاراعاندى وبلىسىندا 18,2., پاۆلودار وبلىسىندا 17,4., سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 12,3 پايىزى عانا بولدى. دەمەك, ەلدەگى ەڭ ۇلكەن يندۋس­تريا وشاقتارىنىڭ, ءىرى ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ باسىندا وتىرعان قازاقتاردىڭ سانى ساۋساقپەن سا­نار­لىق بولاتىنى وزىنەن ءوزى تۇسىنىكتى ەدى. ءتىپتى, ورتا دارەجەدەگى ما­ماندار ارا­سىندا دا بىلىكتى قازاقتار سيرەك بولاتىن. سوندىقتان, 90-شى جىلداردىڭ باسىنان قازاقتان باسقا حالىق­تاردىڭ ءبارى وزدەرىنىڭ تاريحي وتاندارىنا اعىلا باستاعاندا قازاقستان ونەركاسىبىنىڭ تۇرا­لاپ قالۋى زاڭدى بولاتىن. كوش­كەندەردىڭ 70 پايىزعا جۋىعى قا­لالىقتار بولدى, سونىڭ ىشىندە بىلىكتى ماماندار قاتارى كوپ شىققان نەمىس, ورىس, ۋكراين حا­­لىقتارى وكىلدەرى الدى-ارتىنا قاراماي رەسپۋبليكادان تىس جەرلەرگە اعىلىپ جاتتى. 1989-1999 جىلدار اراسىندا قازاقستان نەمىستەرىنىڭ ۇلەسى 63,1%, ۋكرايندار 38,9%, ورىس­تار 28,6 پايىزعا ازايدى. ەگەر جاقىن بولاشاقتا كسرو قۇلاپ, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن الا­دى دەگەن بولجام جاسالسا بالكي قازاقستان باسشىلىعى يندۋس­­تريا سالاسىنىڭ كادرلارىن قازا­قى­لان­دىرۋ ساياساتىن ءجۇر­گىزگەن بولار ما ەدى, قايتەر ەدى. بىراق ەشكىم دە, ەشقاشان دا تاياۋ ارا­دا كسرو ىدىراپ, قازاقستان ءوز الدىنا تاۋەلسىز مەملەكەت بولىپ كەتەدى دەگەندى ويلاماعانى, ءتىپتى بولجاماعانى حاق. ول تەك اسۇيدە ەڭ سەنىمدى دەگەن ادامدارعا عانا ايتىلاتىن ارمان, ايتپەسە ءتىپتى ەشكىمگە سەزدىرمەيتىن قيال عانا بولاتىن. كەرىسىنشە, كسرو جىلدان-جىلعا وسى قارقىنمەن وسە بەرەدى, حالىقتاردىڭ ءبىر-بىرىمەن جا­قىنداسۋ تەندەنتسياسى ارتا تۇسەدى دەپ ويلايتىن. ەكونوميكا مەن حالىق قۇرا­مىنىڭ, ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسى وسىنداي بولىپ تۇرعاندا سەپا­راتيستىك پيعىلداعى ارانداتۋشىلار دا كوپ كورىنىپ, قا­زاق­ستاننىڭ دەربەس مەملەكەت بولعانىنا قارسى بەلسەندى ارەكەتتەر جاساي باس­تادى. جەر­گىلىكتى جەرلەر تۇگىل استا­نانىڭ وزىندە, جوعارى كەڭەستىڭ تورىندە وندايلار ۇندەۋلەر تاراتىپ وتىرعانىن سول كەزدە دەپۋتات بولعان شەرحان مۇرتازانىڭ جازعانى جۋىردا «ەگەمەندە» باسىلدى. («ەق»., «تاۋەلسىزدىك تەكتى ءسوز»., 01.07.2016 ج.) سولتۇستىك, باتىس پەن شىعىس قازاقستانداعى سەپاراتيس­تەر كوشەلەرگە مىڭداعان ادامداردى الىپ شىعۋدىڭ از-اق الدىندا بولعانىن دا حالىق جاقسى بىلەدى. مىنە, قازاقستاننىڭ جەكە مەملەكەت بولىپ, دەربەس تۋىن كوتەرەر الدىندا تاعدىردىڭ تارتقان سىيى وسىنداي بولاتىن. ونىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت بولۋ مۇمكىندىگى جوق دەپ شەشىلمەيتىن پروبلەمالارىن سانامالاپ بەرىپ جاتقان ساۋەگەي ساراپشىلار شەتەلدەردەن دە, ءوز ىشىمىزدەن دە جۇزدەپ تابىلدى. الدىمەن قازاقستاندىقتاردىڭ باستارىن بىرىكتىرمەيتىن ەڭ ءۇل­كەن پروبلەما رەتىندە ونىڭ ەتنوستىق قۇرامىنىڭ ارتۇرلىلىگى ايتىلدى. «جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ۇلەسى حالىق سانىنىڭ جارتىسىنا دا جەتپەيتىندىگى بىلاي تۇرسىن, قوعامنىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق سالالارىنداعى پوزيتسياسى ءالسىز, بەلسەندىلىگى تومەن. بۇل رەسپۋبليكانى ۇس­تاپ, ەكونوميكالىق كىلتىنە يە بولىپ تۇرعان, الەۋمەتتىك ءتۇيىن­دەرىنىڭ ءبارىن شەشىپ وتىرعان ورىستىلدىلەر بولاتىن. ەندى ولار­دىڭ بەلسەندى بولىگى اۋىپ كەتكەندە قالعان جۇرتتىڭ قاۋقارى وسىنشا الىپ جەردى يگەرىپ, ءوز الدىنا بولەك مەملەكەت بولا المايدى» دەگەن ساۋە­گەيلىكتىڭ بەت قاراتپاي تۇرعان كەزى بولدى. ساۋەگەيلىكتىڭ ءبىر سارىنى قازاق­ستان­نىڭ كوپ كونفەس­سيالىعىن قامتىدى. وندا يسلام مەن حريستيان ءدىنى اعىم­دارىنىڭ اراسىنداعى قايشى­لىقتاردى رەتتەۋگە, ورتاق ءتىل تابۋعا رەسپۋبليكانىڭ قاۋقا­رى جەتپەيتىنى ايتىلدى. ەكونو­ميكانىڭ سارىۋايىمعا سالىنعان ساراپشىلارى تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە دەگەن سۇرانىستى ارتتىرىپ, باسەكەلەستىك ورتا قالىپتاستىراتىن مۇمكىندىك جوق, نارىقتىق قاتىناستاردىڭ سى­رىن مەڭگەرەتىن كادرلار قالىپ­تاسپاعان, الەمدىك مۇحيت جولىنان الىس جاتقاندىقتان ساۋدانىڭ ءتيىمدى جولمەن دامۋىنا مۇمكىندىك جوق دەگەن سارىنداعى ساراپتامالارىن قارشا بوراتىپ, باسشىلار مەن مامانداردى ءارى-ءسارى كۇيگە ءتۇسىردى. تاعى ءبىر ساۋەگەيلەر قازاقستاننىڭ تەرروريستىك جانە ەكسترەميستىك وشاق­­تارعا جاقىن ورنالاسقان ۇلان-باي­تاق جەرگە يە بولىپ وتىرعانىن ايتىپ, سولاردىڭ اسەرىمەن رەسپۋبليكا ەسىرتكى تاراتۋ وشاعىنا, ودان ءارى ۇلتارالىق كيكىلجىڭ مەن كون­فەس­سياارالىق قاقتىعىستاردىڭ قازانىنا اينالاتىنىن سارناپ, اۋىز جاپپادى. وسىنداي قيىندىقتىڭ قۇر­ساۋىنان ءبىز قانداي قۇدىرەتتىڭ كۇشى­مەن قۇتىلىپ, امان شىعىپ كەتتىك دەگەندى سانالى دەگەن ادام­نىڭ ءبارى دە بۇگىن ەستەن شىعارماي ويلانۋى كەرەك. سوندا عانا ونىڭ قادىرىن بىلەتىن بولامىز. سارناعان ساۋەگەيلىكتىڭ ءبىرى دە ورىندالماي, قازاقستان اياعىنان امان-ەسەن تىك تۇرىپ, بۇگىنگى كۇنى الەم تانىعان ەڭسەلى ەلگە اينالدى. وسىدان اسقان ەرلىك بار ما؟ بىزدىڭشە, ەلدى وسىنداي كۇيگە جەتكىزگەن اۋەلى اللا, سوسىن قازاق حال­قىنىڭ دانالىعى. قانداي قيىن­شىلىق بولسا دا قازاق حالقى ءتوزىم­دىلىكپەن كوتەرە ءبىلدى, سانالارىندا وزدەرى سەزىنە قويماعان: «بۇدان دا قيىن شاقتا ءومىر سۇرگەنبىز, ال ەندى تاۋەلسىزدىك ءۇشىن بارىنە دە شىدايمىز, ءتانىمىز تۇگىل جانىمىز كەرەك بولسا دا ونى دا سالدىق وسى جولدىڭ مۇراتى ءۇشىن» دەگەن ۇلتتىق يدەيا قالىپتاستى. سول دانا جۇرتتىڭ اراسىنان شىققان سارا باسشى دا حالىقتىڭ ەڭ تۇنىق, قايناعان ورتاسىنان ءوسىپ شىققان جان ەدى. ەلباسىنىڭ ءوزى سول قىسىلتاياڭ شاق­تاردا: «قانشا قيىندىق كورسە دە, ابزالدىعى مەن سابىرلىلىعىن, باسقا حالىقتارعا دەگەن سىي-قۇرمەتىن ساقتاي بىلگەن حالىقتى, قازىرگىدەي قيىر-شيىر تاريحي سىن كەزەڭدە ءوزىم اجىراماس بولشەگىنە اينالىپ وتىرعان اسىل جۇرتىمدى, ءححى عاسىر تابالدىرىعىنان اتتاپ, ءوز تالايى­ن تاعى ءبىر سىناپ كورگەلى وتىرعان تاۋەكەلشىل ۇلتىمدى قالاي عانا ماقتانىش ەتپەسپىن؟! قالايشا باس يمەسپىن؟!» دەپ تەبىرەنە جازدى.   (ن.نازارباەۆ., «جىلدار مەن ويلار»,  «الماتىكىتاپ», 2013 ج.) نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءىس­كەرلى­گىن, كورەگەندىگىن, ديپلو­ماتيالىق شەبەرلىگىن, پراگ­ماتيزمىن جانە ت.ب. قاسيەتتەرىن ەمەس, وسى ماقالادا تەك قازاقى قالپىن عانا ايتقىمىز كەلىپ وتىر. جوعارىدا اتالعان ءبىر ەمەس, بىرنەشە ۇرپاقتىڭ الدىنا تار­تىلعان اۋىر سىباعانى از جىلداردا ەڭسەرۋىنىڭ باستى سىرىنىڭ ءبىرى وسى قاسيەتىنەن دەگىمىز كەلەدى. سوندىقتان وسى ماسەلەگە توقتالىپ كورەلىك. ول حالىقپەن وڭاي ءتىل تابىس­تى, ونىڭ سوزدەرىنىڭ ءبارى تۇسىنىكتى, تالابىنىڭ ءبارى ورىندى ەكەنىن قازاق قاپىسىز مويىندادى. قازاقپەن بىرگە ءوسىپ, بىتە قايناسقان, ونىڭ اسىل قاسيەتتەرىن بويىنا سىڭىرگەن وزگە ۇلت وكىلدەرى دە سولاي جاسادى. پرەزيدەنت بارلىق ىشكى امالدارى مەن سىرت­قى قاتىناستارىندا قازاقتىڭ كەڭ­پەيىلدىگىن, مول مەيىرىمىن ۇستاندى, «تاسپەن ۇرعاندى اسپەن ۇر» دەيتىن دانالىعىن باسشىلىققا الدى. ەرەگەسكەندەرگە دە ەسەسىن جىبەرمەي, كىسىلىگىنەن جاڭىلماي, كىشىلىگىمەن جەڭىپ الدى. حالىق اراسىندا تەلى مەن تەنتەك بولماي قويمايدى, انە ءبىر جىلدارى جانعا تيەتىن سەپاراتيستىك سوزدەر ەستىلگەندە دە بيىكتەن تابىلىپ, تۋىسقان حالىقتاردىڭ تۋىن جىعاتىن سوزدەرگە قۇرىق بەرمەدى. اسىرەسە, وسى ەتنوسارالىق توزىمدىلىكتى ساقتاۋدا ن.نازارباەۆتىڭ قازاقى ۇلگىسى بۇكىل الەم ۇيرەنەتىن ۇردىسكە اينالدى. ونى وسى سالانىڭ تالاي سىرالعى, بىلىكتى ماماندارى دا مويىنداپ ءجۇر. ءبىزدىڭ ەلباسى پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ازۋىن ايعا بىلەگەن رەسەي­دىڭ گورباچەۆ پەن ەلتسين سياقتى ەكى باسشىسىنان كەيىنگى تانىمال ليدەر بولعانىن بىلەمىز. ءبىر كەزدە ماسكەۋلىك جۋرناليستەردىڭ ءبارى ونىڭ ايتقان ءسوزىن, تاراتقان لەبىزىن جازىپ الۋعا جانتالاساتىن. سونداي سۇڭعىلا ءجۋرناليستىڭ ءبىرى ەردىڭ بويىنداعى ەلدىكتىڭ ءبارى ۇلتتىق ۇستانىمىنان ەكەنىن جاڭىلماي تانىپ, تۇسىنبەسە دە قازاقشا ءبىر سوزدەر ايتىڭىزشى دەپ جاتا كەلىپ جابىسقان ەدى. ۇلت دەگەندە ۇيىمايتىن جان بار ما, نۇرەكەڭ دە ەمىرەنىپ كەتىپ, اتا-بابادان قالعان جەرىمىزدى امان ساقتاپ, ەلىمىزدى كوركەيتۋ مىندەتىم دەگەن سوزدەر ايتقان. وسى ءسوزدى تۇسىنبەسە دە ارتىنان ماسكەۋلىك جۋرناليست ماعان بەرگەن سۇحباتىنىڭ وزەگى وسى لەبىز بولدى دەپ باعالاعان. قولىندا شەكسىز بيلىگى بار ادامنىڭ ۇستامدىلىق پەن شىدام­دىلىقتى ساقتاي بىلگەنىنىڭ ءوزى عاجاپ دانالىق قوي. الىسقا بار­ماي-اق بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە تالاي مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءىسى مەن سوزدەرى ۇستامسىزدىققا ۇرى­نىپ, سونىڭ كەسىرىنەن ءوز ەلى عانا ەمەس, بۇكىل ايماق­قا, الەمگە كەسىرىن تيگىزىپ جات­قان مىسالداردى دا كورىپ, ءبىلىپ ءجۇرمىز. مەملەكەت باسشىسى دا پەندە, ونىڭ بويىندا دا ەموتسيا بار, ونىڭ بويىندا دا قانى قىزىپ, جۇگىرىپ تۇرادى. سولاردىڭ اسەرىنە ەلتىمەي, جوعا­رىدان تابىلا ءبىلۋ – حالىق دانالىعىنىڭ, ناقتى ايتقاندا قازاقى ەستى توزىمدىلىكتىڭ, اسىل سابىردىڭ بويعا بەرىك سىڭگەندىگى. باسقا تۇسكەن قيىندىقتىڭ ءبارىن باسپاقشىلدىقپەن جەڭەتىن ءابىش اقساقال مەن ءالجان اناداي حالىق وكىلدەرىنىڭ ورتاسىنان شىققان جان­نىڭ ءتوزىمدى بولماۋى مۇمكىن دە ەمەس سياقتى. ولاردىڭ دانالىعى: حالىقپەن بىرگە بولىپ, قانداي قيىندىقتى دا قايىسپاي, سابىرمەن كوتەرۋگە ۇندەۋ ەدى عوي. بويىنا سونى سىڭىرگەن بالا دانا بولعان جاسىندا دا سول جولدان تايماي كەلەدى. سوندىقتان ونىڭ بارلىق قاسيەتىنىڭ قاي­نار كوزى قازاقى قالىپ بولىپ, «تۇعىرىمىز – تىنىشتىق, تىرەگىمىز – تۇراق­تىلىق, تىلەگىمىز – تاتۋلىق» بولىپ كەلەدى. وسىدان بيىك ماقسات بار ما؟ جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»