پاريج كەلىسىمىنە ازىرلىك

كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ ءتور­اعا­لى­عىمەن پرەزيدەنت جانىنداعى «جاسىل ەكو­نوميكاعا» كوشۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ IV وتىرىسى ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن «قازاقستان – 2050» ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياسىن جانە 2013 جىلى «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ جونىندەگى تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان كەڭەستىڭ كوتەرگەن تاقىرىبى پاريج كليماتتىق كەلىسىمىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە باعىتتالدى. سونداي-اق, كەڭەس مۇشەلەرى – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ, عىلىمي-زەرتتەۋ ۇيىمدارىنىڭ جانە ۇەۇ-دار باسشىلارى بولىپ تابىلادى. مەملەكەتىمىزدىڭ ورنىقتى دامۋى مەن «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋىنىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا سەكتورارالىق ديالوگتى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن بىرەگەي الاڭ بولىپ تابىلاتىن كەڭەستە ەكونوميكا سالاسىنىڭ بىرقاتار وزەكتى تاقىرىپتارى قامتىلدى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, اتالعان كەلىسىم وتكەن جىلى جەلتوقسان ايىندا پاريج قالاسىندا كليماتتىڭ وزگەرۋى بويىنشا بۇۇ نەگىزدەمەلىك كونۆەنتسياسى تاراپتارىنىڭ 21-ءشى كونفەرەنتسياسىندا قابىلدانعان بولاتىن. بۇل رەتتە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 29 ماۋسىمداعى جاعدايى بويىنشا 178 ەل پاريج كەلىسىمىنە قول قويىپ, ونىڭ ىشىندە 19-ى بۇۇ دەپوزيتاريىندە راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى قۇجاتتار ۇسىندى. ءوز كەزەگىندە, ەلىمىز پاريج كەلىسىمىنە قول قويۋ راسىمدەرىن اياقتاپ قالدى. جيىن بارىسىندا ءسوز العان پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆ: «مەن G20 ەلدەرى دامىتىپ جاتقان ۇردىستەرگە نازار اۋدارىپ وتىرامىن», – دەي كەلە ءبىرىنشى كەزەكتە قحر مەن اقش-تىڭ بۇل تاراپقا قارايلايتىنىن جەتكىزدى. – سوندىقتان, ءبىز ۇدەرىستەن قالىس قالا المايمىز جانە قالماۋعا ءتيىستىمىز. سونداي-اق, «جاسىل ەكونوميكانى» دامىتۋ بويىنشا جوبالاردى قارجىلاندىرۋدان قالىس قالماۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار ەنەرگەتيكا مينيسترىنە ەكسپو-2017 كورمەسىنە مۇقيات دايىندالۋدى تاپسىردى. «قازاقستاندا, ونىڭ ىشىندە استانادا ءبىزدىڭ پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى بويىن­شا تۋرا ءبىر جىلدان كەيىن ەكسپو-2017 وتەدى. ءبىز وعان مۇقيات دايىندالىپ, دامۋ جوسپارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋىمىز كەرەك», دەدى ك.ءماسىموۆ. وتىرىستا ءسوز العان ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ مينيسترلىك تاراپىنان دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن ارىپتەستىك اياسىنداعى جۇكتەلگەن بىرقاتار مىندەتتەرگە 2030 جىلعا دەيىن قول جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىرعاندىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەسەپ ناتيجەلەرىنە ساي شىعارىندىلاردى (ۋلى گاز جانە ت.ب.) تومەندەتۋ ساياساتى بويىنشا ماكروەكونوميكالىق سەكتوردا وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ كۇتىلۋدە. 2033 جىلدىڭ سوڭىنا تامان ءىجو ءوسىم قارقىنى بازالىق ستسەناريگە قاتىستى 1,3 پايىزعا ارتاتىنى بولجانادى. پاريج كليماتتىق كەلىسىمىن راتيفيكاتسيالاعان جاعدايدا قازاقستان مۇناي-كومىرسۋتەكتى دامىتۋ سالاسىندا ايتارلىقتاي مۇمكىندىكتەرگە يە بولماق. سونىمەن قاتار, ءمينيستردىڭ ايتۋى بويىنشا, بۇل جاعداي ەڭ الدىمەن ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورىندا ەنەرگيا تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ ەسەبىنەن ورىن الادى. ەكىنشىدەن, تيىمدىلىك جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ ەسەبىنەن, ۇشىنشىدەن, ورمان مەن جاسىل جەلەكتەردى دامىتۋدان, تورتىنشىدەن, شىعارىندىلار سالاسىنداعى جۇيەلى ساۋدانى دامىتۋ ەسەبىنەن ورىن الاتىنى بولجانادى. شىعارىندىلاردى تومەندەتۋدىڭ ەڭ اۋقىمدى الەۋەتى ولارمەن ساۋدالاسۋ سەكتورلارىندا, سونىڭ ىشىندە ەلەكتر مەن جىلۋ ءوندىرۋ, مۇناي جانە كومىر ءوندىرۋ سالاسىندا ورىن الىپ وتىر. سونداي-اق, 2015 جىلى ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسى بويىن­شا ەلەكتر ستانسالارىنان 91 ملرد. كۆت كولەمىندەگى ەنەرگيا وندىرىلگەن. ال 2030 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش ەلىمىزدە 130-175 ملرد. كۆت-قا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل رەتتە مينيستر ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدى ارتتىرۋ پارنيكتى گازدار شىعارىندىلارىنىڭ ۇلعايۋىنا سوقتىرماۋى قاجەتتىگىن ناقتىلاي كەتتى. وسى ورايدا بىرقاتار شارالاردى ۋاقتىلى قابىلداۋ قاجەتتىگى پىسىقتالىپ, بىرىنشىدەن, جاڭا تەحنولوگيا­لاردى ەنگىزۋدى جاڭعىرتۋ كەرەكتىگى جانە ەكىنشىدەن, ەنەرگيا ستانسالارىنداعى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى جانە گازبەن جۇمىس ىستەيتىن گەنەراتورلار ۇلەسىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتالىپ ءوتىلدى. ۇشىنشىدەن, ەنەرگيا سىيىمدىلىق پەن ەلەكتر ەنەرگياسىن «جوعالتۋدى» تومەندەتۋ قاجەت, دەدى ق.بوزىمباەۆ. ەنەرگيا ۇنەمدەۋدەگى باسىم باعىتتار جىلۋ بەرۋ مەن جىلۋدى پايدالانۋ جانە تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى اۋماعىندا بولىپ وتىر. ەنەرگيا سىيىمدىلىقتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ الەۋەتى جىلۋ ەنەرگياسىن بەرۋ ءوندىرىسىن قامتيدى. جىلۋ بويىنشا جاڭا قازاندىقتاردى قولدانۋ وسى سالانىڭ تيىمدىلىگىن 85-90%-عا ارتتىرۋعا ۇلەس قوسادى. ال بۇل كورسەتكىش بۇگىنگى تاڭدا 65-70% كولەمىندە, دەدى مينيستر. ءمينيستردىڭ ايتۋى بويىنشا, پاريج كليماتتىق كەلىسىمىن ىسكە اسىرۋ قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. وسى كەلىسىم بازاسىندا «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ بويىنشا جول كارتاسىن ازىرلەپ, تابيعي رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەلەرى جۇكتەلگەن. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى پاريج كليماتتىق كەلىسىمىنە قوسىلۋعا باعىتتالعان جۇيەلى شارالار مەن «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. جەك مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جۇيەلى شارالارى «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ بويىنشا تۇجىرىمدامادا بەكىتىلگەن ۇزاق مەرزىمدى ساياساتقا نەگىزدەلەدى. جاڭارتىلمالى جانە بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسىن 2020 جىلعا قاراي 3 %-عا, 2030 جىلى – 30%-عا, 2050 جىلعا قاراي – 50%-عا ارتتىرۋ كوزدەلەدى. ەلميرا ماتىباەۆا, «ەگەمەن قازاقستان»