ەل مەن ەلباسى مارتەبەسى

مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بۇرناعى كۇنى ءبىز ەلباسىمىز نۇرسۇل­تان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ حالىق­ارالىق ارەناداعى ەل مەرەيىن بيىك­تەت­كەن اسا مارتەبەلى جەڭىسىنە كۋا بولدىق. قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە بولىپ سايلانۋى ەشبىر اسىرە­لەۋسىز اسا ماڭىزدى تاريحي وقيعا بولىپ سانالادى. وسى شەشىم ارقى­لى ءبىزدىڭ ەلىمىز جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتە الاتىن ەڭ ابىرويلى 15 مەملە­كەتتىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇل ەلباسى ۇستانعان سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ ايرىقشا سالتاناتى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى بۇل تاريحي شەشىمىنىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق تورقالى تويىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋىنىڭ دە ۇلكەن سيمۆولدىق ماعىناسى بار. ويتكەنى, ەلباسىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلى بويىنا حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان سىندارلى سىرتقى ساياسات جۇرگىزۋ ارقىلى بۇكىل الەم الدىندا اسا زور ابىروي, بەدەلگە يە بولدى. بىرىنشىدەن, ەلباسىمىز حال­قىمىزعا جىلدار بويى اجال سەۋىپ, قيساپسىز قايعى-قاسىرەت اكەلگەن سەمەي پوليگونىن جاپتى. بۇگىندە بۇكىل دۇنيەجۇزى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى شەشىمىمەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ پوليگوندى جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعان 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىن رەسمي تۇردە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋدىڭ حالىقارالىق كۇنى رەتىندە اتاپ وتەدى. ەكىنشىدەن, ەلباسىمىز ءوز ەر­كىمەن الەمدەگى قۋاتى جاعىنان ءتورتىنشى بولىپ كەلەتىن يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ ارقىلى ءدۇ­نيەجۇزىندەگى تۇڭعىش ءارى جەكە-دارا پرەزيدەنت رەتىندە تاريحقا ەندى. ۇشىنشىدەن, ەلباسىمىز قازاق­ستاندى يادرولىق قارۋسىز ايماق رەتىندە جاريالاپ, الەمدەگى ەڭ قۋاتتى بەس يادرولىق مەملەكەتتەردىڭ ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن كەپىلدىگىنە يە بولدى. كەيىن ول بۇكىل ورتالىق ازياعا دا ءدال وسىنداي كەپىلدىك اپەردى. تورتىنشىدەن, ەلباسىمىز «اتوم» جاھاندىق جوباسىن جا­ساۋ ارقىلى ءححى عاسىرداعى يادرو­لىق قارۋعا قارسى حالىقارالىق قوزعا­لىستىڭ كوشباسشىسى اتاندى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ الەم حالىقتارىنا جولدانعان يادرو­لىق قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى ۇندەۋىنە بۇگىندە جۇزدەگەن مىڭ ادام قولداۋ كورسەتۋدە. سول سەبەپ­تى, ۆاشينگتوندا وتەتىن يادرو­لىق قاۋىپسىزدىككە ارنالعان حالىق­ارالىق سامميتتەردى اشۋ قۇرمەتى ۇنەمى ءبىزدىڭ ەلباسىمىزعا بۇيىرادى. بەسىنشىدەن, قازاقستان پرە­زيدەنتى الەم تاريحىندا تۇڭعىش رەت بەس مارتە قاتارىنان دۇنيە­جۇ­زىن­دەگى الەمدىك ءارى ءداستۇرلى ءدىن وكىل­دەرىنىڭ باسىن قوسىپ, جاھان­دىق كونفەسسياارالىق ۇنقاتى­سۋدىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالادى. التىنشىدان, قازاقستان پوستكەڭەستىك ەلدەر ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتتى. ەلباسىمىز اسا بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ تاريحي ءسامميتىن وتكىزىپ, «قاۋىپسىزدىك قاۋىمداستىعىنا بەتبۇرىس» اتتى ايگىلى استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋىنا ىقپال ەتتى. بۇعان دەيىن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى 10 جىل قاتارىنان ءدال وسىنداي جوعارى دەڭگەيدەگى باسقوسۋ وتكىزۋگە قول جەتكىزە الماعان بولاتىن. جەتىنشىدەن, قازاقستان ەل­باسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا اسا ۇلكەن حالىقارالىق داۋ-دامايلاردى شەشۋدە زور بەدەلگە يە بولدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى توڭىرەگىندەگى كەلىسپەۋشىلىكتەردى رەتتەۋدە ارااعايىندىق ءرول اتقا­رىپ, وسى ەلگە سالىنعان حالىق­ارالىق سانكتسيالاردىڭ الىنۋىنا ىقپال جاسادى. ناتيجەسىندە, بىزبەن كورشىلەس يراننىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلىپ, الەمدىك دەڭگەيدەگى ەكونوميكالىق ىقپالداستىققا قول جەتكىزدى. حالىقارالىق ساراپشىلار ەلباسىمىزدىڭ ۋكرايناداعى قارۋ­لى قاقتىعىستى رەتتەۋگە قوسقان ۇلەسىنە دە اسا زور باعا بەردى. ول رەسەي مەن فرانتسيا پرەزي­دەنت­تەرى كەزدەسۋىنىڭ وتكىزىلۋىنە ارااعايىندىق جاساپ, رەسەي مەن باتىس ەلدەرى اراسىنداعى ءورشي تۇسكەن شيەلەنىستى جاعدايدى رەتتەۋگە ۇلكەن ۇلەس قوستى. كەشە عانا تۇركيا باسشىلىعى قازاقستان پرەزيدەنتىنە انكارا مەن ماسكەۋ اراسىنداعى قارىم-قا­تى­ناستىڭ وڭ سيپات الۋىنا قوس­قان ۇلەسى ءۇشىن ەرەكشە العىسىن ءبىلدىردى. قازاقستان سوعىس ورتىنە كوپ شالدىققان اۋعانستانعا دا سان-سالالى گۋمانيتارلىق كومەك كور­سەتۋ ارقىلى ونىڭ بەيبىت ومىرگە ورالۋىنا ۇدايى قامقورلىق كورسەتۋمەن كەلەدى. سەگىزىنشىدەن, قازاقستان ەۋ­را­زياداي الىپ ماتەريكتە جۇزەگە اسىپ جاتقان اسا ۇلكەن ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ باستى باستاماشىسى بولدى. ولاردىڭ قاتارىندا قازىر زور تابىسپەن جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوس­تاس­تىعى, «ۇلكەن ەۋرازيانى» قۇرۋ, ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ سياق­تى جاھاندىق جوبالار بار. مۇنىڭ ءبارى ەۋرازيادا ورنالاسقان سان الۋان مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار­دى ورىستەتىپ قانا قويماي, ولاردى مەكەن­دەگەن حالىقتاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ءوزارا سەنىمى مەن ىقپال­داس­تىعىن ارتتىرىپ, جاڭا قاۋىپ­سىزدىك جۇيەسىن جاساۋعا يگى اسەرىن تيگىزۋدە. توعىزىنشىدان, ەلباسىمىز بۇگىندە اسا بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمعا اينالعان شانحاي ىنتى­ماقتاستىق ۇيىمىنىڭ باستى قۇرىل­تايشىلارىنىڭ ءبىرى بولدى. بۇل ۇيىم قازىرگى تاڭدا 3 ميل­لياردتان استام ادام مەكەن ەتەتىن, الەمدەگى ەكونوميكالىق الەۋەتتىڭ ۇشتەن ءبىرىن قامتيتىن 18 مەملەكەتتىڭ باسىن قۇراپ وتىر. جاقىندا تاشكەنتتە وتكەن سامميتتە ۇيىم تىزگىنىن تاعى دا قازاق ەلىنىڭ باسشىسى ۇستاپ, الداعى جىلى سونىڭ اياسىندا وتەتىن بارلىق ساياسي-ەكونوميكالىق جاڭا ۇدەرىستەرگە جول اشاتىن بولادى. ونىنشىدان, ەلباسىمىزدىڭ بيىل ۆاشينگتوندا جاريالاعان «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسى الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان اسا ۇلكەن قولداۋعا يە بولدى. قازاق ەلى باسشىسىنىڭ جاھاندىق قاۋىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان, الىستى بولجاعان جاڭا باستاماسى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مەن باس اسسامبلەيا تاراپىنان رەسمي قۇجات مارتەبەسىنە يە بولدى. بۇل ەل­باسىمىزدىڭ بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەسى جونىنەن الەم تانىعان جاھاندىق ستراتەگ دەڭگەيىنە ەركىن كوتەرىلگەن ەرەن تۇلعا ەكەندىگىنىڭ ايقىن دالەلى بولىپ تابىلادى. قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە بولىپ سايلانۋى – قازاقستان پرەزي­دەنتىنىڭ الەمدىك بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, ۇلت­ارالىق جانە دىنارالىق تا­تۋ­­لىق­تى ورنىقتىرۋعا باعىتتال­عان جاھاندىق قىزمەتىنە بەرىلگەن اسا ۇلكەن باعا ءارى ەلىمىزدىڭ حالىق­ارالىق دەڭگەيدەگى زور بەدەلىنىڭ بەلگىسى. الەم تانىعان ەلباسىمىز­دىڭ بيىك بەدەلى – ەلىمىزدىڭ دە ءۇل­كەن مەرەيى ءارى مارتەبەسى. قۋانىش قۇتتى بولسىن, اعايىن!