قازىر الەمدە ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىك ارتىپ تۇر. سونىڭ سالدارىنان ەسىرتكى ساۋداسى كولەڭكەلى بيزنەستىڭ كوشىن باستاپ, كونتراباندالىق توپتاردىڭ قالتاسىنا ميلليونداعان قارجىنى وپ-وڭاي قۇيىپ كەلەدى.
ال قازاقستانداعى قارا بازاردىڭ ساۋداسىن سورا وسىرۋشىلەر قىزدىرىپ وتىرعانى بايقالادى.
تاياۋدا ەلىمىزدەگى ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەل ىشىندە «كارتەل» وپەراتسياسىن جۇرگىزىپ, سورا وسىرۋشىلەردىڭ جولىن كەستى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى سۇلتان قۇسەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ەكى جىل ىشىندە قازاقستاندا ەسىرتكى پايدالانۋشىلار توپ جەتەكشىلەرىنىڭ ەسەپشوتتارىنا بارلىعى 558 ميلليون تەڭگە اۋدارعان.
قىلمىسكەرلەردى قۇرىقتاۋ وپەراتسياسى 3 ايعا جۋىق جان-جاقتى زەرتتەلىپ, پىسىقتالدى. وسى ارالىقتا پوليتسەيلەر ەسىرتكى ساۋداسىن, سورا وسىرۋشىلەردىڭ كوشباسشىلارىن, قىلمىستىق توپتىڭ جەتەكشىلەرىن, دەلدالداردى انىقتاپ قانا قويماي, قىلمىستىق قاۋىمداستىقتىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى «بۇركىت» ەسىمدى لاقاپ اتپەن تانىمال بولعان قىرعىزستان ازاماتىنىڭ ءىزىن تاپتى. كەيىن انىقتالعانداي, ول «پەرۆايا لاستوچكا» رومانتيكالىق لاقاپ اتىمەن ورتالىق ازيادا تانىمال بولعان قىلمىس الەمىنىڭ بەلدى مۇشەسىنىڭ تۋعان جەزدەسى ەكەن. ال «العاشقى قارلىعاش» بۇدان 20 جىل بۇرىن اۋعان گەروين ەسىرتكىسىن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنە تاسىمالداۋ جولىن ۇيىمداستىرعان العاشقى ءىرى ناركوبارون بولاتىن.
قىلمىسكەرلەر جەدەل توپ نازارىنا وتكەن جىلدىڭ اياعىندا ىلىنەدى. الايدا, ولاردى قۇرىقتاۋ سول كەزدە وڭايعا سوقپادى. ويتكەنى, قىلمىستىق قاۋىمداستىقتا ءبىر-ءبىرىن تانىمايتىن وننان استام مۇشە بار. ولار تاۋاردى جەتكىزۋشىلەر, كۋرەرلەر, دەلدالدار, ديللەرلەر سەكىلدى توپ-توپقا ءبولىنىپ, جۇمىس جاسايدى. مۇندا تەمىردەي قاتتى ءتارتىپ ورناتىلعان. ماسەلەن, «بۇركىتتىڭ» وزىمەن تەڭ دارەجەلەس تاۋار جەتكىزۋشىلەر عانا كەزدەسىپ, گەروينگە تاپسىرىس بەرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولا الادى. تاۋار جەتكىزۋشى مەن تاۋاردى شەكارا ارقىلى تاسىمالداۋشى اراسىندا كوپتەگەن دەلدالدىق ەتۋشىلەر جۇرەدى. تاۋاردى شەكارادان وتكىزىپ شىققان كۋرەرلەر گەرويندى قازاقستاندا كوتەرمە باعامەن ساۋدالايدى, ال ولار وزدەرىنىڭ دەلدالدارى ارقىلى كىشى پارتيالارمەن ەسىرتكىنى دالا ساتۋشىلارىنا وتكىزەدى. ايتپاقشى, كەي كەزدەرى كۋرەردىڭ قىزمەتىن تاكسي مەن پويىز جولسەرىگى دە اتقارا بەرەدى. تاپقان اقشالارىن ديللەرلەر ءۇيسىز قالعان ازاماتتاردىڭ نەمەسە كليەنتتەردىڭ اتىنان قىرعىزستانعا «بۇركىتتىڭ» ءتۇرلى ەسەپشوتتارىنا اۋدارادى. ولار بولسا, پوليتسەيلەردىڭ قولدارىنا تۇسكەن كەزدە «ەشقانداي قىلمىستىق توپقا قاتىسىم جوق», دەپ «گەرويندى ءوز مۇقتاجدىعىما پايلاندىم» دەپ شىعىپ, نەبارى 3-5 جىلعا عانا باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن.
كەيىن جەدەل قىزمەتكەرلەر كەيبىر زات تاسىمالداۋشىلاردىڭ جانە كىشى ديللەرلەردىڭ تەلەفون نومىرلەرىن انىقتاي الدى. الايدا, سپەتسيفيكالىق كەلىسسوزدەردى قىلمىستىق ىسكە تىركەي المايسىڭ. ماسەلەن, گەرويندى ولار «ورىك» دەپ اتايدى ەكەن. ول مىنا ديالوگتاردان دا كورىنەدى. (ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەسۋشىلەر وسى سەكىلدى ءجۇزدەگەن قوڭىراۋلاردى جازىپ العان). سەرىك ەسىمدى تاسىمالداۋشى مارات دەگەن كوتەرمە ساۋداگەرگە حابارلايدى: «ورىكتەردى كوتەرمە باعامەن بەرمە, 5-6 جيدەگىن ءتۇسىرىپ, اقشانى وتكەن جەكسەنبى كۇنى سەنىڭ ۇيىڭدە قوناقتا بولعان ادامنان جىبەر».
تاعى ءبىر مىسالدا اندرەي ەسىمدى ديللەر دالا ساتۋشىسى سەرگەيگە حابارلاسىپ, ءوزىنىڭ ۋاجدەرىن ايتقان: «قىرعىز ورىكتەرى وتە ءدامدى, بارلىعىنا ۇنايدى. بىراق سەن ەندىگى كەزدە ولاردى باسقا جەمىس-جيدەكتەرمەن ارالاستىرما, كليەنتتەردەن ايىرىلىپ قالامىز. ماعان پەتروپاۆلداعى دوسىم حابارلاسىپ, ونداعى حالىقتىڭ تاۋار ساپاسىنا جاقسى باعا بەرىپ جاتقانىن ايتتى. مۇنداي كليەنتتەردى جوعالتپاۋىمىز كەرەك».
ارينە, مۇنداي كەلىسسوزدەردى جەدەل ماتەريالدارعا قىستىرا المايسىڭ. بىردە-ءبىر پروكۋرور, بىردە-ءبىر سۋديا تۇتقىنعا الۋعا كەلىسپەيدى, سەبەبى, اڭگىمەدە راسىمەن قازاقستانعا كورشىلەس قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان جۇك كولىكتەرىمەن تاسىمالداناتىن جەمىس-جيدەكتەر تۋرالى ايتىلعانداي بولىپ كورىنەدى. تەك ءبىر عانا قۇسەتوۆ اڭگىمەنىڭ اشىقتىعىن بىلەتىن.
الايدا, گەنەرال «قامقورلىقتاعىلاردىڭ» جولى بولماي قالار ساتتەرىن كۇتتى. سونىمەن, 3 ايدان كەيىن ىزشىلەردە ءبىر ىلگەك پايدا بولدى. تەرگەۋشىلەردىڭ جوسپارىنا ساي ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اقپاراتتىڭ دالدىگىن زەرتتەگەن جوق, تەك حالىقارالىق قىلمىستىق توپتىڭ قىلمىستىق تىزبەگىن انىقتاۋ ءۇشىن جەدەل جولمەن الىنعان اقپارات كومەكتەستى. كۇشتىك قۇرىلىمدارداعى دەرەككوزىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, ساۋداگەرلەر قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ءبىر كۇنگە پاتەر جالداپ, سوندا تاۋارلارىن ساقتايتىن. ءبىر ساتۋشى قىلمىس ۇستىندە قۇرىقتالدى جانە ول تەرگەۋشىلەرمەن جۇمىس جاساسۋعا كەلىسىم بەردى. ال قازاقستان زاڭىنا سايكەس, ءىرى جانە اسا ءىرى كولەمدە ەسىرتكىنى ساۋدالاۋمەن اينالىسقانى ءۇشىن 20 جىلدان ءومىر بويىنا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى كوزدەلگەن.
گەنەرال س.قۇسەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ ونىڭ الدىنا بىرنەشە ءىرى ماقسات قويعان. «ناقتىراق ايتقاندا, ەسىرتكى ساۋداسىنىڭ تىزبەگىن, بەلسەندى قاتىسۋشىلاردى, قازاقستاندا جانە كورشىلەس ەلدەردە گەرويندى تاسىمالداۋ جولدارى جانە تاراتۋ ادىستەرىن اڭىقتاۋ كەرەك بولاتىن. سونىمەن قاتار, ەسىرتكىنى ساۋدالاۋدان تۇسكەن قاراجاتتى زاڭداستىرۋ سىزباسىن تابۋ ماڭىزدى ەدى. جۇزدەگەن ميلليونداردىڭ قىرعىز بانكتەرىنىڭ شوتتارىنا جىبەرىلگەنى انىقتالعاندا, العاشقى پروبلەمالارعا تاپ بولدىق. ءبىزدىڭ پوليتسەيلەر وزگە ەلدىڭ تەرريتورياسىندا جۇمىس ىستەي المايدى جانە اقپاراتتىڭ تارالۋىن الدىن الۋ ماقساتىندا مۇنداي اسا قۇندى اقپاراتتى ارىپتەستەرىنە ايتا المايتىن ەدى», – دەيدى ول.
سونىمەن قاتار, قۇسەتوۆ سوڭعى ەكى جىلدا قازاقستاندىقتار «بۇركىتتىڭ» ەسەپشوتىنا 500 ملن. تەڭگەدەن استام قاراجات اۋدارعانىن ايتتى. وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى قازاقستاننىڭ بىرنەشە وبلىسىنا بارىپ, سورا وسىرۋشىلەردىڭ ءىزىن كەسۋدى باستاعان. ناتيجەسىندە, ترانسۇلتتىق ۇقت (ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ) مۇشەلەرى تۇتقىندالدى. ولاردان باعاسى 100 ملن. تەڭگەدەن جوعارى باعالاناتىن تازا اۋعاندىق گەروين تاۋارى تاركىلەندى. بىراق, مۇنىمەن «كارتەل» وپەراتسياسى بىتكەن جوق...
تەكسەرۋ جۇمىستارى ءالى دە جالعاسۋدا. قازىرگى تاڭدا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قىرعىزستان مەن قازاقستان تۇرعىندارى اراسىنان سينديكاتتىڭ 11 مۇشەسىن انىقتادى. قازىر ءىز كەسۋشىلەر وسى ۇقت مۇشەلەرىنىڭ گەرويندى وندىرەتىن كوزدەرىن انىقتاۋ ءۇشىن بارلىق دايەكتەردى جيناقتاۋدا. سونىمەن قاتار, قازاقستان مەن قىرعىزستاندا قىلمىستىق قارجىلار ارقىلى الىنعان جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى انىقتاپ, اقشالاي قارجىلاردى زاڭداستىرۋ ءۇشىن قۇرىلعان ءبىر كۇندىك فيرمالاردى تابۋ كەرەك.
گەنەرال-مايور سۇلتان قۇسەتوۆ: «ۇقت-نىڭ ىشىندە قىرعىزستاننىڭ تۇرعىندارى بولعاندىقتان, تولىق اۋقىمدا وپەراتسيا جۇرگىزۋ ءۇشىن وسى مەملەكەتتىڭ ەسىرتكى باقىلاۋ ۇيىم باسشىلىعىمەن بايلانىسقا شىقتىق. بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ارقاسىندا گەرويندى تاراتۋ مەن تاسىمالداۋدىڭ كوپ ساتىلى باسقىشتى سىزباسىن جويدىق. قىلمىستىق يەرارحيانىڭ تومەنگى ساتىسىندا تۇرعان ديللەرلەرمەن ۇساق وندىرۋشىلەردى قۇرىقتاعانىمىز جاسىرىن ەمەس. وكىنىشكە قاراي, بۇل شارالار قىلمىستىق تىزبەكتىڭ بارلىق باسشىلارى, ياعني اۋعانستاننان قازاقستانعا دەيىنگى, ودان ارعى ەسىرتكى تاسىمالداۋ كوزدەرىن ۇيىمداستىرۋشىلاردى جويۋ مۇمكىن بولمادى. بۇل ناقتى وقيعا كەزىندە قىلمىستىق توپ وكىلدەرى مەن وندىرۋشىلەردىڭ جولىنا توسقاۋىل قويدى. ءسويتىپ, 10 مەن 100 گرامم ارالىعىنا دەيىن ۇساق ەسىرتكى تاسىمالدايتىنداردان باستاپ, ورتا قولدى ديللەرلەرگە (100 گرامنان 1 كيلوعا) دەيىن گەروين پارتيالارىن تاسىمالداۋشى, ياعني ونداعان ميلليون تەڭگەنى اينالدىرىپ وتىرعان ءىرى قىلمىسكەرلەر ۇستالدى. ەڭ باستىسى, ۇقت-نىڭ ترانسۇلتتىق كوشباسشىسى جانە ۇيىمداستىرۋشىسى قولعا ءتۇستى» – دەيدى.
باستى كۇرەسۋشىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان – ەسىرتكى سينديكاتى رەتىندە رەسەي مەن ەۋروپا اراسىنداعى باستى ءترانزيتتى ەل. بىراق ەسىرتكىنىڭ ءبىر بولىگى بىزدە قالادى. تاياۋدا شۋ القابىندا 140 مىڭ گەكتار جەرگە جابايى سورا وسىرۋشىلەر انىقتالىپ, ولاردى قۇرىقتاۋ ماقساتىندا «دەلتا-دولينا» ارنايى جاساعى قۇرىلدى.
«ءوز كەزەگىندە ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى وتكەن جىلى ەسىرتكى مافياسىنىڭ تاعى ءبىر بولىگىن تاپتى. اتىشۋلى ءۇندى ەسىرتكىسى قىزىلوردا, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان, قاراعاندى جانە اقتوبە وبلىستارىندا ارنايى وسىرىلە باستاعان. جالپى, ناشاقورلار اراسىندا «ينديۋحانى» تابيعي ەمەس جولمەن جىلىجايلاردا ارنايى ەرەكشە ادىسپەن ءوسىرۋ قولعا الىنعان. سەبەبى, شۋدا وسىرىلەتىن جابايى ءشوپتىڭ قۇرامىنداعى تسەترو-گيدرو كوننوبينول (بەلسەندى ەسىرتكى زاتى) نەبارى 0,8 پايىز بولسا, «ينديۋحادا» 35-40 پايىز ەكەن. ءبىز وسىنداي ەسىرتكى ءشوبىنىڭ 37 القابىن جويدىق», – دەيدى پوليتسەيلەر.
سۇلتان قۇسەتوۆ 2015 جىلى 96 توننادان استام ەسىرتكى وسىمدىگى تاركىلەنگەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى جىلى كىشى اۋىلشارۋاشىلىق ۇيىمى جانە جەرگىلىكتى اكىمدىك بىرىگە وتىرىپ, ەسىرتكى وسىرۋگە جارامدى جەرلەردى انىقتاۋ ءۇشىن توپوگرافيالىق سىزبالار جاساپتى.
ەندى تاعى ءبىر ماسەلە – سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەر. ولار ادەتتە جاستار كوڭىل كوتەرەتىن ءتۇرلى كلۋبتاردى جاۋلاپ العان. بۇل قوسپالار قىتايدىڭ جاسىرىن تسەحتارىندا ءارتۇرلى شىلىم رەتىندە قورىقپاي وندىرىلەدى. «قورىقپاي» دەيتىنىمىز, مۇنداي سينتەتيكالىق ەسىرتكى ءوندىرۋ زاڭمەن قۋدالانبايدى.
«ءبىز مۇنداي سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ 27 تۇرىنە زاڭ جۇزىندە تىيىم سالدىق, بىراق قىتاي «حيميكتەرىنىڭ» اككىلىگى سونشا, قۇرامىنداعى فورمۋلانى وزگەرتىپ جىبەرەدى. ءبىز ولاردى تاركىلەيمىز, بىراق ساراپشىلار قازاقستاندا تىيىم سالىنعان ەسىرتكى مە, سونى انىقتاي المايدى. سوندىقتان, ءبىز ۇستالعان قىلمىسكەرلەردى ءازىر جازاعا تارتا الماۋدامىز. جاقىن ارادا دامىعان مەملەكەتتەردەگى ارىپتەستەرىمىزبەن كەزدەستىم. ولار ءبىز ءۇشىن زاڭعا ەنگىزەتىن بىرنەشە ۇسىنىس ايتتى. ازىرگە بارلىق جايتتاردى ايتا المايمىن. سەبەبى, ەسىرتكى باروندارى دا گازەت وقيدى. تەك ايتارىم, سينتەتيكالىق جولمەن وندىرىلەتىن ەسىرتكىلەر فورمۋلاسىنا توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. مىسالى, قىلمىسكەردىڭ ەسىرتكى وندىرۋدە قولداناتىن سۋتەگىنىڭ نەگىزگى قوسپالارىنا بايلانىستى زاڭ جولىمەن تىيىم سالىنسا, وندا جاڭا فورمۋلامەن قۋلىق جاساۋ مۇمكىن بولماس ەدى», – دەيدى سۇلتان قۇسەتوۆ.
وسىعان وراي «سينتەتيكتەردىڭ» قۇرامىن انىقتاۋ ءۇشىن تەك قانا ساراپشى-حيميكتەر ەمەس, ناركولوگتار دا قاتىسۋلارى قاجەت, ولار قوسپانىڭ ادام اعزاسىنا اسەرىن انىقتاۋى ءتيىس.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىلى 3269 ەسىرتكى قىلمىسى انىقتالىپ, 2123 ەسىرتكى ءوندىرۋ كوزى جويىلعان. زاڭسىز اينالىمنان 90 توننا ەسىرتكى تاركىلەنسە, 140 كيلو گەروين الىنىپ, 6 ەسىرتكى توبى ۇستالعان. 126 كونتراباندا فاكتىسى انىقتالىپ, تمد ارىپتەستەرىمەن بىرىگە وتىرىپ, 24 وپەراتسيا جۇرگىزىلگەن. قازاقستاندا 30 504 ەسىرتكىگە تاۋەلدى ادام ەسەپتە تۇر. ولاردىڭ 203-ءى كامەلەت جاسىنا تولماعاندار. بۇلار – رەسمي اقپاراتتار. رەسمي ەمەسى, ارينە, الدەنەشە ەسە ارتىق بولۋى ىقتيمال.
تالعات رايىمبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
قازىر الەمدە ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىك ارتىپ تۇر. سونىڭ سالدارىنان ەسىرتكى ساۋداسى كولەڭكەلى بيزنەستىڭ كوشىن باستاپ, كونتراباندالىق توپتاردىڭ قالتاسىنا ميلليونداعان قارجىنى وپ-وڭاي قۇيىپ كەلەدى.
ال قازاقستانداعى قارا بازاردىڭ ساۋداسىن سورا وسىرۋشىلەر قىزدىرىپ وتىرعانى بايقالادى.
تاياۋدا ەلىمىزدەگى ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەل ىشىندە «كارتەل» وپەراتسياسىن جۇرگىزىپ, سورا وسىرۋشىلەردىڭ جولىن كەستى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى سۇلتان قۇسەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ەكى جىل ىشىندە قازاقستاندا ەسىرتكى پايدالانۋشىلار توپ جەتەكشىلەرىنىڭ ەسەپشوتتارىنا بارلىعى 558 ميلليون تەڭگە اۋدارعان.
قىلمىسكەرلەردى قۇرىقتاۋ وپەراتسياسى 3 ايعا جۋىق جان-جاقتى زەرتتەلىپ, پىسىقتالدى. وسى ارالىقتا پوليتسەيلەر ەسىرتكى ساۋداسىن, سورا وسىرۋشىلەردىڭ كوشباسشىلارىن, قىلمىستىق توپتىڭ جەتەكشىلەرىن, دەلدالداردى انىقتاپ قانا قويماي, قىلمىستىق قاۋىمداستىقتىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى «بۇركىت» ەسىمدى لاقاپ اتپەن تانىمال بولعان قىرعىزستان ازاماتىنىڭ ءىزىن تاپتى. كەيىن انىقتالعانداي, ول «پەرۆايا لاستوچكا» رومانتيكالىق لاقاپ اتىمەن ورتالىق ازيادا تانىمال بولعان قىلمىس الەمىنىڭ بەلدى مۇشەسىنىڭ تۋعان جەزدەسى ەكەن. ال «العاشقى قارلىعاش» بۇدان 20 جىل بۇرىن اۋعان گەروين ەسىرتكىسىن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنە تاسىمالداۋ جولىن ۇيىمداستىرعان العاشقى ءىرى ناركوبارون بولاتىن.
قىلمىسكەرلەر جەدەل توپ نازارىنا وتكەن جىلدىڭ اياعىندا ىلىنەدى. الايدا, ولاردى قۇرىقتاۋ سول كەزدە وڭايعا سوقپادى. ويتكەنى, قىلمىستىق قاۋىمداستىقتا ءبىر-ءبىرىن تانىمايتىن وننان استام مۇشە بار. ولار تاۋاردى جەتكىزۋشىلەر, كۋرەرلەر, دەلدالدار, ديللەرلەر سەكىلدى توپ-توپقا ءبولىنىپ, جۇمىس جاسايدى. مۇندا تەمىردەي قاتتى ءتارتىپ ورناتىلعان. ماسەلەن, «بۇركىتتىڭ» وزىمەن تەڭ دارەجەلەس تاۋار جەتكىزۋشىلەر عانا كەزدەسىپ, گەروينگە تاپسىرىس بەرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولا الادى. تاۋار جەتكىزۋشى مەن تاۋاردى شەكارا ارقىلى تاسىمالداۋشى اراسىندا كوپتەگەن دەلدالدىق ەتۋشىلەر جۇرەدى. تاۋاردى شەكارادان وتكىزىپ شىققان كۋرەرلەر گەرويندى قازاقستاندا كوتەرمە باعامەن ساۋدالايدى, ال ولار وزدەرىنىڭ دەلدالدارى ارقىلى كىشى پارتيالارمەن ەسىرتكىنى دالا ساتۋشىلارىنا وتكىزەدى. ايتپاقشى, كەي كەزدەرى كۋرەردىڭ قىزمەتىن تاكسي مەن پويىز جولسەرىگى دە اتقارا بەرەدى. تاپقان اقشالارىن ديللەرلەر ءۇيسىز قالعان ازاماتتاردىڭ نەمەسە كليەنتتەردىڭ اتىنان قىرعىزستانعا «بۇركىتتىڭ» ءتۇرلى ەسەپشوتتارىنا اۋدارادى. ولار بولسا, پوليتسەيلەردىڭ قولدارىنا تۇسكەن كەزدە «ەشقانداي قىلمىستىق توپقا قاتىسىم جوق», دەپ «گەرويندى ءوز مۇقتاجدىعىما پايلاندىم» دەپ شىعىپ, نەبارى 3-5 جىلعا عانا باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن.
كەيىن جەدەل قىزمەتكەرلەر كەيبىر زات تاسىمالداۋشىلاردىڭ جانە كىشى ديللەرلەردىڭ تەلەفون نومىرلەرىن انىقتاي الدى. الايدا, سپەتسيفيكالىق كەلىسسوزدەردى قىلمىستىق ىسكە تىركەي المايسىڭ. ماسەلەن, گەرويندى ولار «ورىك» دەپ اتايدى ەكەن. ول مىنا ديالوگتاردان دا كورىنەدى. (ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەسۋشىلەر وسى سەكىلدى ءجۇزدەگەن قوڭىراۋلاردى جازىپ العان). سەرىك ەسىمدى تاسىمالداۋشى مارات دەگەن كوتەرمە ساۋداگەرگە حابارلايدى: «ورىكتەردى كوتەرمە باعامەن بەرمە, 5-6 جيدەگىن ءتۇسىرىپ, اقشانى وتكەن جەكسەنبى كۇنى سەنىڭ ۇيىڭدە قوناقتا بولعان ادامنان جىبەر».
تاعى ءبىر مىسالدا اندرەي ەسىمدى ديللەر دالا ساتۋشىسى سەرگەيگە حابارلاسىپ, ءوزىنىڭ ۋاجدەرىن ايتقان: «قىرعىز ورىكتەرى وتە ءدامدى, بارلىعىنا ۇنايدى. بىراق سەن ەندىگى كەزدە ولاردى باسقا جەمىس-جيدەكتەرمەن ارالاستىرما, كليەنتتەردەن ايىرىلىپ قالامىز. ماعان پەتروپاۆلداعى دوسىم حابارلاسىپ, ونداعى حالىقتىڭ تاۋار ساپاسىنا جاقسى باعا بەرىپ جاتقانىن ايتتى. مۇنداي كليەنتتەردى جوعالتپاۋىمىز كەرەك».
ارينە, مۇنداي كەلىسسوزدەردى جەدەل ماتەريالدارعا قىستىرا المايسىڭ. بىردە-ءبىر پروكۋرور, بىردە-ءبىر سۋديا تۇتقىنعا الۋعا كەلىسپەيدى, سەبەبى, اڭگىمەدە راسىمەن قازاقستانعا كورشىلەس قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان جۇك كولىكتەرىمەن تاسىمالداناتىن جەمىس-جيدەكتەر تۋرالى ايتىلعانداي بولىپ كورىنەدى. تەك ءبىر عانا قۇسەتوۆ اڭگىمەنىڭ اشىقتىعىن بىلەتىن.
الايدا, گەنەرال «قامقورلىقتاعىلاردىڭ» جولى بولماي قالار ساتتەرىن كۇتتى. سونىمەن, 3 ايدان كەيىن ىزشىلەردە ءبىر ىلگەك پايدا بولدى. تەرگەۋشىلەردىڭ جوسپارىنا ساي ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اقپاراتتىڭ دالدىگىن زەرتتەگەن جوق, تەك حالىقارالىق قىلمىستىق توپتىڭ قىلمىستىق تىزبەگىن انىقتاۋ ءۇشىن جەدەل جولمەن الىنعان اقپارات كومەكتەستى. كۇشتىك قۇرىلىمدارداعى دەرەككوزىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, ساۋداگەرلەر قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ءبىر كۇنگە پاتەر جالداپ, سوندا تاۋارلارىن ساقتايتىن. ءبىر ساتۋشى قىلمىس ۇستىندە قۇرىقتالدى جانە ول تەرگەۋشىلەرمەن جۇمىس جاساسۋعا كەلىسىم بەردى. ال قازاقستان زاڭىنا سايكەس, ءىرى جانە اسا ءىرى كولەمدە ەسىرتكىنى ساۋدالاۋمەن اينالىسقانى ءۇشىن 20 جىلدان ءومىر بويىنا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى كوزدەلگەن.
گەنەرال س.قۇسەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ ونىڭ الدىنا بىرنەشە ءىرى ماقسات قويعان. «ناقتىراق ايتقاندا, ەسىرتكى ساۋداسىنىڭ تىزبەگىن, بەلسەندى قاتىسۋشىلاردى, قازاقستاندا جانە كورشىلەس ەلدەردە گەرويندى تاسىمالداۋ جولدارى جانە تاراتۋ ادىستەرىن اڭىقتاۋ كەرەك بولاتىن. سونىمەن قاتار, ەسىرتكىنى ساۋدالاۋدان تۇسكەن قاراجاتتى زاڭداستىرۋ سىزباسىن تابۋ ماڭىزدى ەدى. جۇزدەگەن ميلليونداردىڭ قىرعىز بانكتەرىنىڭ شوتتارىنا جىبەرىلگەنى انىقتالعاندا, العاشقى پروبلەمالارعا تاپ بولدىق. ءبىزدىڭ پوليتسەيلەر وزگە ەلدىڭ تەرريتورياسىندا جۇمىس ىستەي المايدى جانە اقپاراتتىڭ تارالۋىن الدىن الۋ ماقساتىندا مۇنداي اسا قۇندى اقپاراتتى ارىپتەستەرىنە ايتا المايتىن ەدى», – دەيدى ول.
سونىمەن قاتار, قۇسەتوۆ سوڭعى ەكى جىلدا قازاقستاندىقتار «بۇركىتتىڭ» ەسەپشوتىنا 500 ملن. تەڭگەدەن استام قاراجات اۋدارعانىن ايتتى. وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى قازاقستاننىڭ بىرنەشە وبلىسىنا بارىپ, سورا وسىرۋشىلەردىڭ ءىزىن كەسۋدى باستاعان. ناتيجەسىندە, ترانسۇلتتىق ۇقت (ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ) مۇشەلەرى تۇتقىندالدى. ولاردان باعاسى 100 ملن. تەڭگەدەن جوعارى باعالاناتىن تازا اۋعاندىق گەروين تاۋارى تاركىلەندى. بىراق, مۇنىمەن «كارتەل» وپەراتسياسى بىتكەن جوق...
تەكسەرۋ جۇمىستارى ءالى دە جالعاسۋدا. قازىرگى تاڭدا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قىرعىزستان مەن قازاقستان تۇرعىندارى اراسىنان سينديكاتتىڭ 11 مۇشەسىن انىقتادى. قازىر ءىز كەسۋشىلەر وسى ۇقت مۇشەلەرىنىڭ گەرويندى وندىرەتىن كوزدەرىن انىقتاۋ ءۇشىن بارلىق دايەكتەردى جيناقتاۋدا. سونىمەن قاتار, قازاقستان مەن قىرعىزستاندا قىلمىستىق قارجىلار ارقىلى الىنعان جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى انىقتاپ, اقشالاي قارجىلاردى زاڭداستىرۋ ءۇشىن قۇرىلعان ءبىر كۇندىك فيرمالاردى تابۋ كەرەك.
گەنەرال-مايور سۇلتان قۇسەتوۆ: «ۇقت-نىڭ ىشىندە قىرعىزستاننىڭ تۇرعىندارى بولعاندىقتان, تولىق اۋقىمدا وپەراتسيا جۇرگىزۋ ءۇشىن وسى مەملەكەتتىڭ ەسىرتكى باقىلاۋ ۇيىم باسشىلىعىمەن بايلانىسقا شىقتىق. بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ارقاسىندا گەرويندى تاراتۋ مەن تاسىمالداۋدىڭ كوپ ساتىلى باسقىشتى سىزباسىن جويدىق. قىلمىستىق يەرارحيانىڭ تومەنگى ساتىسىندا تۇرعان ديللەرلەرمەن ۇساق وندىرۋشىلەردى قۇرىقتاعانىمىز جاسىرىن ەمەس. وكىنىشكە قاراي, بۇل شارالار قىلمىستىق تىزبەكتىڭ بارلىق باسشىلارى, ياعني اۋعانستاننان قازاقستانعا دەيىنگى, ودان ارعى ەسىرتكى تاسىمالداۋ كوزدەرىن ۇيىمداستىرۋشىلاردى جويۋ مۇمكىن بولمادى. بۇل ناقتى وقيعا كەزىندە قىلمىستىق توپ وكىلدەرى مەن وندىرۋشىلەردىڭ جولىنا توسقاۋىل قويدى. ءسويتىپ, 10 مەن 100 گرامم ارالىعىنا دەيىن ۇساق ەسىرتكى تاسىمالدايتىنداردان باستاپ, ورتا قولدى ديللەرلەرگە (100 گرامنان 1 كيلوعا) دەيىن گەروين پارتيالارىن تاسىمالداۋشى, ياعني ونداعان ميلليون تەڭگەنى اينالدىرىپ وتىرعان ءىرى قىلمىسكەرلەر ۇستالدى. ەڭ باستىسى, ۇقت-نىڭ ترانسۇلتتىق كوشباسشىسى جانە ۇيىمداستىرۋشىسى قولعا ءتۇستى» – دەيدى.
باستى كۇرەسۋشىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان – ەسىرتكى سينديكاتى رەتىندە رەسەي مەن ەۋروپا اراسىنداعى باستى ءترانزيتتى ەل. بىراق ەسىرتكىنىڭ ءبىر بولىگى بىزدە قالادى. تاياۋدا شۋ القابىندا 140 مىڭ گەكتار جەرگە جابايى سورا وسىرۋشىلەر انىقتالىپ, ولاردى قۇرىقتاۋ ماقساتىندا «دەلتا-دولينا» ارنايى جاساعى قۇرىلدى.
«ءوز كەزەگىندە ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى وتكەن جىلى ەسىرتكى مافياسىنىڭ تاعى ءبىر بولىگىن تاپتى. اتىشۋلى ءۇندى ەسىرتكىسى قىزىلوردا, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان, قاراعاندى جانە اقتوبە وبلىستارىندا ارنايى وسىرىلە باستاعان. جالپى, ناشاقورلار اراسىندا «ينديۋحانى» تابيعي ەمەس جولمەن جىلىجايلاردا ارنايى ەرەكشە ادىسپەن ءوسىرۋ قولعا الىنعان. سەبەبى, شۋدا وسىرىلەتىن جابايى ءشوپتىڭ قۇرامىنداعى تسەترو-گيدرو كوننوبينول (بەلسەندى ەسىرتكى زاتى) نەبارى 0,8 پايىز بولسا, «ينديۋحادا» 35-40 پايىز ەكەن. ءبىز وسىنداي ەسىرتكى ءشوبىنىڭ 37 القابىن جويدىق», – دەيدى پوليتسەيلەر.
سۇلتان قۇسەتوۆ 2015 جىلى 96 توننادان استام ەسىرتكى وسىمدىگى تاركىلەنگەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى جىلى كىشى اۋىلشارۋاشىلىق ۇيىمى جانە جەرگىلىكتى اكىمدىك بىرىگە وتىرىپ, ەسىرتكى وسىرۋگە جارامدى جەرلەردى انىقتاۋ ءۇشىن توپوگرافيالىق سىزبالار جاساپتى.
ەندى تاعى ءبىر ماسەلە – سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەر. ولار ادەتتە جاستار كوڭىل كوتەرەتىن ءتۇرلى كلۋبتاردى جاۋلاپ العان. بۇل قوسپالار قىتايدىڭ جاسىرىن تسەحتارىندا ءارتۇرلى شىلىم رەتىندە قورىقپاي وندىرىلەدى. «قورىقپاي» دەيتىنىمىز, مۇنداي سينتەتيكالىق ەسىرتكى ءوندىرۋ زاڭمەن قۋدالانبايدى.
«ءبىز مۇنداي سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ 27 تۇرىنە زاڭ جۇزىندە تىيىم سالدىق, بىراق قىتاي «حيميكتەرىنىڭ» اككىلىگى سونشا, قۇرامىنداعى فورمۋلانى وزگەرتىپ جىبەرەدى. ءبىز ولاردى تاركىلەيمىز, بىراق ساراپشىلار قازاقستاندا تىيىم سالىنعان ەسىرتكى مە, سونى انىقتاي المايدى. سوندىقتان, ءبىز ۇستالعان قىلمىسكەرلەردى ءازىر جازاعا تارتا الماۋدامىز. جاقىن ارادا دامىعان مەملەكەتتەردەگى ارىپتەستەرىمىزبەن كەزدەستىم. ولار ءبىز ءۇشىن زاڭعا ەنگىزەتىن بىرنەشە ۇسىنىس ايتتى. ازىرگە بارلىق جايتتاردى ايتا المايمىن. سەبەبى, ەسىرتكى باروندارى دا گازەت وقيدى. تەك ايتارىم, سينتەتيكالىق جولمەن وندىرىلەتىن ەسىرتكىلەر فورمۋلاسىنا توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. مىسالى, قىلمىسكەردىڭ ەسىرتكى وندىرۋدە قولداناتىن سۋتەگىنىڭ نەگىزگى قوسپالارىنا بايلانىستى زاڭ جولىمەن تىيىم سالىنسا, وندا جاڭا فورمۋلامەن قۋلىق جاساۋ مۇمكىن بولماس ەدى», – دەيدى سۇلتان قۇسەتوۆ.
وسىعان وراي «سينتەتيكتەردىڭ» قۇرامىن انىقتاۋ ءۇشىن تەك قانا ساراپشى-حيميكتەر ەمەس, ناركولوگتار دا قاتىسۋلارى قاجەت, ولار قوسپانىڭ ادام اعزاسىنا اسەرىن انىقتاۋى ءتيىس.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىلى 3269 ەسىرتكى قىلمىسى انىقتالىپ, 2123 ەسىرتكى ءوندىرۋ كوزى جويىلعان. زاڭسىز اينالىمنان 90 توننا ەسىرتكى تاركىلەنسە, 140 كيلو گەروين الىنىپ, 6 ەسىرتكى توبى ۇستالعان. 126 كونتراباندا فاكتىسى انىقتالىپ, تمد ارىپتەستەرىمەن بىرىگە وتىرىپ, 24 وپەراتسيا جۇرگىزىلگەن. قازاقستاندا 30 504 ەسىرتكىگە تاۋەلدى ادام ەسەپتە تۇر. ولاردىڭ 203-ءى كامەلەت جاسىنا تولماعاندار. بۇلار – رەسمي اقپاراتتار. رەسمي ەمەسى, ارينە, الدەنەشە ەسە ارتىق بولۋى ىقتيمال.
تالعات رايىمبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
قازاقستاندا ينۆەستورلار ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن ۆيزالىق رەجيم ساقتالادى
قوعام • بۇگىن, 09:05
اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتىندا جۇمىسشى قازا تاپتى
وقيعا • بۇگىن, 08:27
ءبىلىم وشاعىنداعى بىرەگەي دۋمان
مەكتەپ • بۇگىن, 08:00
پەداگوگتەردى اتتەستاتسيالاۋ جۇيەسى جاڭارتىلادى
ءبىلىم • كەشە
اتىراۋ وبلىسىندا جەر ۋچاسكەلەرى مەملەكەتكە قايتارىلدى
ايماقتار • كەشە
اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسى: ۇزاق مەرزىمدى باعدار ايقىندالدى
ەنەرگەتيكا • كەشە
