قازاقستان باستامالارىنىڭ قاشاندا ماڭىزى زور

13-14 ماۋسىمدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتقا (ياسجتش) قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مەرەيتويلى مينيسترلىك كەزدەسۋىنە قاتىسۋ ءۇشىن اۆسترياعا جۇمىس ساپارىن جاسادى. مينيسترلىك كەزدەسۋىنىڭ اشىلۋىندا ءسوز سويلەگەن قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى بۇل شارانىڭ ياسجتش-عا قول قويىلۋىنىڭ 20 جىلدىعى مەن سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى جابىلۋىنىڭ 25 جىلدىعى وتكىزىلىپ وتىرعانىن اتاپ وتە كەلىپ, وسى ەكى ماڭىزدى جايتتىڭ ءبىر-بىرىنە تىعىز قاتىسى بار ەكەنىن اتادى. الەمدەگى ەڭ ءىرى سىناق پوليگونىن جابا وتىرىپ, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدە يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالعان العاشقى مەملەكەت قايراتكەرى بولعانىن اتاپ كورسەتتى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىنداعى تاريحي جارلىعى ياسجتش-نى ۇيلەستىرۋگە ءىس جۇزىندە جول اشتى. قازاقستان باستاماسىمەن بۇل داتا بۇۇ-دا يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنى رەتىندە اتاپ وتىلەدى. وسىعان وراي ە.ىدىرىسوۆ كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردى ۇستىمىزدەگى جىلعى 29 تامىزدا استانادا «يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرايىق» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتەتىنىنەن حاباردار ەتتى. قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى باسشىسىنىڭ پايىمىنشا, بۇل شارا الەمدىك ساياساتكەرلەردىڭ, پارلامەنتشىلەردىڭ, عالىمدار مەن قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ كۇش-جىگەرىن وسى باعىتتا ۇيلەستىرە تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. ءوزىنىڭ سوزىندە ە.ىدىرىسوۆ حالىقارالىق قوعامداستىقتى قازاقستان باسشىسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى جاھاندىق مانيفەسىن قولداۋعا شاقىردى. بۇل قۇجات دۇنيەجۇزى ەلدەرىن 2045 جىلعا قاراي, ياعني بۇۇ قۇرىلۋىنىڭ 100 جىلدىعى يادرولىق قارۋدان ازات جانە سوعىستان تىس الەم قۇرۋعا ۇندەيدى. مينيسترلىك كەزدەسۋى شەڭبەرىندە ە.ىدىرى­سوۆ ەۋروپالىق وداقتىڭ سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپ­سىزدىك ساياساتى ماسەلەلەرى جونىندەگى جوعار­عى وكىلى فەدەريكو موگەرينيمەن بىرگە ياسجتش-نىڭ جە­دەل كۇشىنە ەنۋى بويىنشا كۇش-جىگەرگە ار­نال­عان دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ مودەراتورلارى بولدى. قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەو-نىڭ جوعارعى وكىلىمەن ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن, ونىڭ ىشىندە 2015 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قول قويىلعان قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى ىلگەرىلەتىلگەن ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. سول كۇنى ە.ىدىرىسوۆ انتيادرولىق تاقى­رىپ­تاعى سۋرەتتەر كورمەسىنە قاتىستى. كورمە بۇۇ-نىڭ ۆەنا قالاسىنداعى بولىمشەسى عيمارا­تىندا اشىلعان ەدى. شاراعا قاتىسۋشىلار قاتا­رىن­دا بەلگىلى قازاقستاندىق سۋرەتشى, اتوم جو­با­سىنىڭ قۇرمەتتى ەلشىسى كارىپبەك كۇيىكوۆ تە بولدى. ە.ىدىرىسوۆتىڭ اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ (ماگاتە) باس ديرەكتورى يۋكيا امانومەن كەزدەسۋىندە تاراپتار ىنتىماقتاستىقتىڭ پراكتيكالىق قىرلارىن, ونىڭ ىشىندە قازاقستاندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. اتالعان بانكتى وسكەمەن قالاسىنداعى ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ الاڭىندا قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە 2015 جىلعى 27 تامىزدا استانادا قول قويىلعانى بەلگىلى. بۇدان بولەك, سۇحباتتاستار يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى بويىنشا بىرلەسكەن كەڭ اۋقىمدى ءىس-قيمىل جوسپارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىن تالقىلادى. سونداي-اق, ە.ىدىرىسوۆتىڭ اۆستريا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەباستيان كۋرتسپەن ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى مەن حالىقارالىق ۇيىمدارداعى ءوزارا ءىس-قيمىلى جايىنا ارنالعان كەلىسسوزى بولىپ ءوتتى. بۇل جەردە رەسمي ۆەنانىڭ 2017 جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا الداعى توراعالىعىنا قاتىستى جايتتار دا ءسوز بولدى. ياسجتش الاڭدارىنداعى مينيسترلىك كونفەرەنتسياسىندا ە.ىدىرىسوۆ شۆەتسيالىق, بەلگيالىق, ۋكراينالىق, چەحيالىق, سلوۆا­كيا­لىق جانە جاپونيالىق ارىپتەستەرىمەن بىرقاتار ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. كەزدەسۋلەردە قازاقستاننىڭ 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە كانديداتۋراسى ماسەلەسى تالقىلاندى. ءسوز رەتىندە ايتا كەتسەك, ياسجتش 1996 جىلعى 10 قىركۇيەكتە بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 50-ءشى سەسسياسىندا قابىلدانعان ەدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن وعان الەمنىڭ 183 مەملەكەتى, ونىڭ ىشىندە قازاقستاندا بار, قول قويدى. شارتتىڭ كۇشىنە ەنۋى ءۇشىن ونى تاعى سەگىز مەملەكەت قول قويىپ بەكىتىپ, راتيفيكاتسيالاۋى ءتيىس. بۇل مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا سولتۇستىك كورەيا, ءۇندىستان, پاكىستان, يران, يزرايل, مىسىر, قىتاي, اقش سياقتى يادرولىق قارۋعا يە جانە سوعان ۇمتىلىپ وتىرعان ەلدەر دە بار. قازاقستاننىڭ ياسجتش-عا قاتىستى مينيسترلىك كەزدەسۋىنە جاپونيامەن بىرگە اتالعان ماسەلەگە ارنالعان ياسجتش XIV بابى بويىنشا كونفەرەنتسياسىنىڭ تەڭ توراعاسى بولىپ تابىلاتىنىنا بايلانىستى قاتىسۋىنىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەدى. ساۋلەبەك ءبىرجان