پوليتسيانىڭ جاعدايى تۇزەلمەي, قىلمىس ازايمايدى

كەشە ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆتىڭ بەينەكونفەرەنتسيا بايلانىسى رەجىمىندە حالىق الدىندا ەسەپ بەرۋ جيىنى ءوتىپ, وعان جۇرتشىلىق كوپ كەلدى. عيمارات دالىزىنە قويىلعان ارنايى قۇرالداردىڭ كورمەسى ەسەپتىك كەزدەسۋدىڭ ماڭىزىن ارتتىردى. اقتوبەدەگى وقيعا ەشكىمدى بەي-جاي قالدىرماعانى انىق. وسىعان قاتىستى سوزىندە مينيستر قارۋ ساتاتىن دۇكەندە ورناتىلعان بەي­نە­كامەرالار ارقاسىندا   لاڭكەس­تەردىڭ قالاي ارەكەت ەتكەن­دەرى تۋرالى تولىق ماعلۇمات الا العان­دىعىمەن ءبولىستى. «سوندىقتان ءبىز ەلدە بەينەكامەرالاردى ورناتۋ بويىنشا ءىستى دامىتۋدامىز. سوڭعى وقيعالارعا بايلانىستى جەرگىلىكتى بيلىكپەن بىرگە وسى ءىستى قولعا الماقپىز. ءبىز زاڭنامالىق تۇرعىدا بارلىق عيمارات يەلەرىن, كوشەلەردە تۇرعان دۇكەندەردىڭ, مەيرامحانالاردىڭ, جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنىڭ يەلەرىنە بەينەكامەرالار ورناتۋدى مىندەتتەۋدى جوس­پارلاۋدامىز», دەدى قال­مۇ­حانبەت نۇرمۇحانبەت ۇلى. ءمينيستردىڭ پايىمىنشا, بۇل كامەرالار ورتالىققا شۇعىل اق­پارات جەتكىزە الاتىن تەحنيكالىق تالاپتارعا ساي بولۋى كەرەك. تاعى اتاپ كورسەتەرلىگى, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە جەدەل ورتالىق باسقارۋ جۇيەسى شەڭبەرىندە 3 900 بەينەكامەرا ورناتىلعان. سونداي-اق, «قاۋىپسىز ءۇي» جوباسى اياسىندا 19 مىڭ كامەرا ورناتىلىپتى. اقتوبەدەگى جاعدايعا بايلانىس­تى تولىق مالىمەت بەرگەن مينيستر تەراكتىگە قاتىسقانداردىڭ بارلىعى ۇستالىپ, كەيبىرىنىڭ كوزى جويىلعاندىعىن جەتكىزدى. تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلۋدە ەكەن. ءمالىم بولعانداي, باستاپقىدا لاڭكەستىككە 45 ادامنان تۇراتىن توپ دايىندالىپتى. ايتسە دە سولاردىڭ 20-سى جيھادقا قاتىسۋدان باس تارتقان. ق.قاسىموۆ حالىققا ەسەپ بەرۋ بارىسىندا «رەزەڭكە ۇيلەر» دەپ اتالىپ كەتكەن ءبىر پاتەرگە 200-300 ادامدى تىركەگەن دەرەكتەردىڭ بار­لىعىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, اتالعان پروبلەمانى زاڭناماعا سايكەس جونگە كەلتىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارتتى. ولاي بولسا, «تىركەۋسىز تۇرعانى ءۇشىن» جانە «پاتەرگە كوپ ازاماتتاردى تىركەۋ» بويىنشا جازا قاراستىرىلادى. ياعني تىركەۋدە تۇرعان ازاماتتار سول ۇيدە تۇرماسا, وندا پاتەر يەلەرى جاۋاپقا تارتىلاتىن بولادى. سونداي-اق, مينيستر 2015 جىلى جانە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ بەس ايىندا  پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە باعىنباۋ فاكتىلەرى بويىنشا 700-گە تارتا قىلمىستىق ءىس قوزعال­عان­دىعىمەن دە ءبولىستى. «قازاقستاندا ءوز قىزمەتتەرىن اتقارىپ جۇرگەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە قارسىلىق تانىتۋ فاكتىلەرى ارتىپ وتىر. ارينە, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە باعىنباعان, ءجابىر كورسەتكەن جانە ءتىل تيگىزگەن كىنالى ازاماتتار قاتاڭ اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋدا» دەدى مينيستر. ق.قاسىموۆ, كەرىسىنشە, ءوز قۇزىرەتتەرىن اسىرا پايدالانعان پوليتسەيلەر دە قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعاندىعىن جەتكىزدى. بەلگىلى بولعانداي, بيىل ىشكى ىستەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇستىنەن 10 مىڭعا جۋىق ارىز بەن شاعىم تۇسكەن. قىزمەتتىك تەرگەۋ بارىسىندا ورەسكەلدىكتەر انىق­تالىپ, 65 قىزمەتكەر قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, 279-ى تارتىپتىك جازاعا ىلىككەن, سونىڭ 10-ى قىزمەتتەرىنەن بوساتىلعان. شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا قاتىستى سوزىندە ق.قاسىموۆ ولار­دىڭ زاڭدى سالىق تولەۋىنەن ەل قور­جىنىنا 1 ميلليارد 300 ميلليون تەڭگە تۇسكەندىگىنەن حاباردار ەتتى. «ءبىز قابىلدانعان شەشىمگە سايكەس ەگەر سالىعىن تولەسەڭىز, وندا قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنا 1-دەن 3 ايعا دەيىنگى ۋاقىتتا 5 شەتەلدىكتى جۇمىسقا شاقىرتۋعا رۇقسات بەرەمىز. ءارى قاراي ءسويتىپ 1 جىلعا دەيىن ۇزارتا بەرۋىڭىزگە بولادى. ەگەر وتباسىڭىزدا ءۇش ەرەسەك ادام بولسا, 15 شەتەلدىكتى شاقىرتۋىڭىزعا بولادى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى. مينيستر تۇر­مىستىق جاعدايى ناشار وتباسىلارمەن جۇمىستى جولعا قوي­­ماعان ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەت­كەرلەرىنىڭ جۇمىسىن سىنعا الدى. سونىڭ سالدارىنان تۇرمىستىق جان­جالداردىڭ الدىن الۋ ءمۇم­كىن بولماي وتىرعان جايى بار. ءوت­كەن جىلدى قوسا العاندا, بيىل­عى جارتىجىلدىقتا وسىنداي تۇر­مىستىق جانجالعا قاتىستى 100 ادام ءولتىرۋ وقيعاسى ورىن الىپ­تى. ايتا كەتەرلىگى, اۋىر قىلمىس­تاردىڭ 10 پايىزى الكوگول ءونىم­دەرىن تۇتىنۋدان كەيىن بولادى ەكەن. ءمينيستردىڭ پايىمىنشا, ۋچاس­كەلىك قىزمەتكەرلەردىڭ ماتە­ريالدىق جاعدايىنىڭ ناشار بولۋى, ولاردىڭ دۇرىستاپ جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرمەۋى دە مۇمكىن. «بىرقاتار وڭىرلەردە ۋچاس­كەلىك قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەك ەتۋىنە دۇرىس جاعداي دا جاسال­ماعان, اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەر­دە. ەلىمىزدەگى بار 2700 پوليتسيا ۋچاسكەلىك ورتالىقتارىنىڭ 1400-ءى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى, قوسىم­شا 430 جاڭا پۋنكت سالىنۋى قاجەت. بۇدان باسقا, ءاربىر ءۇشىنشى ۋچاس­كەلىك قىزمەتكەردىڭ باسپاناسى جوق, وسىنشاما اۋىلدىق ۋچاس­كەلىك قىزمەتكەر اۆتوكولىك پەن را­­ديوستانساعا مۇقتاج», دەپ اتاپ كەتتى قالمۇحانبەت نۇرمۇحان­بەت ۇلى. جانە دە مينيستر جۇرگىزۋشىلەر ماسەلەسىن دە اينالىپ وتپەدى. 2016 جىلدىڭ باسىنان 16 مىڭ جۇرگىزۋشى اۆتوكولىك جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرىلعانى اتاپ ءوتىلدى. جىل باسىنان بەرى جولداردا 11 700 جۇرگىزۋشى ماس كۇيىندە ۇستالسا, سونىڭ 1600-ءى تۇتقىندالىپتى. مينيستر ەلىمىزدە اۆتوكولىك سانى 3,1 ميلليوننان 4,5 ميلليونعا دەيىن ارتقاندىعىن جەتكىزدى. دەي تۇرعانمەن, جول-كولىك وقيعاسى – 7 پايىزعا, ءولىم-ءجىتىم – 5 پايىزعا, ال جاراقات الۋ 7 پايىزعا تومەندەگەن. سونداي-اق, ق.قاسىموۆ جىل باسىنان ءىىم 940 مىڭ قىلمىس تۋرالى اقپارات پەن ارىز قابىلداعانىن, سونىڭ 168 مىڭى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستالعانىن ايتتى. ادام ءولتىرۋ – 13,5 پايىزعا, توناۋ – 13 پايىزعا, قاراقشىلىق – 10 پايىزعا, الااياقتىق – 15 پاي­ىزعا جانە بۇزاقىلىق 40 پايىز­عا تومەندەگەنىن دە كولدەنەڭ تارت­تى. ازىرگە ۇرلىق ەلىمىزدە جاسال­عان قىلمىستىڭ 60 پايىزدايىن قۇرايدى ەكەن. سونىمەن بىرگە, اۆتوكولىكتەن, قالتادان ازامات­تاردىڭ زاتتارىن ۇرلاپ كەتۋ سياق­تى ۇرلىقتار بەلەڭ الىپ تۇرعانى ايتىلدى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»