تالاپ تاس جارادى

وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ حابارىنا قاراعاندا, ماۋسىم-تامىز ايلارى ارالىعىندا وتەتىن «جازعى سەلفيدىڭ» ماقساتى – بالالاردىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتىن, ەستەتيكالىق تالعامىن دامىتۋ. ۇسىنىلاتىن سۋرەتتەردىڭ ساپاسى مەن ەرەكشەلىگىنە نازار اۋدارىلادى. ۇزدىك سۋرەتتەر قورىتىندىسى جاريالانادى. ءاربىر قاتىسۋشىدان «ءۇي جانۋارلارىمەن بىرگە», «وتباسىمەن», «دوستارىمەن» جانە «جۇلدىزبەن» تاقىرىبىندا تۇسكەن GPS پىشىمىندەگى جۇمىستار قابىلدانادى. بۇدان باسقا, مىسالى, وقۋشى­لاردىڭ جازعى ۋاقىتتا ەڭبەك ەتىپ, تابىس تابۋعا دا مۇمكىندىكتەرى بار. ويتكەنى, وڭىردەگى اۋدان, اۋىلدارداعى كوگالداندىرۋ ءجا­نە كورىكتەندىرۋ جۇمىستارىنا قاتىسادى. بۇل ماقساتقا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 56 ميلليون تەڭگە بولىنەدى. باستىسى, بالالارعا قازىرگى قات بولىپ تۇرعان تاقىرىپ – ەكولوگيالىق تاربيە بەرىلەدى. وبلىستاعى شارباقتى, لەبياجى اۋداندارىندا مەملەكەتتىك «ەرتىس ورمانى» رەزەرۆاتى, «باياناۋىل» ۇلتتىق تابيعي پاركى 300-دەن استام وقۋشىنىڭ ورمانشىلىقتاردا كوشەت وتىرعىزىپ, ءارامشوپ جۇلۋ جۇمىستارىنا قارجى ءبولىپ وتىر. بالالاردىڭ جازعى دەم­الىسىن, ساۋىقتىرۋىن ءجا­نە بوس ۋاقىتتارىن قامتۋدى ۇيىم­داستىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 266,0 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلىپتى. جازعى كانيكۋل كەزىندە 75,7 مىڭ وقۋشىنىڭ دەمالىسى مەن ساۋىقتىرىلۋى ۇيىمداستىرىلسا, 12,4 مىڭ وقۋشى جۇمىسقا ورنالاستىرىلادى. ياعني, وبلىستاعى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 98,9 پايىزى قامتىلادى. ۇشىنشىدەن, جازعى دەمالىس – بالالاردىڭ ءتىل ۇيرەنۋ, كىتاپ وقيتىن ۋاقىتتارى. سوندىقتان, وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ءۇش ءتىلدى ۇيرەتۋ, تىلدىك دايارلىعىن رەتتەۋگە ارنالعان لينگۆيستيكالىق ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن مەكتەپ جانىنداعى لاگەرلەر, اۋلا كلۋبتارى, وقۋ­شىلار سارايىندا 200-دەن اسا قازاق, اعىلشىن تىلدەر مەكتەبى جۇمىس جاسايدى. العاش رەت وبلىس ورتالىعىنداعى «قازاق-ءتۇ­رىك ليتسەيىندە», ەكىباستۇزداعى كوپسالالى كوپتىلدى ليتسەيدە 5,6-سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن 1050 وقۋشىنى قامتيتىن اعىلشىن ءتىلى كۋرستارى جاز بويى وتكىزىلەدى. ال, بايا­ناۋىلدا بالالاردى اعىل­شىن ءتىلى جانە كومپيۋتەرلىك باعدارلامالارعا ۇيرەتەتىن «WARWICK» ۇلىبريتانيا ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ ۆولونتەرلەرى كەلەدى. وبلىستىق اكىمدىكتە وبلىس ورتالىعى, اقسۋ, ەكىباستۇز قالا­لارى ماڭايىندا جازعى دەمالىس لاگەرلەرىنىڭ جوقتىعى ايتىلدى. بىراق, بۇل قالالاردىڭ بالالاردىڭ جازعى دەمالىسىن وتكىزۋدە بۇرىننان قالىپتاسقان وزىندىك داستۇرلەرى بار ەكەنىن ۇمىتپايىق. مىسالى, ەكىباستۇزدىڭ بالالار ۇيىندە ءوسىپ كەلە جاتقان جەتىم بالالارىنا «بوگاتىر كومىر» جشس جىل سايىن باياناۋىلداعى «قارلىعاش» لاگەرىنە 200, قاراسور تاۋ-كەن كومبيناتى جشس جانە «ەكىباستۇز گرەس 2 ستانساسى» اق-تا «ورلەنوك» بالالار لاگەرىنە 120, اقسۋداعى «فەرروقورىتپا زاۋىتى» اق-تا جازعى ساۋىقتىرۋ لاگەرىنە قالا بالالارىنا 100-دەن تەگىن جولدامالار بولەدى. قاشىر اۋدانىنداعى «ساۋلەلەر» جازعى دەمالىس لاگەرى اۋىل وقۋشىلارىنا جىل سايىن قۋانىش سىيلايدى. وكىنىشكە وراي, شارباقتى اۋدانىنداعى قالىڭ ورمان شەتىندەگى «شاعالا» جازعى لاگەرى قازىر بوس تۇر, كۇردەلى جوندەۋ جاسالىپ, سانيتارلىق نورمالار ءتارتىبى رەتتەلسە, اۋىل بالالارىنىڭ جازعى دەمالىسى كوڭىلدى وتەر ەدى. وبلىستىق ءبىلىم باس­قارماسىنىڭ مالىمەتىنە ءجۇ­گىنسەك, جازعى دەمالىس كۇندەرى وڭىردە 741 لاگەر جۇمىس جاسايدى. بۇلاردىڭ 345-ءى مەكتەپتەر جانىنان اشىلسا, 376-سى – ءپروفيلدى, 6-ى – كيىز ءۇي, 4-ءۋى – كوشپەلى لاگەر جانە 10-ى – قالا سىرتىنداعى لاگەر. مەكتەپ جانىنداعى, قالا سىرتىنداعى دەمالىس ورىندارىندا جەتىم قالعان جانە كوپبالالى, از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلاردان شىققان 10 مىڭ بالا تەگىن دەم­الادى. فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان» پاۆلودار وبلىسى