بىرلىگى بەكەمنىڭ بەرەكەسى باياندى

كەشە اتىراۋدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قو­عام­دىق كەلىسىم كەڭەس­تەرى­نىڭ وڭىرارالىق وتىرىسى ءوتتى. وعان قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسى توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى – حاتشىلىق مەڭگە­رۋ­شىسى ەرالى توعجانوۆ, وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ, سون­داي-اق, اتىراۋ, باتىس قازاق­ستان, ماڭعىستاۋ جانە اقتوبە وبلىستارىنىڭ قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى قاتىستى. وتىرىس بارىسىندا قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋداعى باتىس قازاق­ستان وبلىسىنىڭ تاجىريبەسى قا­رالدى. «ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ەل تىنىشتىعىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ, بۇل ورايدا, قو­عامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ ات­قاراتىن ءرولى جوعارى», دەپ اتاپ ءوتتى قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى ە.توع­جانوۆ. ونىڭ پىكىرىنشە, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ مۇشەلەرى قاتارىندا بەدەلدى ادامداردىڭ بولۋى ءتيىس. مۇنداي كەڭەستەر تەك وبلىس ورتالىعىندا عانا ەمەس, اۋىل-اۋىلداردا دا تۇسىنىك جۇ­مىستارىن ۇزبەي جۇرگىزۋى قاجەت. وسى ورايدا باتىس قازاقستان, قىزىلوردا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنداعى قوعامدىق كەلى­سىم كەڭەستەرىنىڭ جۇمىسىندا بەل­سەندىلىك, جۇيەلىلىك بار. «قوعامداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەر قاتارىندا, بىرىنشىدەن, ەلىمىزدەگى ەتنوستىق قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ, ەكىنشىدەن, ءدىني احۋال تۇر. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ساراپشىلار قازاقستاندا ەتنوستىق جانە كونفەسسيالىق ماسەلەلەرگە بايلانىستى تاۋەلسىزدىگىمىزگە جانە بولاشاعىمىزعا ۇلكەن كۇمانمەن قاراعان بولاتىن. بىراق, ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى بىرلىكتىڭ بەكەمدىگى بەرەكەمىزدى ارتتىردى, – دەيدى ەرالى لۇقپان ۇلى. – ءدىن ماسەلەسىن اشىق تالقىلاۋىمىز قاجەت. ەل مۇددەسى ءۇشىن قاجەتتى باتىل ويلاردىڭ بارلىعى قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىندە ايتىلۋى كەرەك. ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى – تەك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ەمەس, بۇكىل قوعامنىڭ, ءار ازاماتتىڭ, ءار وتباسىنىڭ ماسەلەسى. مۇنىڭ بارلىعىن قوعامنىڭ اتسالىسىپ قاتىسۋىمەن شەشۋىمىز كەرەك. سول سەبەپتەن, اتىراۋ وبلىسىندا ايماقتىق جيىن ءوتىزىپ, وسى ماسەلەلەردى تالقىلادىق. جالپى, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىندە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە قارالادى. حالىققا كەڭەستەردە قوزعالعان ماسەلەلەر مەن ولاردىڭ شەشىمى تۋرالى اقپاراتتار جەتكىزىلۋى ءتيىس». باتىس قازاقستان وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى عايسا قاپاقوۆتىڭ ءمالىم ەتۋىنشە, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىن قۇرۋ يدەياسى ءدال وسى وڭىردەن باستاۋ الىپتى. الدىمەن, 2012 جىلى «ۋرالاگرورەمماش», «جايىق ەت», «ورالەنەرگو», «زاپكازرەك» سەكىلدى ەڭ ءىرى كاسىپورىندار جانىنان قۇرىلعان وسىنداي كەڭەس­تەردىڭ ماڭىزى ارتىپ وتىر. ءويت­كەنى, مۇنداي كەڭەستەر, ءبىرىن­شىدەن, كاسىپورىندارداعى ەڭبەك قاتىناسىن رەتتەۋدىڭ, سونىمەن بىرگە, بيلىك پەن بۇقارا اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋدىڭ ەڭ وڭتايلى تەتىگى رەتىندە وڭ ناتيجە بەرەدى. وسىناۋ جاڭاشىل يدەيا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاراپىنان قولداۋعا يە بولىپتى. قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ, ءتۇسىندىرۋ ماقساتىمەن كوشپەلى وتىرىس­تار مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەر ءوت­كىزىلىپتى. كەڭەستەردىڭ جىل بويىنا اتقاراتىن جۇمىستارىنىڭ جوسپارى بەكىتىلىپتى. 2013 جىلدان بەرى قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ وبلىستىق فورۋمىن وتكىزۋ داستۇرگە ەنىپتى. بيىل بۇل فورۋم ءتورتىنشى رەت وتكى­زىلگەلى وتىر. اسىرەسە, ەتنوستار ارا­سىنداعى كەلىسىمدى نىعايتۋدىڭ سان الۋان جولدارى بار. سونىڭ مادەني بايلانىستاردى دامىتۋ مەن تاجىريبە الماسۋ ۇردىستەرى دە ۇلگى ەتەرلىكتەي. قازىر بۇل ءوڭىر­دەگى وبلىستىق قوعامدىق كەلى­سىم كەڭەسىنىڭ قۇرامىنىڭ ساپا­لىق دەڭگەيىن تارقاتار بولساق, وعان مەملەكەتتىك قىزمەت پەن دەپۋ­تات­تىق كورپۋستان 9 ادام, ساياسي پار­تيالاردىڭ 6 مۇشەسى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردەن – 16, ءدىن سالاسىنان – 2, سونىمەن بىرگە, 10 كاسىپكەر ەنگىزىلگەن. كەڭەستىڭ وتىرىستارىندا ءتۇيىندى پروب­لەمالاردى, كەز كەلگەن جانجال­دى وڭتايلى شە­شۋ جولدارى ىزدەس­تىرىلەدى. ەڭ باستىسى, ەلدەگى تۇراق­تىلىق پەن كەلىسىمدى بەكىتە تۇسۋگە قوسار ۇلەسى مولايىپ وتىر. مۇنداي كەڭەستەر اتىراۋ وبلىسىندا بار. ماسەلەن, جىلىوي اۋدانىنىڭ اكىمى ماقسىم ءىزبا­سوۆ­تىڭ ءمالىم ەتۋىنشە, ەلدى مەكەن­دەردەگى قاۋىمداستىق مۇشەلەرى قاتارىنان كاسىبي ەمەس 8 مەدياتور تاڭدالىپ, ولاردى حالىققا تانىستىرۋ, اتقاراتىن قىزمەتى, ارا­اعايىندىق كەلىسپەۋشىلىكتەردە رەسمي سوتقا جۇگىنگەننەن گورى مەدياتور قىزمەتىن پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى تۇرعىندارعا تۇسىنىك بەرىلۋدە ەكەن. بۇل اۋدان, اسىرەسە, ءوز ەسەبىنەن قارجى ءبو­لىپ, ءتۇرلى دەمەۋشىلىك كومەكتەر بە­رۋگە ءازىر كاسىپكەرلەرىمەن تانىمال بولىپ كەلەدى. مۇنداعى كاسىپكەردىڭ ءبىرى بالاباقشا, ەكىن­شىسى, سپورتتىق كەشەن, تاعى بىرەۋى جاسى 90-نان اسقان قارياعا ءۇي سالىپ بەرىپتى. وسى اۋدان اۋما­عىن­دا جۇمىس جاسايتىن كاسىپ­ورىن­دار يماندىلىق ورداسى – مەشىت­تەردى كەڭەيتۋ, كوپقاباتتى ءۇي­لەر­­دىڭ سۋ جەلىسىن جاڭارتۋ, سايا­­­باق سالۋ سەكىلدى الۋان- الۋان ىستەرگە دەمەۋشىلىك قارجى ءبو­لىپتى. ە.توعجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قوعامداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەر, سونىڭ ىشىندە جاس ۇرپاقتىڭ تاربيەسىنە, كەلەشەگىنە قاتىستى ماسەلەلەر دە اشىق قارالعانى ءجون. ويتكەنى, كەز كەلگەن شيە­لە­نىستى احۋالدىڭ الدىن الۋعا بولادى. جالپى, مۇنداي كەڭەس­تەر­دىڭ جۇمىسى جاعا جىرتىپ, باس جارىپ, كوز شىعارىپ, قول-اياق سىن­دىراتىنداي ەسەرسوق ارەكەت­تەرگە توسقاۋىل قويۋدا دا جەمىسىن بەرۋى ءتيىس. قازىر ءتۇرلى الاۋىز­دىقتى ۇلاستىراتىنداي شەتىن ماسەلەلەردىڭ تۋىنداۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن دە كەڭەستەر جۇمىسىن شيراتا تۇسكەن ءجون. جاستار دەمەكشى, سوڭعى كەزدە جاستاردىڭ يماندىلىق جولىنا بەت بۇرعانى بايقالادى. الايدا, ءبارى بىردەي اسىل ءدىننىڭ تۋرا جولىمەن جۇرە مە؟ الدە ءداستۇرلى ەمەس جات اعىمنىڭ جەتەگىندە مە؟ وسى ورايدا, ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى عالىم شويكيننىڭ ءمالىم ەتۋىنشە, ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرلەرىندە جات اعىمنىڭ جەتەگىنە ەرەتىن جاستار قاتارى ءالى دە ازايماي وتىر. بۇل وڭىرلەردە تەولوگتاردىڭ ازدىعىنان بولۋى دا مۇمكىن. ويتكەنى, قالاي يسە سولاي مايىساتىن جاس شىبىقتىڭ كەيپىندەگى جاستارعا ءدىن تۋرالى تۇسىنىك جۇمىستارى تولىق جەتپەي جاتادى. ولار, اسىرەسە, ءدىني كىتاپتاردى ءوز بەتىنشە وقىپ, كەيبىرى جات اعىمنىڭ جەتەگىنە ىلەس­كەنىن بايقاماي قالادى. دە­مەك, ءالى باتىس وڭىرلەردە ءدىني ساۋاتى مول تەولوگتاردىڭ قاجەتتىگى اڭعارىلىپ وتىر. تەگىندە بىرلىگى بەكەم ەلدىڭ عانا بەرەكەلى تىرلىگى باياندى بول­ماق. جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان» اتىراۋ