الاڭدايتىن سۇراق كوپ

«كىم قايدا بەت الدى؟» سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان», 2016 جىل, 3 ماۋسىم ماقالادا بۇگىنگى تاڭدا جالپى ءبىلىم بەرۋدە مۇعالىمدەردى الاڭداتىپ وتىرعان, كەڭ رەفورما جاساۋ باعىتىنداعى كوكەيكەستى ماسەلەلەرگە ۇلكەن ورىن بەرىلگەن. ونىڭ ءوزىمىز ۇزاق جىلدار اينالىسىپ كەلە جاتقان, پراكتيكادا كوزىمىز جەتكەن, كەيبىر تۇستارىنا پىكىرىمىزدى بىلدىرسەك. جوعارى سىنىپتاردا جاراتىلىستانۋ ءپان­دەرىن بىرىڭعاي اعىلشىن تىلىندە وقىتۋدا – نەگىزگى پاندەردەن وقۋشىلاردىڭ سول تىلدە ءبىلىم الا وتىرىپ, الەمدىك وركەنيەتكە كەڭىنەن ارالاسۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقسات ەتىلەدى. تولىقتاي العاندا, بۇل جالپى ءبىلىم بەرۋدە الدا تۇرعان پەرسپەكتيۆالىق نەگىزگى ماقساتتاردىڭ ءبىرى ەكەندىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. بىراق, وسى مىندەتتەردى بارعان سايىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋدا, بەرىلەتىن ءبىلىم مەن تاربيەنىڭ ناتيجەلىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدە, بۇگىنگى تاڭدا كۇرمەۋى قيىن ماسەلەلەر بارشىلىق. ولار: بىرىنشىدەن, جوعارى سىنىپتاردا ءتورت بىردەي جاراتىلىستانۋ پاندەرىن وقۋشىلاردىڭ اعىلشىن تىلىندە جوعارعى دەڭگەيدە مەڭگەرۋگە لەكسيكالىق بازاسى – ءتىل بايلىعى عانا ەمەس, وقۋشىلاردىڭ ينتەللەكتۋالدىق مۇمكىندىكتەرى جەتە مە؟ جەكەلەگەن وقۋشىلاردا ونداي قابىلەت, مۇمكىندىك بولسا, ونى قامتاماسىز ەتۋگە مۇعالىمدەردىڭ ازىرلىگى دايىن با, دەگەن سۇراق ءبىزدى كوبىرەك مازالايدى. ەكىنشىدەن, بۇگىن ءبىز, مەكتەپ پراكتيكاسىنان كورىپ وتىرعانىمىزداي, 1-2 جاراتىلىستانۋ پاندەرىن تەرەڭدەتىپ وقىتىپ, جالپى ءبىلىمنىڭ جوعارعى ستاندارتى دەڭگەيىندە انا تىلىندە مەڭگەرتۋدىڭ ءوزى ۇلكەن قيىندىق كەلتىرۋدە. ويتكەنى, بۇگىنگى مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىپتارىندا 19-23 ءپان وقىتىلادى. وعان قوسا فاكۋلتاتيۆتىك پاندەر, ارناۋلى كۋرس­تار بار. مەكتەپتە وقىتىلاتىن ءار ءپاننىڭ باعدارلاماسى, سول عىلىمنىڭ ءححى عاسىرعا دەيىنگى دامۋ دەڭگەيىن, ەرتەڭى مەن بۇگىنىن تولىق قامتي وتىرىپ قۇراستىرىلعان. بۇل بۇگىنگى بىرىڭعاي بەيىندى ءبىلىم بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىس, مامانداندىرىلعان دارىندى بالالارعا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردەگى جاعداي. ال جاي مەكتەپتەر جونىندە نە ايتۋعا بولادى. سوندا بىرنەشە پاندەردى اعىلشىن تىلىندە وقىتىپ, مەكتەپ ستاندارتىن ودان ءارى كۇردەلەندىرگەندە نە ۇتامىز؟ ۇشىنشىدەن, جاراتىلىستانۋ پاندەرىن اعىلشىن تىلىندە وقىتۋدى وقۋشىلاردىڭ بارلىعىنا بىردەي مىندەتتەۋ – جالپىعا بىردەي ناتيجەلى بولا ما؟ كەرىسىنشە, ول كوپتەگەن بالالاردىڭ ءوز قابىلەت, قىزىعۋشىلىقتارىنا قاراي كاسىبي باعدارلى, بەيىندى ءبىلىم الۋىنا كەدەرگى بولماي ما؟ تورتىنشىدەن, ۇلتتىڭ رۋحاني دۇنيەسى ونىڭ تىلىندە ساقتالىنىپ, سول انا ءتىل ارقىلى ءبىر ۇرپاقتان ەكىنشى ۇرپاققا بەرىلىپ وتىرىلادى. ول جاس ۇرپاققا ۇلتتىق, پاتريوتتىق تاربيە بەرۋدىڭ دە ىرگەلى نەگىزى. ءتىلدىڭ قىزمەتىنىڭ بارعان سايىن اياسىن كەڭەيتىپ, دامىتىپ, انا ءتىلىمىزدىڭ – مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ عىلىمنىڭ ءتىلى, بيزنەستىڭ ءتىلى, تەحنولوگيانىڭ ءتىلى بولىپ جەتىلۋى ءۇشىن, وقۋشى ءبىلىمدى ەڭ الدىمەن انا تىلىندە الۋى قولايلى ەمەس پە؟ مامانداندىرىلعان دارىندى بالا­لار مەكتەبىنىڭ پراكتيكاسىندا جۇزدەن استام تۇلەگىمىز «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا الەم ەلدەرىنىڭ ەڭ تاڭداۋلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقىپ ءبىلىم الدى. ولار – تولىقتاي انا ءتى­لىندە (قازاق بولىمىندەگىلەر قازاقشا, ورىس ءبولى­مىندەگىلەر ورىسشا) باع­دارلى ءبىلىم العاندار. دەمەك, بۇل جەردە ەڭ باستى فاكتور – ءتىل ەمەس, وقۋشىلاردىڭ جوعارعى ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيى, ءبىر عىلىمنىڭ سالاسىنان ساپالى, تەرەڭ, جان-جاقتى ىرگەلى ءبىلىم الۋىندا. وسى نەگىزدە عانا جالپى ءبىلىمنىڭ الدا تۇرعان باستى مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قولايلى جاعداي جاساۋىمىزعا بولادى. سونىمەن قاتار, وسى ماقا­لا­­دا­عى اۆ­­تور­دىڭ «...ءبىر ءتيپتى مەك­تەپ جاساۋ» جونىندەگى پىكىرىمەن كەلىسۋ قيىن. قازىرگى جالپى ءبىلىم بەرۋدە, جاستاردى ءومىردىڭ سان-سالالارىنا, نەبىر كۇردەلى ماماندىقتار الەمىنە ارنايى دايىندايتىن, ءححى عاسىردىڭ دامۋ دەڭگەيىنە جاۋاپ بەرە الاتىنداي, يننوۆاتسيالىق مەكتەپتەر جۇيەسى – گيمنازيالار, ليتسەيلەر, مامانداندىرىلعان دارىندى بالالار مەكتەپتەرى قالىپتاسىپ دامىپ كەلەدى. ونداي مەكتەپتەردىڭ الەمدىك ءبىلىم بەرۋدىڭ پراكتيكاسىندا بىرنەشە عاسىرلىق تاريحى بار. وعان ءبىزدىڭ قولىمىز ەل ەگەمەندىگىنەن كەيىن عانا جەتتى. سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىل­دارىنىڭ باسىنان-اق, «دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپتەردى مەملەكەتتىك قولداۋ جانە دامىتۋ» جونىندە ەلباسىنىڭ جارلىعى بولدى. ول جارلىق بىردەن دارىندى بالالارعا بولەكتەپ ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك دەڭ­گەيدە ماڭىزدىلىعىن جانە ونىڭ ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدا كوكەيكەستىلىگىن كورسەتتى. بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك دەڭگەيدە ءبىلىم الىپ جاتقان جاستارىمىز, نەگىزىنەن, وسىنداي ارناۋلى مەكتەپتەردىڭ تۇلەكتەرى. سوڭعى 10-15 جىلدا جالپى ءبىلىم بەرۋدە جۇرگىزىلگەن «...كەڭ اۋقىمدى رەفور­مالاردىڭ» ىشىندە ءبىلىم ساپاسىنا ەرەكشە ىقپال ەتكەن جاڭا تيپتىك مەكتەپتەرمەن قاتار, ءبىلىمدى باقىلاۋ مەن باعالاۋدىڭ – تەستىلىك مودەلىنىڭ ەنگىزىلۋى. مەملەكەتتىك ۇبت مودەلى – مەكتەپكە دە, اتا-انالارعا دا, ءبىلىم مەكەمەلەرىنە دە تاۋەلسىز, ءبىلىم ۇدەرىسىنە سىرتتاي باقىلاۋ مەن باعالاۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, ءبىلىم ساپاسىنا دا قولايلى ىق­پال ەتەتىن, بىلىمدىك فاكتورعا اينالدى. كۇندەلىكتى ءبىلىم بەرۋدە مەكتەپ ستاندارتىنىڭ قانداي دارەجەدە جۇزەگە اسىپ جاتقانىن قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاعىمىز كەلسە, قازىرگى قولدانىستاعى ۇبت-نىڭ 4 پاندىك فورماتىن دا, ونى ۇيىمداستىرۋ جۇيەسىن دە ساقتاۋىمىز قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز.  ناسىپقالي داۋلەتوۆ, باتىس قازاقستان وبلىستىق دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ ديرەكتورى