« ۇلى بريتانيانى» «شاعىن انگلياعا» اينالدىرمايىق
«ەۋرووداققا كوڭىل تولماۋشىلىق ونىڭ قۇرامىنان شىعۋعا سەبەپ ەمەس. « ۇلى بريتانيانى» «شاعىن انگلياعا» اينالدىرىپ قاجەتى جوق». ۇلىبريتانيا تاۋەلسىزدىگى پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى نايدجەل فارادجبەن وتكىزىلگەن دەبات كەزىندە ەل پرەمەر-ءمينيسترى دەۆيد كەمەرون وسىلاي دەدى.
دەۆيد كەمەرون ءوز وتانداستارىن «شاعىن انگليا» ءۇشىن داۋىس بەرمەۋگە شاقىردى.
«بريۋسسەلگە رەفورما جۇرگىزۋ قاجەت پە؟ ءيا. ەۋرووداق ينستيتۋتتارىنا نەعۇرلىم اشىق جۇمىس ىستەۋ كەرەك پە؟ ءيا. بۇل جەردە ماسەلە بىزگە ەۋروپارلامەنتتىڭ ۇنايتىندىعىندا نەمەسە ۇنامايتىندىعىندا تۇرعان جوق. مەنىڭ جەكە ءوز باسىما ول ۇنامايدى. بۇل جەردە ماسەلە ءبىزدىڭ قانشالىقتى قۋاتتى بولا الاتىندىعىمىزدا. سوندىقتان, بىزگە بۇل ۇيىمدا بولا وتىرىپ, بريتان مۇددەسى, بريتان جۇمىس ورىندارى ءۇشىن كۇرەسۋ كەرەك. ءبىز وزىمىزگە ۇناماعاندىعى ءۇشىن عانا كەتە بەرەتىندەر قاتارىندا بولماۋىمىز كەرەك» دەدى ول.
مۇنان ءارى دەۆيد كەمەرون ءوز سوزىندە وداق قۇرامىنان شىعۋ ەل ەكونوميكاسىنا زاردابىن تيگىزەتىندىگىن, ويتكەنى وسى ارقىلى ەل ءوزى ءۇشىن وتە ماڭىزدى رىنوكتان ايىرىلاتىندىعىن ايتقان. «مەن ۇلى بريتانيا ءۇشىن ەۋروپالىق وداق قۇرامىندا بولا وتىرىپ كۇرەسۋىمىز كەرەك, نايدجەل فارادجدىڭ «شاعىن انگليا» تۋرالى ۇسىنىسىن قابىلداماۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن», دەپتى كەمەرون.
ول, سونداي-اق, كوپتەگەن ەكونوميكالىق ساراپشىلاردىڭ ۇلىبريتانيانىڭ ەۋرووداق قۇرامىنان شىعۋى ونىڭ قارجىلىق گۇلدەنۋىنە كەرى ىقپالىن تيگىزەدى دەگەن پىكىرلەرىنە نازار اۋدارتقان. «ارينە, قانداي جاعدايعا بولسا دا ءبىز توتەپ بەرەمىز. بىراق گۇلدەنە الامىز با؟ ارينە, ءبىز ءوز جولىمىزدى تابا الامىز. بىراق ءبىز ءۇشىن ەڭ سەنىمدى جول ەۋرووداق قۇرامىندا قالا وتىرىپ, ءوزىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىمىز ءۇشىن كۇرەس جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
دەۆيد كەمەروننىڭ قارسىلاسى نايدجەل فارادج بولسا, ءوز تاراپىنان ەۋرووداق قازىرگى ۋاقىتتا تەررورشىلارعا جول اشىپ وتىرعاندىعىن ايتقان. ونىڭ پىكىرىنشە, ەلدىڭ وداق قۇرامىنان شىعۋى ۇلىبريتانيانىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتىپ, ميگرانتتار پروبلەماسىن شەشۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
مامىر ايىنىڭ سوڭىندا 600-دەن استام بريتانيالىق ەكونوميست بىرىككەن كورولدىكتىڭ ەۋرووداق قۇرامىنان شىعۋىنا قارسى ەكەندەرىن ءبىلدىرىپ, مالىمدەمە جاساعان بولاتىن. ولار ەلدىڭ بىرلەستىك قۇرامىنان شىعۋى ونىڭ ەكونوميكاسىنا كەرى اسەر ەتەتىندىگىن مالىمدەگەن.
بىراق, سوعان قاراماستان, ەلدىڭ ىسكەرلىك جانە ونەركاسىپتىك سالاسىنىڭ 300-گە جۋىق ءىرى وكىلدەرى 16 مامىر كۇنى ەل تۇرعىندارىنا اشىق حات جاريالاپ, ولاردى الداعى رەفەرەندۋمدا ەۋرووداقتان شىعۋدى جاقتاپ داۋىس بەرۋگە شاقىرعان.
17 مامىر كۇنگى ساۋالداما قورىتىندىسىندا كوپتەگەن بريتاندىقتاردىڭ 23 ماۋسىم كۇنىنە بەلگىلەنىپ وتىرعان رەفەرەندۋمدا ەۋرووداق قۇرامىنان شىعۋدى جاقتاپ داۋىس بەرۋگە نيەتتى ەكەندىكتەرى ءمالىم بولدى.
ەل ۇكىمەتى بىرىككەن كورولدىكتىڭ ەو قۇرامىنان شىعۋى ءاربىر بريتاندىق وتباسىنا جىل سايىن 4,3 مىڭ فۋنت ستەرلينگ (6,1 مىڭ دوللار شاماسىندا) شىعىن اكەلەتىندىگىن ەسەپتەپ شىعارعان.
ءسويتىپ, د.كەمەرون اۋەلدەگى ءوز باستاماسىنان باسىنا بالە تىلەپ العالى تۇر. ەل ەو-دان شىقسا, ول وتستاۆكاعا كەتۋى ءتيىس.
ەۋروكوميسسيا ميگرانتتار بارعان ەلدەردى قارجىمەن قىزىقتىرماق
ەۋروكوميسسيا بىرقاتار افريكا ەلدەرىنە ميگراتسيالىق پروبلەمانى شەشۋگە ۇلەس قوسقان جاعدايدا قارجى كومەگىن بەرەتىندىكتەرىن مالىمدەدى. ولار مۇنداي كومەككە اتالعان ماسەلەنى شەشۋدە وزدەرىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتاتىن مەملەكەتتەر عانا يە بولا الاتىندىقتارىن جاريالاعان.
ەۋروكوميسسيا جاڭا ميگراتسيالىق داعدارىستان شىعۋ ماقساتىندا بوسقىنداردى ەۋروپاعا قاراي جوڭكىلتىپ جاتقان بىرقاتار ەلدەرگە قارجى ارقىلى قىسىمدى كۇشەيتە تۇسپەك نيەتتە ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. مۇنىڭ ءمانىسى مىناداي: بريۋسسەل اتالعان ماسەلەدە وزدەرىمەن ىنتىماقتاستىققا كەلگەن مەملەكەتتەرگە ۇلكەن قارجى كومەگىن بولمەك. ال مۇنداي ىنتىماقتاستىققا نيەت بىلدىرمەگەن ەلدەرگە وسىعان دەيىن بولىپ كەلگەن كومەك پەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس كولەمىن قىسقارتپاق.
وسى جايىندا مالىمدەگەن ەۋروكوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى فرانس تيممەرمانس ەۋروپالىق وداقتىڭ مۇنداي شاراعا بارۋىنا جەرورتا تەڭىزىنەن وتەمىز دەپ كوپتەگەن بوسقىنداردىڭ سۋعا كەتۋى سەبەپ بولعاندىعىن جانە اتالعان شارانىڭ ميگراتسيالىق اعىمدى باسقارۋ ءۇشىن قاجەتتىگىن ايتتى.
بريۋسسەل ءبىرىنشى كەزەكتە مۇنداي كومەك كورسەتۋ جونىندەگى كەلىسىمدى سيريادان شىققان كوپتەگەن بوسقىنداردى وزدەرىنە قابىلداپ العان يوردانيا, ليۆان سەكىلدى ەلدەرمەن جاساسپاق. بۇل كەلىسىمگە ميگرانتتاردى قايتارۋ مەن قابىلداۋدىڭ شارتتارى بەلگىلەنەتىن بولادى. مۇنان كەيىن وسىنداي كەلىسىمدى نيگەريا, سەنەگال, مالي جانە ەفيوپيا سەكىلدى ەلدەرمەن جاساسۋ جوسپارلانۋدا.
مۇنىڭ سىرتىندا ەۋروپالىق وداق تۋنيس جانە ليۆانمەن ميگراتسيالىق ساياسات سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتە ءتۇسۋدى ءجون كورىپ وتىر. مۇنداي قادامعا بارۋعا كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ وزدەرىنەن شىققان بوسقىنداردى قايتا قابىلداۋعا نيەت تانىتپاۋى سەبەپ بولۋدا. ەۋروكوميسسيا الداعى ۋاقىتتا مۇنداي ەلدەرمەن ساۋدا قارىم-قاتىناستارىن جاساۋعا شەكتەۋ قويىلاتىندىعىن مالىمدەدى.
ەۋرووداق قازىردىڭ وزىندە بوسقىنداردى قايتا قايتارۋ جونىندە 17 مەملەكەتپەن كەلىسىم جاساسىپ ۇلگەردى. ماسەلەن, ءۇستىمىزدەگى ناۋرىز ايىندا تۇركيامەن كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. وسى كەلىسىم بويىنشا تۇركيا وزىنە تەڭىز جولدارى ارقىلى كەلگەن جاسىرىن بوسقىنداردى گرەكياعا جىبەرمەي ۇستاپ قالدى جانە قايتا قايتاردى. الايدا, اتالعان ماسەلەدە ورىن العان پروبلەمالاردى رەتتەۋ ىسىندە بريۋسسەل مەن انكارا اراسىندا ءالى دە بولسا كەلىسپەۋشىلىكتەردىڭ بار ەكەندىگىن ايتا كەتكەن ابزال.
بوسقىنداردى تۇرمەگە وتىرعىزۋعا تىيىم سالدى
ليۋكسەمبۋرگتەگى ەۋرووداق سوتى ميگرانتتاردى ەلدىڭ ىشىنە زاڭسىز جاعدايدا ەنگەندىكتەرى ءۇشىن تۇرمەگە قاماۋعا بولمايتىندىقتارىن مالىمدەپ, وسى جونىندە ءتيىستى قاۋلى قابىلدادى.
اتالعان شەشىمگە زاڭسىز ميگرانتتاردى تۇرمەگە قاماۋدىڭ ورنىنا ولاردى وزدەرىنىڭ كەلگەن ەلدەرىنە قايتا جىبەرۋ قاجەتتىگى ايتىلعان.
«قايتا قايتارۋ تۋرالى ديرەكتيۆا ەو قۇرامىنا كىرمەيتىن ەلدەردەن كەلگەن ازاماتتاردى, ەگەر ولار ەلدەن شىعارىپ جىبەرۋ ۇدەرىسىنە بۇرىن ىلىكپەگەن بولسا, تەك وداق ەلدەرىنىڭ اۋماعىنا زاڭسىز كىرگەندەرى ءۇشىن تۇرمەگە قاماۋعا جول بەرمەيدى» دەپ جازىلعان ليۋكسەمبۋرگتەگى سوت شەشىمىندە.
سونداي-اق, بۇل شەشىمدە ەگەر ميگرانت شەنگەن اۋماعىنان شىعىپ كەتكەن جاعدايدا دا ونى ۇستاپ, تۇرمەگە قاماۋعا بولمايتىندىعى مالىمدەلگەن. سوتتىڭ بۇل قاۋلىسى شەنگەن ايماعىنا كىرمەيتىن بريتانيا مەن يرلاندياعا جانە ەۋرووداق سوتىنىڭ شەشىمىن ورىندامايتىندىقتارى تۋرالى ءوز قۇقىعىن قورعاپ قالعان دانياعا قاتىسى جوق ەكەن.
مۇنداي شەشىمنىڭ قابىلدانۋىنا مىنا ءبىر جاعداي تۇرتكى بولىپتى: فرانتسۋز پوليتسياسى جالعان بەلگيالىق قۇجاتتى پايدالانعانى ءۇشىن افريكالىق ميگرانت ايەلدى لا-مانش قاسىنداعى توننەلدەن ۇستاپ, ونى ەلگە زاڭسىز كىردى دەپ ايىپتاپ, تۇرمەدە قاماۋدا ۇستاعان. سەلينا اففۋم دەپ اتالاتىن الگى ايەل ەو ديرەكتيۆاسى نەگىزىندە پوليتسيانىڭ جوعارىداعى ارەكەتىنە شاعىم جاساعان. ديرەكتيۆا بويىنشا زاڭسىز ميگرانتقا ەل اۋماعىن تاستاپ شىعۋعا 30 كۇن ۋاقىت بەرىلەدى ەكەن. سونداي-اق, ديرەكتيۆادا ەل اۋماعىنان شىعارىپ جىبەرۋ شەكتەن تىس كۇش قولدانۋ ارقىلى جۇرگىزىلمەيتىندىگى جانە ميگرانتتىڭ ومىرىنە قاتەر توندىرۋگە بولمايتىندىعى جازىلىپتى.
فرانتسۋز كاسساتسيالىق سوتى اففۋمنىڭ شاعىمىن ەۋرووداق سوتىنا جولداعان. مىنە, وسى شاعىم ناتيجەسىندە ەو-نىڭ جوعارى سوت ورگانى بولىپ تابىلاتىن ليۋكسەمبۋرگتەگى سوت جوعارىداعىداي قاۋلى قابىلداپ, مالىمدەمە جاساعان.
جەرورتا تەڭىزىندە ءۇش كۇننىڭ ىشىندە 700 قونىس اۋدارۋشى سۋعا كەتىپتى
بۇۇ-نىڭ بوسقىندار جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا جەرورتا تەڭىزىندە جۇزۋگە جارامسىز سانالاتىن ءۇش ءىرى كەمەنىڭ سۋعا باتۋى سالدارىنان كەم دەگەندە 700 ميگرانت اجال قۇشقان.
اتالعان اگەنتتىك سوڭعى كۇندەرى جەرورتا تەڭىزىندە ءۇش كەمەنىڭ سۋعا باتۋىنا بايلانىستى ەڭ از دەگەندە 700 ادامنىڭ قازا تاپقاندىعى تۋرالى مالىمدەمە تاراتتى.
اگەنتتىكتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى كارلوتتا سەمي مامىردىڭ سوڭىندا وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا بۇل جەردە اڭگىمە ەۋروپاعا سۋعا جۇزۋگە جارامسىز كەمەلەرى ارقىلى ءجۇزىپ جەتپەك بولعان بوسقىندار تۋرالى بولىپ وتىرعاندىعى تۋرالى ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى ءۇش كەمەنىڭ ءبىرى سۋعا باتقاننان كەيىن 100-گە جۋىق ادام حابارسىز كەتكەندەر قاتارىنا قوسىلعان. بۇل وقيعا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 25 مامىرى كۇنى بولعان. مۇنان ءبىر كۇن كەيىن تاعى ءبىر كەمە سۋعا كەتكەن. وقيعا كۋاگەرلەرىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ليۆيانىڭ باتىس جاعالاۋىنداعى پورتتاردىڭ بىرىنەن شىققان بۇل كەمەدە 670-تەي جولاۋشى بولعان. كەمەنىڭ موتورى بولماعاندىقتان ونى ادامدارعا تولى ەكىنشى ءبىر كەمە تىركەپ العان. كەمە سۋ بەتىندە كەلە جاتىپ اۋدارىلىپ كەتكەن. سول ساتتە ودان تەك 25-كە جۋىق ادام عانا الدىنداعى موتورلى كەمەگە ءجۇزىپ جەتكەن. مۇنان كەيىن تاعى دا 79 ادامدى كۇزەت قىزمەتى قۇتقارىپ قالعان. دەمەك, قالعان ادامداردىڭ ءبارى سۋعا كەتىپ, قازا تابۋى ابدەن مۇمكىن.
ءۇشىنشى كەمەنىڭ سۋعا كەتۋ وقيعاسى 27 مامىر كۇنى بولعان. بۇل كەمەدەن 135 ادامدى قۇتقارىپ قالۋدىڭ ءساتى تۇسكەن. 45 ادامنىڭ سۋ ىشىندەگى ءولى دەنەسى تابىلعان. قالعان سۋعا كەتۋشىلەردىڭ ناقتى سانى ءالى بەلگىسىز.
«سونىمەن, ەگەر وسى ءۇش وقيعاعا بايلانىستى ءبىزدىڭ ەسەبىمىز بويىنشا ەڭ كەم دەگەندە 700 ادام سۋعا كەتىپ, قازا تاپقان. ناقتى قانشا ادامنىڭ سۋعا كەتكەندىگىن ازىرگە ايتا المايمىز», دەدى وسى وقيعاعا بايلانىستى ءباسپاسوز حاتشىسى.
ءتىرى قالعاندار يتاليانىڭ تارانتو جانە پوتستساللو پورتتى قالالارىنا جەتكىزىلىپتى.
مۇنىڭ الدىندا بيىلعى جازدا ليۆيادان شىعىپ, جەرورتا تەڭىزى ارقىلى يتالياعا ءجۇزىپ بارا جاتقان ادامداردىڭ دا سۋعا كەتكەنى تۋرالى حابار تاراتىلعان بولاتىن.
وسى وقيعاعا بايلانىستى ەۋروپالىق وداق ليۆيا جاعالاۋلارىنا زاڭسىز ميگراتسيانىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءوز اسكەرلەرىن جىبەرۋگە نيەتى ەكەندىكتەرىن مالىمدەدى. سونداي-اق, ليۆيانىڭ جاڭا ۇكىمەتىمەن بىرلەسىپ, ميگرانتتار مەن بوسقىندار قابىلداۋعا ارنالعان ۋاقىتشا لاگەرلەر قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندارىن حابارلادى.
توپتامانى دايىنداعان سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان»
