قولىنان كەلدى, قونىشىنان باستى...

«قولىڭنان كەلسە, قونى­شىڭ­نان باس» قاعيداسىن قىزمەت­تىك ۇستانىمىنا اينال­دىر­عان شەنەۋنىكتەر  قاتتى قاتە­لەسەتىنىن بىلمەيدى-اۋ, ءسىرا! ايتپەسە, مەملەكەتتىڭ مۇددە­سى­نەن ءوز مۇددەسىن جوعارى قويماس ەدى. قۋ قۇلقىننىڭ قامىمەن قال­تاسىن تولتىرۋ ءۇشىن وڭاي جولمەن اقشا تابۋدى كوزدەمەس ەدى. دەسەك تە, قۇرىلعانىنا كوپ جىل وتە قويماعان  مەملەكەتتىك ەڭ­بەك ينسپەكتسياسى باسقار­ما­سىنىڭ باسشىسى مەن ورىن­باسارى اتىراۋ سەكىلدى مۇناي­لى وڭىردەگى شەتەلدىك كومپا­نيالارعا جۇمىسقا تارتىلعان جۇمىسشىلاردىڭ ءۇمىتىن سۋ سەپكەندەي باسار دەپ كىم ويلاعان؟ ويتكەنى, وسى باسقارما ىسكە كىرىسكەندە اسىرەسە, قاراپايىم جۇمىسشىلار تابى قۇقىعىمىز قورعالادى, بىرنەشە ايلاپ بە­رىلمەيتىن جالاقىنى قايتارىپ الۋعا سەپتەسەدى دەپ سەنگەن-ءدى. راس, باستاپقىدا ءدال سولاي بول­عانىن جاسىرۋدىڭ ەش رەتى جوق. اتالعان باسقارماعا ماڭ­داي تەرىمەن تاپقان جالاقى­لارى­نىڭ كەشىككەنىنە  شاعىم ايتۋ­شىلاردىڭ ءۇمىتى اقتالىپ ءجۇردى. الايدا, ءدال وسى باسقارمانىڭ باسشىسى مەن ورىنباسارى  سىبايلاس جەمقورلىق كۇدىگىن تۋدىراتىن تەرىس ارەكەتكە قارسى بىرلەسە كۇرەسۋدى قاجەت دەپ تاپپاپتى. كەرىسىنشە, ەكەۋى وزدەرىنىڭ لاۋازىمدارىن اسىرا, ءتىپتى, تەرىس پايدالانىپ, سىبايلاس جەمقورلىقپەن بىرلەسە اينالىسىپتى. ىم-جىمى ءبىر باسشى مەن ونىڭ ورىنباسارى كىمدەر ەدى؟ اتىراۋ وبلىستىق مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى سالاۋات يشاي دا, ونىڭ ورىنباسارى الىپقالي داۋ­لەتياروۆ ەكەن. وسى ەكەۋى سىبايلاس جەمقور­لىق ارەكەتتەرىن قالاي ىسكە اسىردى؟ ارينە, بۇل ساۋالعا جاۋاپتى سوت ۇكىمىندە كەلتىرىلگەن دەرەكتەن تابۋعا بولادى. سەبەبى, باسقارمانىڭ بۇرىنعى باسشىسى قىلمىستىق ءىس ماتەريالدا­رىنان بەلگىلى بولعانداي, «Unicorn CCC» جانە «ميستەر دوورس-اتىراۋ» جاۋاپكەرشىلىگى شەك­تەۋلى سەرىكتەستىكتەرىندەگى جاۋاپ­­تى تۇلعالاردىڭ تەحنيكا قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى ءبىلى­مىن تەكسەرۋ جونىندەگى كوميس­سيا­سىنىڭ جەتەكشىسى بولىپ تاعايىن­دالعان. الايدا, ول اتال­عان كاسىپورىنداردى ساۋىن سيىر­عا اينالدىرعىسى كەلىپتى. ءسويتىپ, كومپانيا قۇرىلتايشىسى ا.كيمنەن كومپانيانىڭ تەحنيكا قاۋىپسىزدىگى بويىنشا وقىتۋدان وتكەن ءار تۇلعاسىنا بەرىلەتىن سەر­تيفيكاتتار مەن كۋالىكتەرگە قول قويۋ ءۇشىن 3000 تەڭگەدەن سىي­اقى تالاپ ەتكەن. كەيىن ا.كيم بۇل تالاپپەن كەلىسىپ, ارا­داعى دەلدال, ياعني كومپانيا­ قىزمەتكەرى ارقىلى 294 000 تەڭ­گە بەرىپ جىبەرىپتى. س.يشايدى ءوزى­نىڭ قىزمەتتىك كابي­نەتىندە جەم­قورلىققا قارسى كۇرەس قىزمەتىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى پارانى العاننان كەيىن ۇستاعان. سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ بارىسىندا پروتسەسسۋالدىق كەلىسىم تالاپ­تارى ساقتالدى. اتىراۋ قالالىق №2 سوتىنىڭ ۇكىمىمەن وبلىستىق مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى سالاۋات يشاي قىلمىستىق كودەكستىڭ 366-بابىنىڭ 2-بولىگىن­دەگى قىلمىستى جاسادى دەپ تانىلدى. وعان اتالعان كودەكستەگى 55-باپتى قولدانۋ ارقىلى 8 ملن. 820 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپ, ءومىر بويىنا مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى لاۋازىمدى يەلەنۋ قۇقىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالدى. مۇلكى تاركىلەندى. اتالعان سوت مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى باسشىسىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى الىپقالي داۋلەتياروۆتى تا جازاسىز قالدىر­مادى. وعان سوت ۇكىمىمەن 11 000 000 تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالۋ جازاسى تاعايىندالدى. ويتكەنى, ول دا «ءبىلىم ارناسى» جشس-ءنىڭ ديرەكتورىنان قاۋىپسىزدىك جانە ەڭبەكتى قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ەمتيحاننىڭ قۇجاتتارىنا قول قويۋ ءۇشىن پارا الۋ ۇستىندە ۇستالعان. اتىراۋ قالالىق №2 سوتىنىڭ ۇكىمىمەن الىپقالي داۋلەتياروۆ قىلمىستىق كودەكس­تىڭ 366-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن كىنالى دەپ تانىلدى. ونىڭ دا قىلمىستىق جولمەن تابىلعان, نە قىلمىستىق جولمەن تابىلعان قاراجاتقا ساتىپ العان مۇلكى مەملەكەتتىڭ مەنشىگىنە تاركىلەندى. مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا لاۋازىمداردى اتقارۋ قۇقىعىنان ءومىر بويىنا ايىرا وتىرىپ, پارانىڭ 40 ەسەلەنگەن سوماسى ءمول­شەرىندە, ياعني, 11 000 000 تەڭگە ايىپپۇل سالۋ جازاسى تاعايىن­دالدى. «قولىڭنان كەلسە, قونىشىنان باس» قاعيداسىن ۇستاناتىن تەك اتالعان باسقارمانىڭ باسشىسى مەن ورىنباسارى عانا ەمەس. بۇعان تاعى ءبىر مىسالدى كولدەنەڭ تارتۋىمىزعا تۋرا كەلەدى. دالەل رەتىندە ايتار بولساق, وتكەن جىلى وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدار­لامالار باسقارماسىنىڭ شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ بولىمىنە جە­تەكشىلىك ەتەتىن شەنەۋنىك تە جات ارەكەتىمەن جاعا ۇستاتىپ ەدى. ونىڭ قۋ قۇلقىن قامىن ويلاعان جەم­ساۋىنىڭ بۇلكىلدەگەنى سون­شا­لىق, ول مەملەكەتتىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋشى وكىلەتتى تۇلعا بولا تۇرا «منسك سينوپەك قازاحستان» جشس وكىلىنەن شەتەل­­دىك جۇمىس كۇشىن پايدالانۋ مەن ونىڭ مەرزىمىن كەدەرگىسىز ۇزارتۋعا رۇقسات بەرگەندىگى ءۇشىن 777 000 تەڭگە پارا العان. الايدا, مەملەكەت مۇددەسىنە قايشى كەلەتىن تەرىس ارەكەتى وعان ابىروي اپەرمەدى. كەرىسىنشە, «سوت ۇكىمىمەن قىلمىستىق كودەكستىڭ 366-بابىنىڭ 2-بولىگىندە كور­سەتىلگەن قىلمىستىق ارەكەتتى (پارا الۋ) جاساعاندىعى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلىپ, وعان ءتورت جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ, دۇنيە-مۇلكىن تاركىلەۋ جانە ءومىر بويى مەملەكەتتىك قىزمەتپەن اينالىسپاۋ جازاسى تاعايىندالدى. جازا وتەۋ ورنى جالپى رەجىمدەگى كولونياسىنا بەلگىلەندى», دەپ حابارلاعان ەدى وبلىستىق سوتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى بورانباي عاليەۆ. راس, قىلمىستىڭ وتەۋى –جازا. پارا العاننىڭ ابىرويى اسپاندامايتىنى, كەرىسىنشە, مەملەكەتتىڭ بەدەلىن تۇسىرەتىنى وزگە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ساباق بولعانىن قالار ەدىك. مەشكەي دەگەن سەكىلدى, جەمقور اتانۋ دا ەشكىمگە ابىروي اپەر­مەيتىنىن تۇسىنەر جان بولسا... جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان» اتىراۋ