ايماقتىق ءماجىلىس استانالىق وبلىستان باستاۋ الدى
جەر رەفورماسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق كوميسسيانىڭ العاشقى كوشپەلى ءماجىلىسى كوكشەتاۋدا وتكىزىلدى. ونىڭ جۇمىسىنا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ توراعالىق ەتتى.
«جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن جاڭا وزگەرىستەردى تالقىلاۋ» كۇن ءتارتىبىن قاراستىرعان وتىرىسقا رەسپۋبليكالىق كوميسسيانىڭ 29 مۇشەسى, وبلىستىق ۆەدومستۆولاردىڭ, شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى, ءماسليحات دەپۋتاتتارى, ازاماتتىق قوعام جانە باق وكىلدەرى قاتىستى.
جەر رەفورماسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق كوميسسيانىڭ توراعاسى باقىتجان ساعىنتاەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان ونىڭ استانادا وتكىزىلگەن العاشقى ءۇش ءماجىلىسى ەل اۋقىمىنداعى وزەكتى ماسەلەنى تالقىلاۋدا سارابدالدىق پەن ساليقالىق ۇلگىسىن تانىتقانىن اتاپ ءوتتى.
«وندا پىكىر الۋاندىعى مەن اشىقتىعىنىڭ قامتاماسىز ەتىلۋى ورنىقتى شەشىمدەر قابىلدانۋىنا نەگىز بولا الادى. بۇل ورايدا ەل مەن جەردى ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى. سوندىقتان, كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ اقىلداسۋ اياسىن ايماقتارعا شىعارۋ تۋرالى ۇسىنىسى قىزۋ قولداۋ تاپتى. العاشقى ءماجىلىستىڭ استانالىق اقمولا وبلىسىندا شاقىرىلۋى دا كەزدەيسوق ەمەس. بۇل ءوڭىر – ەلوردامىزدىڭ اگلومەراتسيالىق ايماعىن قالىپتاستىرۋشى ءارى ەلىمىزدەگى اگروونەركاسىپ ءوندىرىسى دامىعان ايماقتاردىڭ ءبىرى. سونداي-اق, كوكشەتاۋداعى ءماجىلىسىمىز مەملەكەتتىك رامىزدەر كۇنىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋىن جاقسى نىشانعا بالايمىز. بارشاڭىزدى مەرەكەمەن قۇتتىقتايمىن», دەدى ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەر.
ماجىلىسكە قاتىسۋشىلارعا جەمىستى جۇمىس تىلەگەن اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي كۋلاگين كۇن تارتىبىنە قاتىستى قىسقاشا حابارلاما جاسادى.
«شىندىعىندا, ەلورداعا قاراپ بوي تۇزەپ كەلە جاتقان اقمولا وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى جەر قادىرىن بىلەدى, ونىڭ مەيىر-شاپاعات توگۋى جولىنداعى ماقساتتى جۇمىستارىمەن ابىرويعا دا بولەنە بىلۋدە. ءوڭىردىڭ جەر اۋماعى 14 ميلليون 621 مىڭ گەكتاردى الىپ جاتىر. جەر قورىنىڭ 10 ميلليون 564 مىڭ گەكتارى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا پايدالانىلادى. مۇنىڭ 10 ميلليون 542 مىڭ گەكتارى مەملەكەتتىك ەمەس جەر پايدالانۋشىلارعا بەكىتىلگەن.
سونداي-اق, وسى 10 ميلليون 542 مىڭ گەكتار جەردىڭ 82 مىڭ گەكتارى جەكەمەنشىك يەلىگىندە. بۇل جالپى اۋماقتىڭ 0,8 پايىزىن قۇرايدى. قالعان 10 ميلليون 460 مىڭ گەكتار اۋماق جالعا الۋ قۇقىنداعى جەر پايدالانۋشىلاردىڭ ەنشىسىندە. مۇنىمەن بىرگە, جوعارىدا ايتىلعان جەر كولەمىنىڭ نەبارى 206 گەكتارىن شەتەلدىكتەر جالعا الىپ وتىر», دەدى وبلىس اكىمى.
جيىندا بەلگىلى بولعانداي, جەر زاڭدىلىقتارىنا قاتىستى وزگەرىستەردى حالىققا ءتۇسىندىرۋ مەن تالقىلاۋ ءجونىندەگى مىندەتتەردى ورىنداۋعا بايلانىستى اقمولا وبلىسىندا 27 ادامنان تۇراتىن جۇمىس توبى قۇرىلعان. وسى تەكتەس توپتار جەرگىلىكتى جەرلەردە دە ارنايى كەستە بويىنشا ءتيىستى شارالاردى ءوتكىزۋدە. ال وبلىستىق جۇمىس توبى ءوزى قۇرىلعالى ءۇش ءماجىلىس وتكىزسە, سونىڭ ەكەۋىندە وبلىستىق قوعامدىق كەڭەستىڭ ۇنقاتىسۋ الاڭى پايدالانىلعان. بۇعان قوسا, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋشىلار مەن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قاتىسۋىمەن ايماقتىق سەمينار-كەڭەستەر وتكىزىلگەن. وبلىستا جەر زاڭدىلىعىن ءتۇسىندىرۋ جونىندەگى «Call-ورتالىق» ورتالىق قۇرىلىپ, 43 كىسىنىڭ تەلەفون جانە ەلەكتروندى جەلىدەگى سۇراقتارىنا ءتيىستى جاۋاپتار قايتارىلىپتى.
بۇدان كەيىن ءسوز كەزەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, كوميسسيانىڭ شتاب جەتەكشىسى ەرلان نىسانباەۆقا بەرىلدى. ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جالپى اۋماعى 272,5 ميلليون گەكتاردى قۇرايتىنىن, ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەر – 100,8 ميلليون گەكتار, زاپاستاعى جەرلەر – 100,1 ميلليون گەكتار (ەگىستىك, تىڭايعان جەرلەر – 2,4 ميلليون گەكتار, شابىندىق پەن جايىلىم القاپتارى – 80,7 ملن. گەكتار), قالعان 60,2 ميلليون گەكتار جەر ەلدى مەكەندەر, ونەركاسىپ پەن كولىك, ەرەكشە قورعالاتىن اۋماقتار, ورمان مەن سۋ قورلارىنا جاتاتىندىعىن اتاپ كورسەتتى.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇگىنگى كۇنى 99,5 ميلليون گەكتار (98,7%) اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر ۇزاق مەرزىمدى جالعا بەرىلگەن بولسا, ونىڭ 1,3 ميلليون گەكتارى (1,3%) عانا جەكەمەنشىكتە. بۇدان بولەك, بايانداماشى ەلىمىزدە بوسالقى (زاپاستاعى) مەملەكەتتىك جەر 100,1 ميلليون گەكتار بولسا, ونىڭ 83,2 ميلليون گەكتارى اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارى سانالاتىنىن, ايتكەنمەن, بۇل جەردىڭ نارىقتىق اينالىمعا تارتىلماعان كۇيدە قالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
ودان كەيىن ە.نىسانباەۆ ەلىمىزدەگى جەر رەفورمالارىنىڭ تاريحى جونىندە بايانداي كەلىپ, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ ماقساتىندا 2015 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ شەتەلدىكتەرگە جەردى جالعا بەرۋدىڭ ەڭ ۇزاق مەرزىمى 25 جىلعا دەيىنگى ۋاقىت بولىپ بەلگىلەنگەنىن ايتتى. بىراق, وسى ءبىر جارىم جىلدىڭ ىشىندە بىردە-ءبىر شەتەلدىك جالعا جەر العان جوق.
سونىمەن بىرگە ول: «جەكەمەنشىككە ساتىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ 2004 جىلدان باستاپ ءوسىمى ءبىر دەڭگەيدە بولىپ وتىر, ياعني ورتا ەسەپپەن ونىڭ جىلدىق ءوسىمى 0,1 پايىزدى قۇرايدى. بۇگىندە اگروقۇرىلىمدار اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ باسىم بولىگىن جالعا الۋ قۇقىعىمەن پايدالانىپ وتىر. مۇندا شارۋا قوجالىقتارى 57,5 ميلليون گەكتاردان استام جەر كولەمىن پايدالاناتىن بولسا, باسقا اگروقۇرىلىمدار ۇلەسىندە 40,2 ميلليون گەكتار جەر بار», دەدى.
ۆيتسە-مينيستر, سونداي-اق, شەتەلدىكتەر مەن بىرلەسكەن كاسىپورىندارعا جەر ۋچاسكەلەرىن جالعا بەرۋ جاعدايىنا دا توقتالدى.
«ولارعا بارلىعى 65,1 مىڭ گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى بەرىلگەن بولاتىن. ونىڭ ىشىندە بىرلەسكەن كاسىپورىندار ءۇشىن 44,9 مىڭ گەكتار, زاڭدى تۇلعالارعا 17,8 مىڭ گەكتار جانە 2,4 مىڭ گەكتار جەر جەكە تۇلعالارعا بەرىلگەن.
بۇگىندە بىرلەسكەن كاسىپورىندارعا بەرىلگەن 44,9 مىڭ گەكتار جەردىڭ ناقتى پايدالانىلىپ وتىرعانى 32,6 مىڭ گەكتار, ال وسى جەرلەردىڭ قازىرگى كەزدە 29,7 مىڭ گەكتارى تولىعىمەن قازاقستان ازاماتتارىنا ءوتتى. ودان باسقا, 12,3 مىڭ گەكتارلىق جەر ۇلەسى بار شەتەلدىكتەردىڭ جۇمىستارى توقتاتىلعان, سەبەبى, ولاردىڭ ءتيىستى قىزمەت اتقارۋ ماسەلەلەرى سوتتا قارالۋدا. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن شەتەلدىك تۇلعالارعا جالعا بەرۋدە, جەردىڭ ءتيىمدى پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ مەن وسى جەرلەردىڭ شەتەلدىكتەرگە ءوتىپ كەتپەۋىن ساقتاۋ ءۇشىن زاڭنامالاردا بىرقاتار شەكتەۋلەر قويىلعان. سونداي-اق, جەردى پايدالانۋشىلار جەر ۋچاسكەلەرىن ماقساتتى پايدالانباعان نەمەسە جەر زاڭناماسىن بۇزا وتىرىپ پايدالانعان جاعدايدا جەر ۋچاسكەسى جەر كودەكسىنىڭ 92, 93, 94-باپتارىنا سايكەس ءماجبۇرلى تۇردە مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلادى», دەدى.
اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قادىرحان وتاروۆ ءوز سوزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى باسىم سيپات الاتىندىقتان, جەر رەسۋرستارى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزى سانالاتىندىعىن بولەكتەپ كورسەتتى.
«اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن ءتيىمدى ءارى ۇقىپتى پايدالانۋ وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىن كوتەرۋدىڭ ىرگەتاسى سانالادى. وسىمەن ءبىر مەزەتتە, نارىقتىق ەكونوميكا جاعدايىندا, جەرگە مەنشىك ماسەلەسى ايرىقشا ماڭىزعا يە بولۋدا. بۇل ورايدا, مەنشىك قاتىناسى بۇگىنگى كۇنى اۋىلعا ينۆەستيتسيا تارتۋعا كەپىلدىك بەرەدى. ويتكەنى, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن قارجى قۇيىلىمىنسىز دامىتۋ, ودان قوماقتى قايتارىم كۇتۋ, زامانالىق تۇرعىدا تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ قيىن.
بۇگىنگى كۇننىڭ تاجىريبەسى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن ودان ءارى دامىتۋدا ەكونوميكالىق, ءبىرىنشى كەزەكتە جەر رەفورماسىن جۇرگىزۋدىڭ ءپىسىپ-جەتىلگەندىگىن كورىپ وتىرمىز. ونسىز كۇردەلى ءىستىڭ ءتيىستى ناتيجە بەرمەيتىنى ايقىن. سوندىقتان, وبلىس تۇرعىندارى اراسىندا جەر رەفورماسىنىڭ نەگىزگى ماقساتتارى مەن قاعيداتتارىن كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ بەلسەندى سيپات الدى.
ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدىڭ جەر قورى جەردىڭ بارلىق جەتى ساناتىن قامتيدى.
وڭىردە 22-دەن 53-كە دەيىن تۇرلەنەتىن بونيتەت بالىمەن بىرنەشە ايماقتار بار, الايدا, وبلىس ەلدىڭ جالپى استىق ءتۇسىمىنىڭ شامامەن 25 پايىزىن وندىرەدى جانە وندىرىلەتىن استىقتىڭ ساپاسى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا. بۇل كورسەتكىشتەرگە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ەسەبىنەن قول جەتكىزىلگەن», دەدى ول.
وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرگە جەكە مەنشىكتىلىك ەنگىزىلگەن كۇننەن باستاپ, بار-جوعى 82 مىڭ گەكتار جەر راسىمدەلگەن نەمەسە اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ 1 پايىزىن قۇرايدى, ونىڭ باسىم بولىگى اۋىل شارۋاشىلىعى نىساندارىنا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن ساتىپ الىنىپتى. قالعان 10,4 ميلليون گەكتار نەمەسە 99 پايىزى ۋاقىتشا ۇزاق مەرزىمدى جەر پايدالانۋ قۇقىعىندا. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن جەكەمەنشىككە ساتىپ الۋدىڭ تومەندىگى قولدانىستاعى باعامەن جەرلەردى ساتىپ الۋ تيىمسىزدىگىنىڭ جانە ۇيلەسىمدى جەڭىلدىك بەرىلەتىن تەتىكتەرىنىڭ بولماۋىنىڭ سالدارىنان دەپ ءتۇسىندىرىلدى.
ودان ءارى بايانداماشى: «قازىرگى كۇنى بەلگىلەنگەن بازالىق تولەم ستاۆكالارىنىڭ ناتيجەسىندە بىزدە جەر نارىعى جاقسى دامىپ كەلەدى», دەدى. ونىڭ ايتۋىنشا,
1 گەكتار جىرتىندى جەرگە باعا 20,0 مىڭ تەڭگەدەن 46,5 مىڭ تەڭگەگە دەيىن, جايىلىم جەر ءۇشىن 6,1 مىڭ تەڭگەدەن 8,9 مىڭ تەڭگەگە دەيىن اۋىتقيدى.
سونداي-اق, تالقىلاۋلار كەزىندە جەردى پايدالانۋ جانە ونى جەكەمەنشىككە بەرۋدە كونكۋرستىق شارالارعا قاتىستى ماسەلە كوتەرىلدى. بۇل ورايدا, اعىمداعى جىلى 6 اۋكتسيون وتكىزىلسە, ونىڭ ىشىندە, جالعا بەرۋ ادىسىمەن ءبىر اۋكتسيوندا 294 تەلىمدى قۇرايتىن 21203 گەكتار جەر ساۋداعا قويىلعان. جالپى وتكىزىلگەن اۋكتسيوندىق شارالار ناتيجەسىندە 1852 گەكتارلىق 76 جەر تەلىمى ساتىلىپ, مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 145 ميلليون تەڭگە قارجى اۋدارىلىپتى. بۇعان قوسىمشا, وتكەن 5 ايدا 14 كونكۋرس وتكىزىلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا 195 تەلىمنەن تۇراتىن 114,5 مىڭ گەكتار جەر قوسىلعان.
وتىرىستا وبلىس اۋداندارىندا وتكىزىلگەن سەمينار-كەڭەستەردە قولدانىستاعى زاڭدىلىقتاعى وزگەرىس اۋىل شارۋاشىلىعى جەرىنە قاتىستى ەكەندىگىنە قاراماستان, جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا جەر ءبولۋ ماسەلەسى وتكىر قويىلىپ وتىرعانى, قازىر وبلىس بويىنشا كەزەكتە 100 636 ادام تۇرعانى, سۇرانىس استانا قالاسى ماڭايىندا وتە جوعارى ەكەنى (تسەلينوگراد اۋدانىندا 69 147 ادام, ارشالىدا – 5996, شورتاندىدا – 5567, بۋرابايدا – 4883, كوكشەتاۋ قالاسىندا – 11 748 ادام) ايتىلىپ ءوتتى. مۇنداعى نەگىزگى سەبەپ, بولىنىستەگى جەردىڭ ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدارمەن قامتاماسىز ەتىلمەۋىندە جانە استانا ماڭايىندا جەر قورىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىندە بولىپ وتىرعان كورىنەدى.
كوميسسيا توراعاسى ب.ساعىنتاەۆ قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا وڭ قاناتتان باستاپ ءسوز بەردى. كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, ارداگەر دارىگەر بولات ءجانادىلوۆ قازاقستان جەرى بابالارىمىزدان قالعان اسىل مۇرا, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگى, ۇرپاعىمىزدىڭ بولاشاعى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
«جەر – ەل ازاماتتارىنىڭ ورتاق قازىناسى. بۇل جونىندە جەر رەفورماسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق كوميسسيا ءمۇشەلەرى جەرىنە جەتكىزىپ ايتىپ جاتىر, باسپاسوزدە ساليقالى ماقالالار جاريالانۋدا. ايتكەنمەن, ورتالىق تەلەديداردىڭ «سەرپىلىس» باعدارلاماسىندا جەر رەفورماسى تەك قانا جەرمەن اينالىساتىندارعا قاتىستى ماسەلە دەگەن سيپاتتا اڭگىمە قوزعالعانىنا قىنجىلدىم. بۇل – دۇرىس ەمەس. وندا بارلىعىمىزدىڭ ۇلەسىمىز بولعاندىقتان, قالىڭ جۇرتشىلىق تاعدىرشەشتى ماسەلەدەن شەت قالا المايدى. سىرتتان قازاقستاندى كوركەيتەمىن دەپ ەشكىم كەلە قويمايدى, ولاردىڭ ءوز مۇددەسى بار. قازاقستان جەرىنىڭ نەگىزگى ينۆەستورى – قازاقستان ۇكىمەتى. بىزدە كوپتەگەن جاقسى باعدارلامالار قابىلداندى. وكىنىشكە قاراي, ءبىرشاماسى توقتاپ قالدى. بولىنگەن قىرۋار قارجى قايدا قالدى؟ جەردىڭ قازىرگى يەسى كىم؟ قاراۋسىز, ءارامشوپ باسىپ كەتكەن كيەلىمىزدى ولاردان نەگە قايتارىپ الماسقا. ۇساق ۇجىمداردى بىرىكتىرىپ, قۋاتتاندىرۋمەن كىم اينالىسادى؟ وسىلاردى شەشەتىن ۋاقىت كەلدى. وبال-ساۋاپ ءۇشىن قۇرىلعان كوميسسيا بۇل ورايدا ناقتى شەشىمدەر قابىلداپ, ءتيىستى ورىندارعا ۇسىنىس جاسايدى دەگەن تىلەكتەمىز», دەدى ب.ءجانادىلوۆ.
ءوز كەزەگىندە اقمولا وبلىستىق «ەل بىرلىگى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى سانسىزباي مۇحيتانوۆ ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان كوميسسيانىڭ ەلگە شىعۋى جۇرتشىلىقتى سەرپىلىسكە ءتۇسىرگەنىن جەتكىزدى.
«اقىلداسقاننىڭ ارتىقتىعى جوق. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جەردىڭ شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايتىنىن شەگەلەپ ايتتى. ءبىز مۇنى قۋانا قولدايمىز. ينۆەستور ءوز مۇددەسىمەن كەلەتىنى بەلگىلى. ول مەيلىنشە كوپ پايدا تاۋىپ, كاپيتالدىڭ شەتكە اعىنىنا جول اشادى. بۇلاردان قالعان, قالجىراعان جەردىڭ ەڭسەسىن قايتا كوتەرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. جەردىڭ ساپاسى جونىندە اڭگىمە كوپ ايتىلىپ جاتىر. ونى نەگە قاتاڭ باقىلاماسقا. بۇل ورايداعى تەكسەرىسكە ءموراتوريدى توقتاتقان ءجون دەپ سانايمىن. سونداي-اق, جەر قادىرىن بىلەتىن حالقىمىز جەردى كۇتە المايدى دەگەن استامشىلىق بولادى. ءوزىمىزدىڭ ماماندارىمىزعا قولداۋ كورسەتۋ كەرەك» دەدى بىرلەستىك توراعاسى.
ال «تنك» اگروفيرماسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى الماس سەيىتقاسىموۆ جەرگە جەكەمەنشىك جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلۋى ءوز قايتارىمىن بەرەتىنىن ءسوز ەتتى.
«حولدينگ دارەجەسىندەگى ءبىزدىڭ ۇجىم 200 مىڭ گەكتارعا كۇتىم جاساپ وتىر. ءونىمدەرىمىزگە سۇرانىس جوعارى. مۇنىڭ بارلىعى قىرۋار ەڭبەكتىڭ, قارجى قۇيىلىمىنىڭ, جاڭا تەحنولوگيانى قولدانۋدىڭ, ءتارتىپ پەن جاناشىرلىقتىڭ ناتيجەسىندە مۇمكىن بولۋدا. بۇل ورايدا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ دا ارقامىزدى كەڭىتە تۇسەدى. سوندىقتان جەرگە مەنشىك قاتىناسىن قولدايمىز جانە ونىڭ تيىمدىلىگىن جۇرتشىلىق جاقسى بىلەدى.
كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ نازارىنا مىنا ماسەلەنى جەتكىزگىم كەلەدى. جۋىرداعى وتىرىستىڭ بىرىندە 50 گەكتارعا دەيىنگى جەرى بارلارعا جەر تەگىن بەرىلسىن دەگەن ۇسىنىس ايتىلىپ قالدى. بۇل ۇسىنىس قانا ەكەندىگىن تۇسىنەمىن. بىراق, وسى حابار تاراسىمەن جۇرتتىڭ ءبارى شارۋا قوجالىعىن اشۋعا كىرىستى. ءوز پايلارىن الىپ جاتقاندار دا بار. ءدال 10 سوتىقتىڭ ماسەلەسى سياقتى. سوندىقتان, ءار ءسوزدى سالماقتاي بىلسەك, ناقتىلىق, اشىقتىق قاجەت دەپ ويلايمىن. بۇعان قوسىمشا, ءتاپ-ءتاۋىر جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىن قايتا جاڭعىرتۋدى ۇسىنار ەدىم», دەدى ول.
بۇدان كەيىن «سارىتومار» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى بولات تۇرلىبەكوۆ, جۋرناليست باقىت سماعۇل, وبلىستىق كاسىپكەرلەر اسسوتسياتسياسىنىڭ توراعاسى مارات جۇمابەكوۆ, ا.باراەۆ اتىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى جەكسەنباي قاسقارباەۆ, ەڭبەك ارداگەرى قايىرگەلدى اكىمبەكوۆ, بارلىعى وبلىستىڭ 24 ادامى ءسوز الىپ, وزدەرىن تولعاندىرىپ جۇرگەن ويلارىن ورتاعا سالدى.
ماجىلىسكە قاتىسۋشى رەسپۋبليكالىق كوميسسيا مۇشەلەرى كەنجەعالي ساعاديەۆتىڭ, يبراگيم جانعورازوۆتىڭ اتالى ءسوزىن, قۋانىش ايتاحانوۆتىڭ, اقىلبەك كۇرىشباەۆتىڭ, يۆان ساۋەردىڭ, جەكسەنباي دۇيسەباەۆتىڭ, مۇرات ابەنوۆتىڭ ساليقالى پىكىرىن, اكىم جانۇزاقوۆتىڭ, دوسمۇحامبەت كوشىمنىڭ, ايدوس سارىمنىڭ بايىپتى بايلامدارىن ىقىلاس قويا تىڭدادى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, كوميسسيا توراعاسى باقىتجان ساعىنتاەۆ كەڭەس سوڭىندا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا كوكشەتاۋداعى كوشپەلى ءماجىلىس ويداعىداي وتكەنىن, قويىلعان ماقساتتىڭ ورىندالعانىن اتاپ كورسەتتى. «پرەزيدەنت جەر كودەكسiنiڭ قوعامدىق رەزونانس تۋدىرعان بiرقاتار نورمالارىنا بيىل جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن موراتوري جاريالادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەڭ كولەمدى ءتۇسىندىرۋ شارالارىن جۇرگىزىپ, بۇل جۇمىسقا بۇكىل پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىمداردى تارتىپ, جەر ماسەلەسى بويىنشا ءوز پوزيتسياسىن بىلدىرگەن بارلىق ازاماتتاردى ديالوگقا شاقىرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. بۇگىنگى ءماجىلىس جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. ول بارلىق اۋدانعا ونلاين رەجىمىندە تاراتىلدى. ءسوز سۇراعانداردىڭ بارلىعىنا ميكروفون ۇسىنىلدى, اشىق پىكىر الماسۋ ورنىقتى. بۇلاردىڭ بارلىعى كوميسسيا نازارىنان تىس قالمايدى», – دەدى ول.
الدىندا ەكى ساعاتقا جوبالانعان وتىرىس ءتورت ساعاتتان استام ۋاقىتقا سوزىلدى. سولاي بولۋى دا كەرەك ەدى. ماجىلىستەن كەيىن كوميسسيا مۇشەلەرى بۋراباي اۋدانىنداعى «ەسىل-اگرو» جشس ەڭبەك ۇجىمىمەن كەزدەسۋگە قاتىستى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى
*قاتىسۋشىلار لەبىزى
كەڭەسبەك بەكتاس, «حلادوكومبينات» جشس ديرەكتورى, كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى: – ەل ءىشىن ءبىرشاما دۇرلىكتىرگەن ماسەلەگە قاتىستى ەلباسىمىز دۇرىس شەشىم قابىلدادى. جەر كودەكسىنىڭ كەيبىر بۋىندارىنا توقتام سالىپ, بۇل ورايداعى پىكىر جيىنتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ارنايى كوميسسيا قۇرعانى, وعان ەل ۇكىمەتى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, سىيلى ازامات باقىتجان ساعىنتاەۆتى توراعا ەتىپ تاعايىنداۋى بولاشاقتى ويلاعان قادام دەپ تۇيدىك. كوپتى كورگەن شارۋا ادامى بولعاندىقتان, ەل ىشىندەگى جاعدايلارعا قۇلاق ءتۇرىپ جۇرەمىز. جەر ساتىلماۋى ءتيىس, ساتىلسا ساۋداعا تۇسەدى. ەل ازاماتتارىنا جالعا بەرۋدىڭ وزىندە ءتيىستى باقىلاۋ بولۋى قاجەت. ويتكەنى, تەگىننىڭ قادىرى جوعىن كورىپ ءجۇرمىز. بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرادى. قازىرگى كۇنى جەرى كوپ باسشىلار مالمەن اينالىسۋدى ارتىق شىعىن سانايتىنى جاسىرىن ەمەس. وسى سالا وركەندەسە, وڭدەۋشى كاسىپورىندار دا وڭالار ەدى. تەلمان مۇقىشەۆ, ءبىلىم سالاسىنىڭ ارداگەرى: – اقمولا وبلىسى – قاشاندا ىنتىماق-بەرەكەسىمەن ايشىقتالعان ءوڭىر. حالىق ساۋاتتى. ەلباسى ءموراتوريى جاريالانىسىمەن اقساقالدار باس بولىپ, بۇل توقتامنىڭ مانىسىنە بايلانىستى تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. «ەل بىرلىگى» ۇيىمى دا بەلسەندىلىك تانىتتى. وبلىس اكىمى ارنايى شاقىرىپ اقىلداستى. جالپى, بۇل جۇمىس باياعىدا باستالۋى كەرەك ەدى. ۇكىمەتتىڭ كاسىبيلىگى سىنعا تۇسكەن كەز قازىر. ءوزىمنىڭ جەكە پىكىرىمە كەلسەك, جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋعا قارسىمىن. ءتىپتى, ءوزىمىزدىڭ كەيبىر كەۋدەمسوقتارىمىز بارشامىزدىڭ ورتاق يگىلىگىمىزدەگى جەردى ساتىپ الىپ, اياق باستىرماۋعا اينالدى. اۋىلداردىڭ اينالاسىنداعى جەرلەر جالعا بەرىلگەن. تۇرعىندار قوزى-لاعىن, ق ۇلىن-تايشاسىن ارقانداپ باعۋدا دەگەن نە سۇمدىق. مەيرامبەك قيىقوۆ, «قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتى» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى: – مەن 48 جىل اۋىل شارۋاشىلىعىندا ىستەدىم, باسشى قىزمەتتە بولدىم. جەرىمىزدى حيميامەن سۋارىپ, ازدىرىپ-توزدىرعان مىسالداردى بىلەمىز. ءوز ازاماتتارىمىزعا ساتۋعا دا, جالعا بەرۋگە دە بولادى. بۇل حالقىمىزدىڭ جىگەرىن تاسىتادى, العا ۇمتىلدىرادى. قازاقستاندا شەتەلدىكىنەن كەم ەمەس ءبىلىم وردالارى بار. اۋىلعا كوڭىل بولىنسە, مامان تابىلادى. جەرمەن تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىندەر ونى تۇبىندە ساتىپ الادى. مۇنى دا قوشتاۋىمىز كەرەك. ەلباسىمىزدىڭ قازىرگى جاعدايعا بايلانىستى قولعا الىپ جاتقان شارالارى وسى ماقساتتى كوزدەيتىنى انىق. قۇدايبەرگەن قۇسايىنوۆ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور: – اۋىل پروبلەماسىنىڭ كوبەيۋى وعان كوڭىل بولمەۋدەن تۋىندايدى. كەزىندە بارلىق تۇرعىنعا پاي ۇلەسى تەگىن تاراتىلعانىمەن, ودان پايدا كورگەندەر شامالى. سول پايىمىزدىڭ قايدا قالعانى بەلگىسىز. كىم پايدالانىپ ءجۇر؟ ونى جيناپ العان پىسىقايلار ەڭبەكاقىعا ءبىر قاپ ۇن, ءبىر اربا ءشوپ بەرەدى, ءمىز باقپايدى. جونگە كەلتىرەتىن ۋاقىت بولدى عوي سولاردى. بەلارۋس, يزرايل تاجىريبەسى كووپەراتسيانىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر. بىزدە زاڭ بار, سوعان قايتادان جان ءبىتىرۋ قاجەت. حالقىمىز «بىرىگىپ ىستەسە, بىلەك تە نىعايادى» دەمەۋشى مە ەدى؟
