ءوز ونىمدەرىمىز ءوتىمسىز بە, الدە جەتىمسىز بە؟..

وڭىردە سوڭعى جىلدارى قۇ­رىلىس يندۋسترياسى دامىپ, جاقسى قارقىن الىپ كەلەدى. سوعان وراي قۇرىلىس ماتەريالدا­رىنا دەگەن سۇرانىستىڭ وسە تۇسكەنى بايقالادى. وكىنىشتىسى سول, ۇسى­نىس­تى تولىق قاناعاتتاندىرۋعا جەرگىلىكتى ونەركاسىپ ءالى قاۋقارسىز. بىرقاتار كاسىپورىندار وتاندىق قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋگە ماماندانىپ, قازاقستاندىق ۇلەستى مولايتۋدىڭ ورنىنا شەتەلدىڭ, ونىڭ ىشىندە, كوبىنە رەسەيدىڭ ونىمدەرىن تۇتىنۋعا اۋەس. ولاردىڭ اراسىندا «پەتروپاۆل قۇرىلىس ماتەريالدارى», «ەدينستۆو» قۇ­رىلىس كومپانيالارى, تاعى باس­قالارى بار. جارايدى, جەر­گىلىكتى مەردىگەرلەردىڭ كورشى ەل ونىمدەرىنە دەگەن بىلتىرعى ءمۇد­دەلىلىگىن تۇسىنەيىك. رۋبل باعا­مىنىڭ قۇلدىراۋى سالدارىنان ارزان تاۋارلاردىڭ ىشكى نارىققا سۋداي اعىلعانى راس. قازىر ەكو­نوميكالىق جاعداي تەڭەستى, احۋال مۇلدەم باسقاشا. ولاي بولسا, شەك­ارالاس ايماقتارعا كوز سالۋىمىز نەگە تىيىلماي وتىر دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. ارينە, سىرتتان ەكسپورتتىق تاۋارلاردىڭ اعىلۋىنا وبەكتيۆتى, سۋبەكتيۆتى سەبەپتەردىڭ بار ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ماسەلەن, جوعارىدا ءسوز ەتكەن «ەدينستۆو» جشس-ءنى الايىق. وزىق تەحنولوگيالاردى ەڭسەرگەنى ەندى عانا. كەڭەس زامانىنان بەرى ىستەپ كەلە جاتقان رەسەيلىك زاۋىتتارمەن سالىستىرۋ قيىن. اسىرەسە, ساپا جونىنەن. دەسەك تە, تاۋەلسىزدىكتەن بەرگى ۋاقىت بەدەرىندە باسەكەلەستىك قارىمىن كۇشەيتىپ, قولجەتىمدى ماتەريالدار شىعاراتىن مەزگىل جەتكەن سەكىلدى. كەيبىر ءوندىرىس ورىندارى «الىستان اربالاعانشا جاقىننان دوربالاعاندى» ءجون كورىپ, ساپاسى كەمدەۋ سوقسا دا, جەرگىلىكتى ماتەريالداردى پايدالانىپ جاتادى. بۇل ءتاسىل قاراجات, جول شىعىنى جاعىنان ۇنەم كورىنگەنىمەن, سا­لىنعان عيماراتتاردىڭ, كوپ ءپا­تەرلى ۇيلەردىڭ ىرگەتاسى شوگىپ, قا­بىرعاسى قيسايىپ جاتسا, «ار­زاننىڭ جىلىگى تاتىماس» دەگەن وسى! بۇل تۇرعىدان العاندا ويلاناتىن تۇس­تار, قولعا الاتىن وزىق جوبالار جەتىپ ارتىلادى. بۇگىندە وتاندىق ونىمدەر سانىن كوبەيتۋمەن بىرگە ساپاسىن جاقسارتۋ تالابى قويىلىپ وتىرعان ساتتە تاڭداۋ ەركى ەرەكشە ماڭىزدى بولماق. ونىڭ ۇستىنە كورشىلەس اقمولا, قوستاناي وبلىستارىندا قۇرىلىس يندۋستريا­سى ەرەكشە ەكپىن الىپ, وڭىرارالىق باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيىپ كەلە جات­قانىن قاپەردەن شىعارۋعا بولمايدى. سوڭعى كەزدەرى وڭىرلىك تەندەرلەرگە ءجيى قاتىسىپ, الشىلارى وڭى­نان ءتۇسىپ جۇرگەنىن ۇمىتپاعان ءجون. پەتروپاۆلدا ورنالاسقان «جىل­­دام تۇرعىزىلاتىن عيما­رات­تار» زاۋىتى–ماقتاۋلىلار سا­ناتىنان. حال-حادەرىنشە وتان­دىق ونىمدەردىڭ مول ءارى ساپالى وندىرىلۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى. بىردە وسى كاسىپورىن باسشىلىعىمەن سويلەسكەنىمىزدە, ىشكى رەنىشتەرىن دە جاسىرماعان. سويتسە, بۇلار­دىڭ قۇرىلىس ماتەريالدارىنا جەرگىلىكتى كاسىپ­ورىنداردان سۇرانىس از تۇسەتىن كورىنەدى. ماسەلە ءونىمنىڭ ساپا­سىزدىعىنا ەمەس, قازاق­ستاندىق تۇتىنۋشىلىق پي­عىلدىڭ تومەندىگىنە, قالىپ­تاسپاعانىنا كەلىپ تىرەلەدى. ايتپەسە, استانا, قوستاناي, تاعى باسقا قالالارعا ءوز ونىمدەرىن جونەلتپەگەن بولار ەدى. قازىر الماتىداعى مۇز ايدىنىن سالۋعا جەتكىزىلۋدە. ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ قۇرىلىس نىساندارىنا پايدالانىلۋدا. مۇندا ءبىر توننا مەتالل قۇرىلعىسى كورشى ەلگە قاراعاندا 50-70 مىڭ تەڭگەگە ارزان. ساپاسى دا كەم ەمەس. وبلىس ورتالىعىندا 2 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءزاۋلىم سپورت سارايى تۇرعىزىلعاندا بارلىق مەتالل قوندىرعىلار رەسەيدەن جەتكىزىلدى. دەمەك, بيلىك تۇتقاسىن ۇستاعان الدەكىمدەردىڭ تەندەردى تەنتىرەتىپ, باسقالاردىڭ مۇددەسىنە بۇرىپ جىبەرۋشىلىك تە كورىنىس الىپ وتىر دەگەن ءسوز. قازاقستاندىق پاتريو­تيزم ماسەلەسى وسى ماسەلەلەردە وزىندىك رەڭك الۋى ءتيىس. بۇل, ءبىر. ەكىنشىدەن, قاي كاسىپ­ورىننىڭ نەمەن اينالىساتىنى, قانداي ونىمدەر شىعاراتىنى سەكىلدى جۇمىس اۋقىمى انىقتالىپ, ماسەلەن, كاسىپكەرلەر پالاتاسى تاراپىنان باقىلاۋعا الىنسا, ارتىقتىق ەتپەس ەدى. وبلىستىڭ قۇرىلىس سالاسىنداعى جەرگىلىكتى ونىمدەردىڭ ۇلەس مولشەرى 84,24 پايىز دەۋ كوڭىلگە كۇمان تۋدىرادى. ولاي بولسا, قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەرىك مۇحاماديەۆتىڭ جىل اياعىنا تامان بۇل دەڭگەي تومەندەيدى دەپ ساۋەگەيلىك جاساۋىنا جول بولسىن؟ ول بۇل جورامالىن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا 13 كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ, «جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 6 جاتاقحانانىڭ سالىناتىنىمەن بايلانىستىرادى. بۇل تاپسىرمالار مەن مەجەلەر بىردە ارتىق, بىردە كەمدىگىمەن جىلدا تۇرعىزىلىپ جۇرگەن قۇرىلىس نىساندارى بولسا, قادام باسۋدىڭ ورنىنا كەرى كەتۋشىلىك سىرى نەدە؟ سويتسە, «باقساق, باقا ەكەن» دەمەكشى, قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ باستاپقى كەزەڭىندە كىرپىش, تەمىر قۇرىلعىسى, بەتون, مەتالل قۇبىرلار, پلاستيك تەرەزە, قيىرشىق تاس, قۇرعاق قوسپالار, اسفالت, بيتۋم سەكىلدى جەرگىلىكتى ماتەريالدار پايدالانىلىپ, ءىس قارقىن العان مەزەتتە شەتەلدىك ونىمدەر بەرى قاراي يمپورت بولىپ جوڭكىلەدى ەكەن. نەگە دەيسىز عوي؟ سەبەبى, پروفليست, مەتالچەرەپيتسا, مەتالسايدينگ, كافەل پليتكالارى, كەراموگرانيت, لينولەۋم, پيلوماتەريال, ەلەكتر قۇرال-جابدىقتارى وبلىستا مۇلدەم وندىرىلمەيدى. سوندا دەيمىز-اۋ, قۇرىلىس باسقارماسى قۇرىلىس يندۋستريا­سى سالاسىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىستى رەتتەۋدىڭ, تەڭەس­تىرۋدىڭ وڭتايلى جولدارىن قا­راستىرىپ, ءتيىمدى مەحا­نيزم­دەرىن قولدانۋدىڭ ورنىنا ستاتيستيكا باسقارماسى سياقتى ەسەپ-قيساپ شىعارۋمەن اينالىسىپ وتىرا بەرمەك پە؟ ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان» سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى