«مەن «قۇلاگەردى» قازاقتاردان قىزعاندىم»

استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ نەمىس تىلىندە جارىق كورگەن «قۇلاگەر» پوەماسىنىڭ بەتاشار ءراسىمى بولدى. رۋحاني راۋىشتەگى كەزدەسۋگە كەلگەندەر الدىندا ءسوز العان اقىننىڭ جيەن نەمەرەسى جانار جاندوسوۆا قازاقتىڭ اسىل قازىنالارى قاتا­رىنداعى جىر جاۋھارىنىڭ قالاي نە­مىسشەگە تارجىمالانعانى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, يگىلىكتى ءىستىڭ ساتىمەن اياقتالۋىنا قازاق­ستانداعى گەتە ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قىرۋار ەڭبەك سىڭىرگەن كورىنەدى. الدىمەن يمان ەستاەۆ, تاڭسۇلۋ راقىمباەۆا جانە سالتانات ءاشىروۆا شىعارمانىڭ جولما-جول اۋدارماسىن جاساپتى. سودان سوڭ گەرمانيالىق اۋدارماشى گەرت حايدەنرايح قازاق ءتىلىنىڭ ماقتاۋلى ماماندارىمەن القا-قوتان وتىرىپ اقىلداسقان. ماتىندەگى مايەكتى تىركەستەردىڭ ءمان-ماعىناسىن سۇراپ بىلگەن. وزىنە بەيمالىم ۇلتتىق بولمىس ۇعىمدارىنىڭ التى قابات استارىنا قال-قادەرىنشە وي جۇگىرتكەن. ابدەن ساناسىنا ءسىڭىرىپ بارىپ, قالامعا قول سوزعان. مۇنى باسقوسۋ بارىسىندا ءمار­تەبەلى مەيمان گەرت مىرزانىڭ اعىنان جارىلا ايتقان سىرىنان دا اڭعاردىق. «تالانتتى دوسىم يران عايىپتىڭ ولەڭدەرىن اۋدا­رۋمەن اينالىسا ءجۇرىپ سىزدەردىڭ سالت-داستۇرلەرىڭىزبەن ءبىرشاما تانىسىپ ءۇل­گەردىم. اقان سەرىنىڭ تراگەدياعا تولى ءومىرىن وتە كەڭ تىنىستى كەرەمەت, پوەتيكالىق ەپيكاسىنا ارقاۋ ەتكەن ءىلياس جان­سۇگىروۆ جاي­ىن­داعى ەس­تە­لىكتەردى وقىپ, ەرەكشە كۇي­گە ءبو­لەندىم. اقىرى الاپات اقىن­دىق قۋاتتىڭ تەرەڭىنە ەركىن بوي­لاي المايتىنىم­دى ءتۇسىندىم. سون­دىقتان, شاماما قاراي شابۋعا بەل بايلاپ, ولەڭ ورنەگىن وزىمشە قۇراستىرۋعا تىرىستىم. ال ەندى اقيقاتىن ايتسام, مەن «قۇلاگەردى» قا­زاقتاردان قاتتى قىزعاندىم. ويتكەنى, ول شەكسپير شەدەۆرلەرى دەڭگەيىندە شەبەر جازىلعان دۇنيە!» وسى ورايدا مەن ويلايمىن, ىلەكەڭنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارىن, اسىرەسە, تاماشا جەر سۋرەتتەرىن, اتتىڭ سىنىن ارتىق كەتسەك, ارۋاعى كەشسىن, كەمەڭگەر گەتەڭىزدىڭ دە كەلىستىرىپ اۋدارۋى ەكىتالاي-اۋ. بۇگىندە ەكى قازاقتىڭ ءبىرى تۇسىنە بەرمەيتىن «تاۋەت باس, قامىس قۇلاق, قۋارعان جاق. قۇلان جال, بۇلان مويىن, قوي جۇتقىنشاق, قويان جون, جازىق جايا, قۇس توپشى» دەگەن تەڭەۋلەردى باسقا ۇلتتىڭ وكىلدەرىنە ۇعىندىرىپ بەرىڭىزشى, مىقتىلىعىڭىزدى كورەيىك... سول ارادان ەستىگەن جاعىمدى جاڭالىق, گەرمانيانىڭ «Büchergilde» باس­پاسىنان شىق­قان «Das Lied von Kulager» پوەما­سىن جەكسەنبى سايىن اۆتور تىڭ­دار­ماننىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرعانداي قوڭىر داۋىسىمەن باۆاريا راديوسىنان وقيدى ەكەن. بۇدان ارتىق قانداي ناسيحات كەرەك! سالتاناتتى شاراعا قاتىسقان بەلگىلى ازامات, قارىمدى قالامگەر سادىبەك تۇگەل استانا – كوكشەتاۋ تاس جولى بويىندا جەكە قارجىسىمەن ورناتقان قۇلاگەرگە ارنالعان ەڭسەلى ەسكەرتكىشتىڭ تاريحىن العا تارتا وتىرىپ, ءى.جانسۇگىروۆ سەكىلدى كلاسسيگىمىزدىڭ ادەبي كەڭىستىگىن كەڭەيتۋگە ايانباي اتسالىسقان الما­نيالىق ازاماتقا العىسىن ءبىلدىردى. جىر ءدۇلد ۇلىنىڭ ۇرپاقتارى ەندى اتالارىنىڭ اسىل مۇرالارىن اعىلشىن ءتىلدى وقىرمانداردىڭ ولجاسىنا اينالدىرۋدى قولعا الماق. تالعات باتىرحان, «ەگەمەن قازاقستان»