دانانىڭ «دارا جولى»

...رەداكتسيادان تاپسىرما ءتۇستى. «جاقسى گازەت كەيدە ويىڭدى ءدوپ باسىپ وتىرادى-اۋ!» – دەپ رازى بولىپ قالدىم. ءوزىم دە وسى تەلەديدار تەرەزەسى ارقىلى الدەبىر تول­عاندىرعان تاقىرىپتاردى قاۋزا­عىم كەلىپ جۇرگەن. سوعان تۇرتكى بول­دى. نە تۋرالى جازام دەپ كوپ ويلانبادىم. سەبەبى, كوڭىلدىڭ ءوز قالاۋى ءبارىن كۇنىلگەرى ايقىنداپ قويعانداي-تىن. تاڭداۋىم بەلگىلى تەلەجۇرگىزۋشى دانا نۇرجىگىتتىڭ «دارا جول» باعدارلاماسىنا ءتۇستى. ۇمىتپاسام, «قازاقستان» تەلە­ارناسىنىڭ بۇل حابارىنا باۋىر باسۋىم ءانشى, اقىن, سازگەر ەلەنا ابدىحالىقوۆانىڭ دارا جولىنا ارنالعان كورسەتىلىمنەن باستاۋ العان ءتارىزدى. ابىشتەي ابىز­دىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنگەن وسىناۋ بىرەگەي تالانت يەسىنىڭ تاعدىر, تالايى, شىعارماشىلىقتىڭ ازاپتى كورىگى, رۋحاني تولىسقان ءومىرى, ارال تولقىنىنداي تەربەلگەن تىنىمسىز كوڭىلى ءتانتى ەتكەن. «ەسىڭە مەنى العايسىڭ» ءانىن ماديناعا سىيلاۋى تالانتتىڭ تالانتقا تامسانا ءۇن قاتقانىنداي ەدى! مۇقاعاليدان اۋىسقان مۇڭ ەلەنانىڭ ەمىرەنگىش, نازىك جۇرەگىن سىزداتىپ, مۇڭنان قۋانىش جاساپ بەرگەندەي بولدى. اتتەڭ-اي, ءمادينانى نەگە جوعال­تىپ الدىق دەسەك تە, ونىڭ انىمەن, ۇنىمەن قوشتاسپاعانىمىز – قازاققا تارتقان تاعدىر سىيى! حاباردىڭ «ر.S.» تۇيىنىندە دانا تاپقىر قويىلعان ساۋالدارىنا ەلەنادان تۇشىمدى جاۋاپ الىپ جاتتى. ناعىز شارىقتاۋ شەگى وسى! «جالعىزدىق مۇمكىن با­عىم دا شىعار...» دەگەن سىڭايدا ەلەنا مەيىرىمدى كوزىن وتكىر ءسۇزىپ وتىر. جالعىزدىققا قاھارلانىپ, جالپىنىڭ باقىتى ءۇشىن, الەمنىڭ الاڭسىز بەيبىت ومىرمەن, ماحاب­باتپەن الديلەنۋى ءۇشىن وسى كۇ­يىن, تىرشىلىگىن ەشقاشان مان­سۇق ەتكىسى كەلمەيتىنى جانارىنان وتتاي شاشىلىپ تۇر ەدى... شى­عارماشىلىق قۇدىرەتى وسى بولسا كەرەك! جارايسىڭ, ەلەنا! ءابىش اعاڭنىڭ ءبىر ايتقانى بار ەدى: «باقىت – قولىڭنىڭ قيمىلىندا, كو­ڭىلدىڭ پيعىلىندا!» – دەپ. كوڭى­لىڭ ءوسسىن, تازا پيعىلدى, جاقسى نيەتتى ۇلت ارۋى! دەمەك, سەن – باقىت­تىسىڭ! حاباردىڭ ءون بويىندا باقىت لەبى ەسىپ تۇرۋىندا دا سونداي شاتتىق سىرى سالتانات قۇرعانى انىق. وسىلايشا كورەرمەندەرىڭدى دە باقىتتى ەتە الدىڭ. ويلاندىردىڭ! دانانىڭ دا كوزدەگەنى وسى مۇرات ەمەس پە! «دارا جولدىڭ» كەيىنگى ءبىر حابارىندا ءانشى, سازگەر ابيىربەك تىناليەۆ: «جالعىزدىقسىز ەش­نارسە جازىلمايدى»,– دەي كەلىپ, ءوزىنىڭ «قوس جالعىزدىق» اتتى حيكاياتى بار ەكەنىن سىنالاپ ءوتتى. ونىڭ دا سان قىرلى بەينەسىن دانا جارقىراتا اشىپ بەردى. ءوزىنىڭ قىنۋلى, قىمبات, سارا تۇسىنىك سوزدەرىمەن قوسا, ستۋديا قوناقتارىن ورتاق اڭگىمەگە تار­تا بىلۋىمەن-اق حابارىنىڭ ۇت­قىر­لىعىن ۇشتاي تۇسەتىنى سەزىلەدى. نە حابارىنىڭ ءسوزى, نە شە­بەر­لىگى شىڭدالعان دانانىڭ ءوزى تارتىپ تۇرماسا, كورەرمەن ءىلتيپاتىنا بولەنە الماس ەدى عوي. ياعني, ءجۇر­گىزۋشى «ديريجەرلىك» قابىلەتىن ابدەن شيراتقان ەكەن. كورەرمەننىڭ كوزىن عانا ەمەس, جان دۇنيەسىنىڭ ءلاززات-پەرنەسىن ءدوپ باسۋىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. دانانىڭ كەزەكتى قوناقتارىنىڭ ءبىرى الامان ايتىستىڭ اقتانگەرى نادەجدا لۋشنيكوۆا بولدى. انا ءتىلىمىزدىڭ ناعىز ناسيحاتشىسى. قازاق ءۇشىن قازاقتان بەتەر نامىس­شىل. ءسوزى مايدا, جۇرەگى نۇر­لى. «ءيى قانباعان قامىردى ەتكە سالما!» – دەپ ەدى باتىر باۋىر­جان اتام. قانداي تاعىلىم! اما­ناتقا ادالدىعى ەكەن عوي, ابىرويى اسقاقتاپ جۇرگەنى. ءتۇيىن ساۋا­لىندا دانا: «ومىردە نەنى قي­مايسىز؟» – دەپ قولقالادى. نادەجدا: «شىققان كۇندى, باتقان كۇندى قيمايمىن!» – دەگەندە, ءومىر­دىڭ ءبىر ساتتىك ساۋلە ەكەندىگىنە انىق كوز جەتتى. امانكەلدى ايتالى! رەسەيدە تۋىپ, اتاقونىسىنىڭ التىن ايدارلى ۇلى اتانعان ەرەسەن تۇلعا! تەرەڭ ويلى فيلوسوف عالىم. اقتوبەدەن ارنايى اتباسىن بۇر­عان. وزىنە ارنالعان قول­پاش ولەڭگە بالاداي قىسىلىپ, ءتىپتى شامدانىڭقىراپ قالدى. يماندىلىعى, كىشى­پەيىلدىگى كوزگە ۇرادى. قوعام­داعى جەمقورلىق دەرتىنىڭ اسقىن­عاندىعىنا تويتارىس بەرە اعىن­داپ: «باي ادام تازا بولمايدى, تازا ادامنىڭ باي بولۋى ەكىتالاي», – دەپ قويىپ قالدى. الدە دۇرىس, الدە بۇرىس...وتىز ەكى تىستەن شىعىپ كەتتى... ايىز قاندى! وسى ابەكەڭ, قاسىنداعى زايى­بىن نۇسقاپ بىرەر ءسوز ايت­قاندا, ءتىپتى, تەلەديدار ەكرانى دا كۇڭىرەنىپ كەتكەندەي بولدى. دانانىڭ دا جانارى دىم­قىلداندى... كورەرمەندەرگە نە جورىق؟ بىلاي بوپتى. العاشقى جارى دەرتتەن قايتىس بولىپ, ازا تۇتىپ جۇرگەندە وسى كىسىمەن ءسوز بايلاسادى. بالالارىنىڭ تۋعان اناسىنداي جاراسىپ كەتىپتى. ءبىر كۇنى كىشكەنە قوراپشاعا قارا توپىراق سالىپ, گۇل وسكىنىن ەگىپ جاتقاندا, مۇنىڭ سىرىن سۇراي­دى عوي. ابەكەڭنىڭ جارىنىڭ قۇل­پىتاسى ەتەگىن القىزىل گۇلدەرمەن كومكەرمەك ەكەن... «مەن سول ءسات, بۇل كىسىنى بۇرىنعىدان بەتەر ارداق­تاي ءتۇستىم!» – دەدى اتپال ازامات باسىن يە ەگىلىپ. ارعى جاعىن اي­تۋعا ءسوز جەتپەيدى. ون توعىز جاسىندا اۋعان سو­عى­­سىنىڭ قيامەتىن كەشكەن, ءبۇ­گىندە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى باقىتبەك سماعۇل «دارا جولدىڭ» كەيىپكەرلىگىنە بەكەر تاڭدالماعانى انىق. ەڭبەگى, ەرلىگى, حالىققا قالاۋلىلىعى, اقىندىعى, ۇلتجاندىلىعى – ءبارى-ءبارى قاي تالاپقا دا سايما-ساي. ول بىرنەشە رۋحتى كىتاپتاردىڭ اۆتورى, ول تۋرالى «مەن كورگەن سوعىس» دەرەكتى ءفيلمى تۇسىرىلگەن. اسكەريلەردىڭ «ارمىسىڭ, ايبىندى ساربازدار!» – دەپ ءبىر ۇلگىدە جاڭاشا سالەمدەسۋىن ەلباسىنا بەكىتتىرىپ العان ءتىلى مەن ءدىلى بەرىك جان. انە, وتان قورعاۋشى كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان حاباردا قاق جارىلىپ ساپ تۇزەگەن جاۋىنگەرلەردىڭ ورتاسىندا دا­نا دا الگىندەي تارتىپپەن ءسا­لەم­­دەسىپ, قولىن كۇنقاعارىنا قويىپ, نىق ادىمداپ بارادى. جاس كورەر­مەندەردىڭ اسكەرگە الىن­باققا دەگەن دەلەبەسى قوزا ءتۇس­كەندەي. «دارا جول» ناعىز تاربيە قۇرالىنا اينالىپ كەتىپتى. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ن.مىش­باەۆا مەن ۇستاز, قازاق­­ستان­نىڭ ەڭبەك ەرى ا.ميرازوۆانىڭ دارا جولدارى دا تاعى­لىمدى ءارى قىز­عىلىقتى ءورىلدى. باقىتتى التىن نەمەسە قازى­نا ىزدەگەندەي ءىز­دەمەيدى ەكەن. ونى ءبىر باسىندا قاجىر-قايرات, ءبىلىم, ىسكە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى جەتىپ-ارتى­لا­تىندار عانا جاساپ الادى ەكەن. وسى ەكى تۇلعانىڭ بويىنان سونداي ءورشىل مىنەز كەسەكتەلىپ كورىندى. تالانتتى تەلەجۇرگىزۋشىنىڭ ىزدەنىمپازدىعى, قولتاڭباسى ءسۇي­سىنتەدى. «دارا جول» ناقتى تاقىرىپتىق حابارلارعا دا اۋىسا باستاعانداي. مىسالى, ومىردەن ءوتىپ كەتكەن «تاماشانىڭ» تارلاندارىنا» ارنالعان كورسەتىلىم بۇگىندە ءازىل-وسپاقتى ءسال-ءپال ارزانداتىپ العاندارعا ۇلكەن ساباق بولارى حاق. بۇگىن «دارا جولعا» كەڭى­نەن توقتالعانىمىزبەن, قا­زاق تەلە­ارنالارىنىڭ باسقا دا اۆتورلىق مازمۇندى باعدار­لامالارى جەت­كىلىكتى. كورەر­مەندەردىڭ كوزايىمى بولىپ ۇلگەرگەن «ايتۋعا وڭاي...» (ب.قۇ­رانبەك), «ءسىز نە دەيسىز؟» (م.سادىق), «سەرپىلىس» (م.ابە­نوۆ), «سىرلاساۋ» ء(ا.سەيفوللا), «وتباسى» (ج.ايجانوۆا), «ايەل باقىتى» (ل.سۇلتانقىزى), ت.ب. تاعىلىمدى تەلەجوبالار جۇرت­شى­لىق ىقىلاسىنا بولەنۋدە. ارينە, كەم­شىلىكسىز ەشنارسە بولمايدى. ول جاعىن سانامالاپ جاتپادىق. ءبىزدىڭ ماقسات – وسى حابارلاردىڭ جالپى قا­جەتتىلىگىنە كوز جەتكىزە ءتۇسۋ ەدى. «رەيتينگ, ادەتتە, تانى­مال­دىقتان كەيىن جۇرەدى. اۋەلى كوپ­تىڭ اۋزىنا ىلىنەسىڭ, سودان كەيىن عانا كورەرمەندەرىڭنىڭ قاتا­رى ارتا باستايدى», – دەپ تەلە­بىلگىر ارمانجان بايتاسوۆتىڭ ايت­قانىنا قوسىپ-الۋ قيىن-اق. جوعارىدا تىزىمدەگەن اۆتورلاردىڭ ءبارى دە سونداي تالعامعا ساي تارپاڭ تەلەتۇلعالار ەكەندىگىندە داۋ جوق! قايسار ءالىم استانا