كەشە استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا «دىندەر تەرروريزمگە قارسى» دەگەن تاقىرىپتا حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى, شەتەل پارلامەنتتەرىنىڭ دەپۋتاتتارى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ مۇشەلەرى, ەلىمىزدە تىركەلگەن ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ جەتەكشىلەرى مەن ساراپشىلارى, ەلىمىزدىڭ پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتتارى جانە بىرقاتار مينيسترلىكتىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
كونفەرەنتسيانى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ ءتوراعاسى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اشتى جانە جۇرگىزىپ وتىردى. جيىنعا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باعلان مايلىباەۆ قاتىستى.
تۇسىنىكتى تۇبەگەيلى وزگەرتكەن تەرروريزم
جيىنعا توراعالىق ەتۋشى
قاسىم-جومارت توقاەۆ تەرروريزم قازىرگى زامانعى وركەنيەتكە اسا ۇلكەن قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىرعان قاتەر ەكەنىنە قىسقاشا توقتالىپ ءوتتى. «وسىعان وراي, تەرروريزمگە قارسى كۇرەستەگى كۇش-جىگەرىمىزدى تالقىلاۋ ماقساتىندا تۇڭعىش رەت وسىنداي بىرەگەي قۇرامدا جينالعان ماڭىزدى فورۋمعا قاتىسىپ وتىرعاندارىڭىز ءۇشىن ءبىز سىزدەرگە شىنايى العىسىمىزدى بىلدىرەمىز, – دەدى سەنات سپيكەرى كونفەرەنتسيانى اشارداعى سويلەگەن سوزىندە. – قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇگىنگى جيىنعا ايرىقشا ماڭىز بەرە وتىرىپ, فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ءوزىنىڭ ۇندەۋىن جولدادى».
وسىدان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلباسىنىڭ «دىندەر تەرروريزمگە قارسى» حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىنا قاتىسۋشىلارعا جولداعان ۇندەۋىن وقىپ بەردى. «بۇگىندە تەرروريزم قاتەرى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى ءتۇسىنىگىمىزدى تۇبەگەيلى وزگەرتتى. تەرروريزم شەكارا تالعامايدى, باي جانە كەدەي ەل دەپ بولمەيدى. وسىناۋ قاۋىپكە تويتارىس بەرەتىن بىرەگەي ءارى جالپىعا ورتاق شەشىم ازىرگە جوق. سوندىقتان بۇل جاھاندىق ىندەتكە لايىقتى قارسى تۇرۋ جولىندا بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىمىزدى ەسەلەي ءتۇسۋىمىز قاجەت, – دەلىنگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇندەۋىندە. – تەرروريزم يدەيالارىن جويۋ ءۇشىن ءبىر كىسىدەي جۇمىلۋ, ساياسي قايراتكەرلەردىڭ, ءدىني جەتەكشىلەردىڭ, قوعامدىق پىكىر كوشباسشىلارى مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ اعارتۋشىلىق باعىتتاعى كەڭ اۋقىمدى جۇمىسىن جۇرگىزۋ اسا ماڭىزدى».
بۇدان سوڭ پرەزيدەنت ءوزىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنە توقتالدى. «مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ وتىرىسىندا تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى تۇرا الاتىن بىرىڭعاي الەمدىك جەلى قۇرۋدى, سونداي-اق, وسى سالاداعى حالىقارالىق قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋدى ۇسىندىم. «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىمدە بارشا ادامزاتتى جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى̀ ساقتاۋعا شاقىردىم. بۇل رەتتە ءتۇرلى كونفەسسيالار, دىندەر, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر وكىلدەرى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتىڭ ماڭىزى ايرىقشا».
ەلباسىمىز ءوز ۇندەۋىندە قاتىسۋشىلار نازارىن وسى جيىننىڭ ماڭىزدىلىعىنا اۋدارادى. «دىندەر تەرروريزمگە قارسى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى اياسىندا ءساتتى ءوتىپ جۇرگەن ساياسي جانە ءدىني قايراتكەرلەر ۇنقاتىسۋىنىڭ بىرەگەي فورماتىن دامىتۋعا ايرىقشا سەرپىن بەرەدى, – دەپ اتاپ وتەدى پرەزيدەنت. – وسى فورۋمنىڭ استانادا ءوتۋىنىڭ وزىندىك ءمانى بار. جۇزدەن استام ەتنوس وكىلدەرى تۇراتىن قازاقستان حالقى
«ارالۋاندىق ارقىلى ءبىرلىك
» قاعيداتىن ۇستانادى. بۇل ءبىزدىڭ حالقىمىزعا سان ءتۇرلى قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جولىندا زور جەتىستىكتەرگە جەتۋ ءۇشىن كۇش-قۋات بەردى».
مەملەكەت باسشىسى كونفەرەنتسياعا ناتيجەلى جۇمىس تىلەي كەلىپ, جيىندا تىڭ يدەيالار ۇسىنىلاتىنىنا سەنىم بىلدىرەدى. «بۇگىنگى باسقوسۋ مادەنيەتتەر مەن دىندەر ءۇنقاتىسۋى تاجىريبەسىن بايىتا تۇسەتىنىنە جانە سىزدەردىڭ تاراپتارىڭىزدان تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل بارىسىنداعى ءدىننىڭ ءرولىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تىڭ يدەيالار ۇسىنىلاتىنىنا سەنىمدىمىن».
ەلباسىنىڭ ۇندەۋى ىقىلاسپەن تىڭدالعان سوڭ, ق.توقاەۆ ءسوز سويلەدى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۇندەۋى بۇگىنگى ءىس-شارانىڭ اسا جوعارى ءمان-ماڭىزىن كورسەتىپ وتىر, دەپ باستادى ول ءسوزىن. وسىدان ون ءۇش جىل بۇرىن ن.نازارباەۆ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن وتكىزۋ تۋرالى باستاما كوتەردى, سودان بەرى بۇل بىرەگەي فورۋم استانادا تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ كەلەدى. وسىعان دەيىن وتكىزىلگەن بەس سەزد وسى ۇنقاتىسۋ الاڭىنىڭ XXI عاسىردا ايرىقشا قاجەت ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. وسى جىلدار ىشىندە سەزدىڭ اۋقىمدى قۇجاتتامالىق نەگىزى قالىپتاستى, وندا الەمدەگى ءدىني قايراتكەرلەردىڭ قازىرگى زاماننىڭ بارلىق وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا ورتاق ۇستانىمدارى مەن كوزقاراستارى كورسەتىلگەن. ولاردىڭ قاتارىندا دىنارالىق ۇنقاتىسۋ قاعيداتتارى, جاھاندانۋ جاعدايىنداعى مادەنيەتتەردىڭ ىقپالداستىعى, جالپى ادامي قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ, وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋ, تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل جانە باسقا دا ماسەلەلەر بار. استانا سەزدەرىنىڭ قۇجاتتارى كونسەنسۋس بويىنشا قابىلدانعان, بىرلەسكەن ءىس-ارەكەتتەردىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى.
بۇدان كەيىن جيىنعا توراعالىق ەتۋشى وتكەن جىلى استانادا وتكەن سەزگە توقتالدى. ونىڭ توقتالىپ وتكەنىندەي, 2015 جىلى ماۋسىمدا وتكەن فورۋم سەزدى جەتەكشى ءدىني جانە ساياسي ليدەرلەر ۇنقاتىسۋىنىڭ دەڭگەيىنە كوتەردى. سەزد جۇمىسىنا العاش رەت بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن, يوردانيا كورولى ابداللا II, فينليانديا پرەزيدەنتى ساۋلي نينيستيو جانە بارشا ءدىني كوشباسشىلار قاتىستى. ال بۇگىنگى فورۋم وسى ۇنقاتىسۋعا جاڭا سەرپىن بەرەتىن بولادى. وسى جىلدىڭ باسىندا الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە تەرروريستىك اكتىلەردىڭ كەزەكتى تولقىنى ورىن الدى. ءبىز تەرروريستەردىڭ ءىس-قيمىلدارىنىڭ ادىستەرى مەن تۇرلەرى كەڭەيە تۇسكەندىگىن كورىپ وتىرمىز. راديكالدى توپتار تۇراقتى قارجىلاندىرۋعا يە بولىپ, قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى پايدالانۋدا ءارى ولار «كۆازيمەملەكەتتىك قۇرىلىم» مارتەبەسىنە اشىق تۇردە تالاپتانىپ وتىر, دەپ جالعاستىردى ءسوزىن سپيكەر. مۇنداي جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرگە كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرۋ ارقىلى عانا قارسى تۇرۋعا بولادى. قازاقستان پرەزيدەنتى كونفەرەنتسيا قاتىسۋشىلارىنا جولداعان ۇندەۋىندە تەرروريزمدى وقشاۋلاۋ ءتاجىريبەسىنەن ونى جويۋدىڭ جالپىعا بىردەي ستراتەگياسىنا كوشۋگە تاباندى تۇردە شاقىرىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنىستارى فورۋمنىڭ قورىتىندى قۇجاتىندا كورىنىس تابادى دەپ سەنەمىن.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ق.توقاەۆ دىنگە سەنەتىن ادامداردىڭ سەنىمىن قورلايتىن جايلارعا دا توقتالدى. ءبىز دىنگە سەنەتىن ادامداردىڭ سەزىمىن قورلايتىن ەكسترەميستەردىڭ دىنگە قارسى ارەكەتىن ايىپتايتىن ورتاق پوزيتسيانى ۇستانعانىمىز ءجون, دەدى ول وسى جونىندە. بۇل ورايدا, تاعى ءبىر مىندەت العا شىعادى: حالىقارالىق-قۇقىقتىق دەڭگەيدە ءسوز بوستاندىعى مەن قۇدايعا ءتىل تيگىزۋدىڭ اراجىگىن اجىراتىپ العان ورىندى. بۇل تۇراقتى تۇردە نازار اۋدارۋدى, ۇنقاتىسۋدى جانە ءوزارا ءىس-قيمىلدى تالاپ ەتەتىن كۇردەلى دە جاۋاپتى جۇمىس. سوندىقتان ءبىزدىڭ كونفەرەنتسيامىز وسى جۇمىسقا وڭ ىقپال ەتۋى قاجەت. بۇگىنگى جيىندا تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىلعا لايىقتى ۇلەس قوساتىن سىندارلى دا جەمىستى تالقىلاۋ بولادى دەپ سەنەمىز.
دىندەر ءارتۇرلى, قۇداي ءبىر, ادامدار تەڭ
الدىمەن ءسوز كەزەگىن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى فەدەرالدىق ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى دوكتور
ءامال ابداللا ءال-كۋبەيسي الدى. ءسوزىن وسىنداي تاماشا شارانى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن قازاقستان باسشىلىعىنا العىس ايتۋدان باستاعان ول ودان ءارى ويىن تەرروريزم ماسەلەسىنە اۋدارۋمەن ساباقتادى. تەرروريزم كەدەيشىلىك پەن ءبىلىمسىزدىكتەن, باسقا دىندەگىلەردىڭ كوزقاراسىن بىلمەۋدەن جانە ولارعا تولەرانتتىلىق جاساي الماۋدان باستالادى, دەدى شەشەن. سوندىقتان بۇل كۇرەستە زۇلماتتىڭ الدىن الۋ ۇلكەن ءرول اتقارادى. تەرروريستىك ۇيىمدار بەلەڭ العان كەدەيشىلىك شەگى شارىقتاعان وڭىرلەردە ءدىني توزىمدىلىككە ۇندەيتىن شارالار ءجيى وتكىزىلۋى كەرەك. ولار مەكتەپتە عانا ەمەس, ۇيدە دە, تۇزدە دە, تەلەارنالاردا دا, ينتەرنەتتە دە قاتار بەرىلىپ جاتقانى ءجون. قاي كۇندە بارلىق حالىقتار اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە دەيدى عوي. بۇل كۇرەستە دە وسىنداي ءادىستەردى قولدانۋ كەرەك. ءدىني اعارتۋشىلىق فاناتيزمگە بەرىلىپ كەتكەن وڭىرلەردە حالىقتىڭ كوزىن اشىپ, سانالارعا ءبىلىم نۇرىن قۇيادى. سوندىقتان ءبىز ءدىندى اعارتۋشىلىق ارقىلى تۇسىندىرەتىن كەڭ اۋقىمدى ءبىلىم كەشەنىنە كىرىسۋگە ءتيىسپىز, دەدى ءا.ءال-كۋبەيسي.
ەكىنشى ءسوز ەقىۇ پا باس حاتشىسى
روبەرتو مونتەللاعا بەرىلدى. ءسوزىن بۇكىلالەمدىك تىنىشتىق پەن تاتۋلىققا قىزمەت ەتەتىن وسىنداي شارانى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان قازاقستان باسشىلىعىنا العىس ايتۋدان باستاعان ول كوتەرىلىپ وتىرعان تاقىرىپ توڭىرەگىندەگى ءبىرشاما ويلارىن ءوزى قىزمەت ەتەتىن ۇيىمنىڭ شەڭبەرىندەگى شارالار نەگىزىندە اڭگىمەلەپ بەردى. ءبىز ءۇشىن وسى ايماق ەلدەرىمەن پارلامەنتتىك ۇنقاتىسۋلار ورناتۋدىڭ ماڭىزى زور. ءبىزدىڭ ۇيىمعا ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى 57 مەملەكەت مۇشە ەكەنىن بىلەسىزدەر. ولاردىڭ ەكونوميكالىق دامۋى, ساياسي ۇستانىمدارى ءارتۇرلى بولعانىمەن, الەمدەگى بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا ولار كەدەرگى بولا المايدى. كەرىسىنشە, ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ ءارتۇرلى دەڭگەيدە بولۋى ءبىر-ءبىرىنىڭ ۇستانىمدارىن سىيلاپ, ءوزارا توزىمدىلىك تانىتقاندا دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا بىرلەسىپ ءتۇسىرىپ, جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ جاتقان ەلدەردى دە كورىپ ءجۇرمىز. ءبىزدىڭ ۇيىم دا وسىنى قالاپ, بارلىق مەملەكەتكە جاقسى ەكونوميكالىق جاعداي تۋعىزۋدى كوزدەيدى. تولەرانتتىلىق, ءتوزىمدىلىك جانە ءوزارا سىيلاستىق, مىنە, وسى قاسيەتتەر ەقىۇ-نىڭ ءوز مۇشەلەرىنە تاراتىپ وتىرعان داندەرى. بارلىق كيكىلجىڭدەردىڭ تەك قانا كەلىسسوزدەر ارقىلى شەشىلۋى قاجەتتىگىن دە ءبىز ۇنەمى ناسيحاتتاپ وتىرامىز. سونىڭ ىشىندە دىنارالىق كەلىسسوزدەر دە ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ باستى ۇستانىمدارىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا ءوزىنىڭ يگىلىكتى ىقپالىن تيگىزە الادى. سوندىقتان ءبىز ءدىني توزىمدىلىك ماسەلەسىنە قاتتى كوڭىل ءبولىپ, ارناۋلى ماماندار ۇستاپ وتىرمىز. ۇيىمنىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى دا تامىرىن تەرەڭگە جىبەرگەن كوپتەگەن ءدىني كيكىلجىڭدەر بويىنشا ۇنقاتىسۋلاردى العا جىلجىتۋدا وزىندىك الاڭعا اينالىپ كەلەدى, دەدى ول.
ودان كەيىن ءسوز ساۋد ارابياسى كورولدىگى كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسى
احماد بەن مۇحامماد ءال-گامديگە بەرىلدى. ول ءوزىنىڭ سوزىندە ساۋديا كورولدىگىنىڭ تەرروريزمنىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن قولدامايتىن بەيبىت, تولەرانتتى ەل ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز تەرروريزمنىڭ الدىن الاتىن شارالاردى تياناقتىلىقپەن جۇرگىزىپ وتىرادى. ءبىز لاڭكەستىكتىڭ ءدىنى دە, ازاماتتىعى دا جوق دەپ سانايمىز. سوندىقتان, ونى قاي ءدىننىڭ اتىنان جاسالسا دا قۇرتىپ وتىرامىز. ساۋديا كورولدىگى 2005 جىلى تەرروريزمگە قارسى وتكىزىلگەن كونفەرەنتسيانىڭ باستاماشىسى بولدى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇۇ شەڭبەرىندەگى تەرروريزمگە قارسى ورتالىق قۇرىلدى. كورولدىك سول ورتالىقتىڭ 10 ملن. دوللار بولاتىن بيۋدجەتىن قالىپتاستىرۋدى ءوز موينىنا الدى. ءسويتىپ, تەرروريزمگە قارسى كۇرەس ورتالىعىنىڭ كۇشەيۋى مەن ءىس-ارەكەتىنىڭ ءتيىمدى بولۋىنا ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوزىنىڭ قوماقتى ۇلەسىن قوستى, دەدى شەشەن.
ودان ءارى ورتالىقتىڭ جۇمىسىنا تەرەڭىرەك توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە جۇمىس ىستەيتىندىگى دە اتالدى. ودان ءارى شەشەن كورولدىكتە تەرروريزمگە قارسى ارەكەت ەتەتىن قارۋلى توپتىڭ قۇرىلىپ, قازىر ءتيىمدى ارەكەت ەتىپ جۇرگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول ساۋد ارابياسى كورولدىگى يسلام ءدىنىنىڭ اتىنان جاسالاتىن تەرروريستىك ارەكەتتەردى قاتتى ايىپتايتىنىن جەتكىزدى.
كەلەسى ءسوز ەقىۇ پا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, گرۋزيا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى
گەورگي تسەرەتەليگە بەرىلدى. ءوزىنىڭ ءسوزىن شەشەن ءدىننىڭ ادامزات قوعامىنداعى ورنى مەن پايداسىن كورسەتۋدەن باستادى. ال ءدىني تەرروريزم حالىقارالىق تۇراقسىزدىقتىڭ كورىنىسى, ول ساياسي تەكەتىرەستىڭ تۇلەگى, دەدى ول. تەرروريزمدى قۇرىقتاۋ ءۇشىن ونىڭ العىشارتىن انىقتاۋ كەرەك. سونىمەن قاتار, ونى قۇرىقتاۋدى اسكەري قيمىلدارمەن عانا ەمەس, كەرىسىنشە, ءۇنقاتىسۋلار ارقىلى ادام قىرعىنىنا جول بەرمەي جاساعان دۇرىس. سونداي-اق, ەكونوميكالىق, يدەولوگيالىق, ءتىپتى, مادەني شارالاردى دا قولدانۋعا بولادى. ادامدى سىيلاۋ, ونىڭ قۇقى مەن بوستاندىعىن اياققا باسپاۋ – تەرروريزمنىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ باستى العىشارتى. تەك وسىلاردىڭ ءبىرىنىڭ بۇزىلۋى عانا تەرروريستىك ارەكەتتەردىڭ ءورىستەۋىنە جول اشادى. ودان ءارى شەشەن ءوزى قىزمەت ەتەتىن ەقىۇ پا وسى باعىتتاردا ۇلكەن جۇمىستار ىستەيتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا شەشەن ءوزىنىڭ وتانى گرۋزيادا ءدىني ءتوزىمدىلىكتىڭ بەرىك قالىپتاسقاندىعى ماقتان ەتۋگە تۇرارلىق ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
وسىدان ءارى سويلەگەندەردىڭ اراسىندا لاتۆيا رەسپۋبليكاسى سەيمىنىڭ دەپۋتاتى
ينگۋندا سۋدرابانىڭ سوزدەرى دە اسەرلى شىقتى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, لاتۆيا كونفەسسياارالىق جانە ەتنوسارالىق ۇنقاتىسۋدىڭ ۇلگىسى بولۋعا لايىقتى ەلدەردىڭ ءبىرى ەكەن. بىزدە ءتۇرلى كونفەسسيالار كيكىلجىڭنەن قاشىپ, ءبىر-ءبىرىمەن دوستىق قاتىناس ورناتۋعا اسىعادى. بىزدە ادامگەرشىلىكتى قورعايتىن ارنايى قوعام بار. ول باسقا قىزمەتتەرىمەن قاتار, ءدىني ءبىرلەستىكتەردىڭ دە مۇددەلەرىن قورعاپ, ولارعا زاڭگەرلىك تۇرعىدا قىزمەتتەر دە كورسەتەدى. وسىنىڭ ءوزى دىندەر اراسىندا ءوزارا سەنىم تۋدىرىپ, ولاردى ءدىن اتىن جامىلاتىن تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە بىرىكتىرەدى. سونىمەن قاتار, الەۋمەتتىك ساۋالدامالارعا قاراعاندا, لاتۆيا تۇرعىندارىنىڭ 40 پايىزى وزدەرىنىڭ ەشقانداي دىنگە كىرمەيتىندىگىن ايتقان.
ودان ءارى شەشەن الەمدىك قايشىلىقتار تۋرالى ايتىپ, عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرىنشە, 2016 جىلى جەر تۇرعىندارىنىڭ 1 پايىزىنا بارلىق الەمدىك بايلىقتىڭ جارتىسى تيەسىلى بولاتىنىن جەتكىزدى. وسىدان كەيىن قانداي تەڭدىك تۋرالى ايتۋعا بولادى؟ ءبىز كۇن سايىن ءوزىن عانا ويلاپ, بارلىق ىرىزدىقتى جەكە-دارا قالتاسىنا باسقىسى كەلەتىن ادامدار تۋرالى ەستىپ, ءبىلىپ وتىرامىز. ولار ءۇشىن ەڭ ۇلكەن قازىنا تەك اقشا, پايدا, الەۋمەتتىك مارتەبە. ادامگەرشىلىك جانە رۋحاني قۇندىلىقتاردى ولار بىلمەگەنىمەن قويماي, قولدارىنان كەلگەن جەردە اياققا باسۋعا تىرىسادى. ەكىنشى جاقتان اشتىق, جەتىسپەۋشىلىك ۇلعايىپ بارادى. وسىنىڭ ءبارى ادامزاتتىڭ ازۋىنا سوقتىرارى ءسوزسىز. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى دە ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى تاراتۋعا ەمەس, اقپارات الۋ باعىتىندا عانا جۇمىس ىستەپ كەتتى. وسىنىڭ ءبارى ادامداردى تەرروريستىك اكتىلەر جاساۋعا يتەرمەلەيدى. ولار تەرروريزم ارقىلى ارمانداعان دۇنيەلەرىنە قول جەتكىزەتىندەي كورەدى, دەپ شەشەن لاڭكەستىكتىڭ توركىنى كەدەيشىلىكتە, سونىڭ ىشىندە رۋحاني جانە ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردىڭ جوعالعاندىعىندا ەكەندىگىن ايتتى.
ءدىن – بىتىمگەرشىلىك قۇرالى
ازەربايجان ميللي مەدجليسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى
باحار مۇرادوۆا ءوز سوزىندە كۇن ءتارتىبىندەگى ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىنە كەڭىنەن توقتالدى. تەرروريزم ناقتى ءبىر وڭىرمەن شەكتەلمەيتىندىگىن, ەكسترەميستەردىڭ ءدىني ۇراندى ءوز ماقساتتارىنا, قىلمىس جولىنا پايدالانۋى قازىرگى زامانداعى وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىرعاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. سول سەبەپتى وعان قارسى كۇرەستە بۇكىل تەتىكتەردى پايدالانۋىمىز قاجەت, دەپ ءبىر قايىردى ءسوزىنىڭ ورايىن. ازەربايجان دا كوپ كونفەسسيالى ەل. سوعان قاراماستان, ءتۇرلى ءدىن وكىلدەرىنىڭ ىنتىماعى جاراسىم تاۋىپ وتىر. ەلدە جىلىنا ءبىر مارتە مادەنيەتارالىق ديالوگ وتكىزىلىپ تۇرادى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى ءتۇرلى ءدىن وكىلدەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرۋ جانە ءوزارا تۇسىنىستىكتىڭ ماڭىزىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى, دەدى قازاقستاننىڭ تەرروريزمگە قاتىستى ۇيىمداستىرعان جيىنىن تىلگە تيەك ەتە وتىرىپ.
ازەربايجان ميللي مەدجليسى توراعاسى ورىنباسارىنىڭ پىكىرىنشە, ەكسترەميستىك يدەولوگياعا قارسى پارمەندى جۇمىس جۇرگىزۋ, سونىمەن قاتار, عالىمدار ساياساتكەرلەرمەن بىرلەسە وتىرىپ, تەرروريستەردىڭ تۇعىرناماسىنا قارسى كۇرەستى جانداندىرۋى قاجەت. زورلىقشىل يدەيانى وزىق يدەيا عانا جەڭىلىسكە ۇشىراتادى. سول سەبەپتى ءدىني قۇندىلىقتاردىڭ ماڭىزدىلىعىن كۇشەيتە وتىرىپ, ءدىني اعارتۋشىلىققا باسىمدىق بەرگەندە عانا جۇمىس ناتيجەلى بولادى.
ماسكەۋ پاتريارحاتىنىڭ ءدىنارالىق قاتىناستار بويىنشا سىرتقى شىركەۋلىك بايلانىستار ءبولىمىنىڭ حاتشىسى, رەسەي ءدىنارالىق كەڭەسىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى
دميتري سافونوۆ ءوز سوزىندە ەكسترەميستەر ءدىننىڭ اتىن جامىلىپ, ءوزدەرىنىڭ ارام پيعىلدارىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقاندىعىن جەتكىزدى. ەكسترەميستەردىڭ تاياۋ شىعىس پەن سولتۇستىك افريكاداعى جاۋىزدىقپەن جۇرگىزگەن قاندى وقيعالارىن سىنعا الامىز. قاسيەتتى ءدىننىڭ اتىن جامىلىپ, ولار وزدەرىنىڭ ارەكەتتەرىن ىسكە اسىرۋدا. گەنوتسيدتىڭ كەسىرىنەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار ەلىن تاستاۋعا ءماجبۇر بولىپ, بوسقىنعا اينالدى, دەدى رەسەيلىك مەيمان.
دميتري سافونوۆ ەكسترەميستەردەن زارداپ شەككەن حريستياندار ماسەلەسىنە كەڭىنەن توقتالدى. تاياۋ شىعىستاعى جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋى, سوڭعى جىلدار ءىشىندە مىسىردان ءجۇز مىڭداعان حريستياننىڭ بوسقىنعا اينالعانى ءاڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى. الايدا, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ بۇل ماسەلەگە جەتكىلىكتى كوڭىل ءبولمەي وتىرعانىن, سول سەبەپتى حالىقارالىق ەكسترەميزمگە قارسى بەلسەندى كۇرەس جۇرگىزۋ كەرەكتىگىن قاپەرگە سالدى. بۇل وزەكتى ماسەلەدە ساياساتكەرلەر مەن ءدىنباسىلار بىرلەسىپ ارەكەت جاساعاندا عانا ءتيىمدى ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن, ولاردىڭ بەيبىتشىلىكتى ورنىقتىرۋدا ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن جەتكىزدى.
يران يسلام رەسپۋبليكاسى يسلام كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسى توراعاسىنىڭ بۇرىنعى ءبىرىنشى ورىنباسارى
سايد مۇحامماد حاسسان ابۋتورابي-فارد ءوز سوزىندە وسىنداي القالى جيىننىڭ بەيبىت ءومىر سۇرۋگە ۇيىتقى بولاتىندىعىن جەتكىزدى. يراننىڭ تاجىريبەسىندە ءدىن جاقسى ۇردىستەرگە, ىزگىلىكتەرگە جول سالدى, حالىقتاردىڭ بىرىگۋىنە جول اشتى. يران قازىر تاياۋ شىعىستاعى قاۋىپسىز ەلدىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى, دەدى سايد مۇحامماد. ول تەرروريستەردىڭ تۇپكى ماقساتى تەرەڭدە جاتقاندىعىن ايتتى. «ەكسترەميزگە قارسى كۇرەستە جەڭىسكە جەتۋ شەكتەۋلى ۋاقىتتا ءمۇمكىن ەمەس. ەكسترەميستەر الەمنىڭ بارلىق ءبولىگىندە ءبىر تىلدە سويلەيدى – قوعامداعى ىنتىماقتى بۇزعىسى كەلەدى. ەۋروپاداعى مەشىتتەردى جارۋ, يراك پەن سيرياداعىداي شىركەۋلەردى بۇزۋ سونداي نيەتتەن تۋىنداعان. ولار وزدەرىن دۇرىس جولدامىز دەپ ەسەپتەيدى, باسقا ءدىندەرمەن ديالوگقا كەلە المايدى. ەڭ باستىسى, تەرروريستەر قاۋىپ-قاتەرلەردى پايدالانا وتىرىپ, بيلىككە جەتكىسى كەلەدى», – دەدى ول.
بۇكىلالەمدىك بۋدديستەر قاۋىمداستىعىنىڭ باس حاتشىسى
فاللوپ تاياري بولسا, تەرروريستىك ارەكەتتەردىڭ بۇگىنگى تاڭدا بۇكىل الەمگە ۇرەي تۋعىزىپ وتىرعانىن ايتا كەلىپ, بىردە-ءبىر ءدىن تەرروريزمدى قولدامايدى دەگەن پىكىرىن شەگەلەي جەتكىزدى. سونداي-اق, ول زورلىق-زومبىلىققا قارسى ارەكەتتەردى ەڭسەرۋ ءۇشىن دىندەر دۇرىس ءبىلىم تاراتۋى قاجەتتىگىن, تەرەڭ ءبىلىم الماعان ادام لاڭكەستەردىڭ قارماعىنا وڭاي تۇسەتىندىگى تۋرالى ۇسىنىسى جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ ويىنان شىققانداي بولدى. وتباسىندا, ەلدە عانا ەمەس, جاھاندىق دەڭگەيدە بەيبىتشىلىك ورنىعۋى كەرەك. شىن مانىندە ءاربىر ءدىن بەيبىتشىلىكتى قولدايدى جانە ادامزات ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ. ءاربىر ءدىننىڭ قاعيداتتارى اقىلدى بولۋعا, سونىمەن قاتار, بەيبىت قاتار ءومىر سۇرۋگە شاقىرادى. ءدىن زورلىق-زومبىلىقتىڭ ەمەس, ءبىتىمگەرشىلىكتىڭ ۇلكەن قۇرالى بولىپ تابىلادى, دەدى شەشەن.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا فاللوپ تاياري: «ۇيلەسىمدىلىكپەن بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن ءوزىڭ دە ءۇيلەسىمدىلىكتى ناسيحاتتاۋىڭ كەرەك», دەگەن بۋددانىڭ قاناتتى ءسوزى بار ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, جيىنعا قاتىسۋشىلاردى تەرروريزمگە قارسى كۇرەستى ۇيلەسىمدىلىكپەن جۇرگىزۋگە شاقىردى.
گفر بۋندەستاگىنىڭ دەپۋتاتى
اكسەل فيشەر: «وسى لاڭكەستىك ارەكەتتەرگە جاۋاپكەرشىلىكتى ءوزدەرىن «يسلامدىق» دەپ اتايتىن توپتار الىپ وتىر. الايدا, ءبىز وسى لاڭكەستىك توپتاردى يسلامدىق ۇيىمدار دەپ سيپاتتاۋدان باس تارتۋىمىز قاجەت. اتاپ ايتقاندا, بۇل ۇيىمداردا يسلام اتىن جامىلىپ, وزدەرىنىڭ تالاپتارىن قويۋعا قۇقى جوق», – دەدى. وسى ورايدا ا.فيشەر بارشا الەمدى ءدىني قاۋىمداستىقتاردى قورعاۋ كەرەكتىگىن, قۇندىلىقتاردى لاڭكەستەرگە قارسى قولدانۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ۇلتتىق بيلىكتەر ءدىني قوعامداستىقتاردىڭ الەۋەتىن كوبىرەك نازارعا الۋى ءتيىس, ديالوگ قۇرۋ باعىتىندا بەلسەندى جۇمىس اتقارۋى ءتيىس. ءوز كەزەگىندە بۇل قوعامداستىقتار بەيبىتشىلىكتە ءومىر ءسۇرۋدىڭ ورتاق قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋعا ەرەكشە ءمان بەرۋى كەرەك. ءبىز ءبىلىم بەرۋ مەن الەۋمەتتىك ساياسات ارقىلى لاڭكەستىك ورتانىڭ قۇرىلۋىنا توسقاۋىل قويا الامىز, دەدى بۋندەستاگ دەپۋتاتى.
كورول ابداللا اتىنداعى حالىقارالىق دىنارالىق جانە مادەنيەتارالىق ورتالىقتىڭ باس ديرەكتورى
فاحاد ابۋلناسر ءوزى باسقاراتىن ۇيىمنىڭ ماقساتى كونفەرەنتسيانىڭ ماقساتىمەن استاساتىندىعىن جەتكىزدى. ءارتۇرلى ءدىندەر اراسىندا كوپىر ورناتۋعا ۇمتىلىس. تۇپكى ماقساتى الەۋمەتتىك تەڭدىككە قول جەتكىزۋ. بىردە-ءبىر ءدىن ونىڭ اتىمەن زورلىق-زومبىلىق جاساۋعا جول بەرمەيدى. كەرىسىنشە, ءدىن تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قاتىستى ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولى بولىپ تابىلادى, دەدى فاحاد ابۋلناسر.
حالىقارالىق كونفەرەنتسياداعى شەشەندەردىڭ ءسوزىنىڭ «ءبىسمىللاسى» قازاقستان پرەزيدەنتىنە العىس ايتۋدان, ريزاشىلىعىن بىلدىرۋدەن باستالدى. الەمدىك دەڭگەيدەگى وزەكتى ماسەلە ءتوڭىرەگىندەگى جيىنعا باستاماشىلىق تانىتقانى ءۇشىن. نە دەيمىز, ەلوردادا وتكەن كونفەرەنتسيانىڭ ساۋابى مول بولسىن دەيمىز-داعى.
ساۋابى مول بولسىن دەمەكشى, كونفەرەنتسيانىڭ سوڭىندا «دىندەر تەرروريزمگە قارسى» كونفەرەنتسياسىنا قاتىسۋشىلار ءمالىمدەمە قابىلدادى. ىزگىلىكتىڭ, بەيبىتشىلىكتىڭ بەلگىسىندەي بولعان سول ءمالىمدەمە دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە تارالاتىن بولادى. ال ونىڭ قىسقاشا مازمۇنى تومەندەگىدەي.
مالىمدەمە – ءمان-جايدى ناقتىلايتىن قۇجات
ياعني, وندا قاتىسۋشىلار ءبىرىڭعاي ءدىني رۋحانياتقا, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىككە جانە ادامزاتتىڭ وركەندەۋىنە تونگەن اسا قاۋىپتى جانە كۇردەلى قاتەرلەردىڭ ءبىرى رەتىندە بارلىق تۇردەگى جانە كورىنىستەگى تەرروريزم مەن زورلىقشىل ەكسترەميزمدى ءۇزىلدى-كەسىلدى ايىپتايتىندىقتارىن ايتادى. سانداعان جازىقسىز ادامداردىڭ ءومىرىن قيىپ, ادام قۇقىقتارى مەن ەركىندىكتەرىن بۇزىپ, تۇتاس ۇلتتار مەن مەملەكەتتەردىڭ قاسىرەتىنە اينالعان, الەمنىڭ ءتۇرلى ايماقتارىندا ورىن الىپ جاتقان قاتىگەز تەرروريستىك اكتىلەر ءبىزدىڭ جانىمىزدى تۇرشىكتىردى. الەمنىڭ كەيبىر ايماقتارىنداعى ءدىني قاۋىمداردىڭ قاسىرەتتەرىن قايعىرا قابىل الامىز. ءجۇز مىڭداعان بەيبىت تۇرعىن ءوز ءۇيلەرىن تاستاپ, تەرروريستەر عيززاتتى ءدىني كوشباسشىلارعا شابۋىل جاساۋعا ۇمتىلۋدا. ەجەلگى ءدىني ەسكەرتكىشتەر مەن قاسيەتتى ورىندارعا ۇلكەن زيان كەلتىرىلدى, دەيدى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار.
سونداي-اق, ولار وزدەرىنىڭ تولەرانتتىلىق, بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ جانە دىنارالىق ديالوگ قاعيداتتارىنا قايتا نازار اۋدارا وتىرىپ, دىندەر مەن ولاردىڭ سيمۆولدارىن قارالاۋعا (ديففاماتسيا) تىيىم سالۋ تۋرالى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ قارارىن قابىلداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارادى. حالىقارالىق تەرروريزم ءدىني ۇرانداردى جامىلۋ ارقىلى ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن ەركىندىكتەرىن تاپتاپ, ادامزات وركەنيەتىنىڭ مادەني جانە رۋحاني مۇراسىنا ەلەۋلى زالال كەلتىرىپ, كونفەسسياارالىق ۇيلەسىمدىلىكتىڭ بەدەلىن ءتۇسىرىپ, وعان قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىرعانىنا زور الاڭداۋشىلىقپەن قارايمىز. ەكسترەميزم مەن تەرروريزم يدەولوگياسى دىندەردىڭ گۋمانيستىك تابيعاتىنا قايشى كەلەدى دەپ سانايمىز جانە دىنگە سەنۋشىلەردىڭ كونفەسسيالىق-دوكترينالىق كوزقاراستارىن راديكالداندىرۋعا باعىتتالعان تەرروريستەردىڭ ۇمتىلىستارىن ءۇزىلدى-كەسىلدى ايىپتايمىز, ويتكەنى بۇل حالىقتاردىڭ رۋحاني بىرىڭعايلانۋىنا جانە ولاردىڭ ءوزارا كەمەلدەنۋىنە, تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىككە ورنى تولماس زيان كەلتىرەدى, دەيدى وزدەرىنىڭ مالىمدەمەلەرىندە قاتىسۋشىلار.
وسى ورايدا ولار مەملەكەتتەر ءوز يۋريسديكتسياسىنداعى بارلىق ازاماتتاردى تەرروريستىك اكتىلەردەن قورعاۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋى ءتيىس ەكەندىگىن مويىنداي وتىرىپ, تەرروريزمگە جانە زورلىقشىل ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس تۇرعىسىنان ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن نەگىزگى ەركىندىكتەرىن كوتەرمەلەۋ جانە قورعاۋدىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنىنە ايرىقشا نازار اۋدارادى, سونىمەن بىرگە, ەكسترەميستىك يدەولوگيا الدىندا جاستاردىڭ مەيلىنشە ءالسىز بولىپ بارا جاتقانىنا قاتىستى ەرەكشە الاڭداۋشىلىق بىلدىرە وتىرىپ, بارلىق ەلدەردى راديكاليزاتسيانىڭ, تەرروريزمنىڭ جانە زورلىقشىل ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جاستاردى تارتىپ, ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن ءمۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان كۇش-جىگەردى ەسەلەي تۇسۋگە شاقىرادى. ەكسترەميستىك يدەولوگيامەن كۇرەس تۇرعىسىنان جاستاردى تاربيەلەۋدەگى ايەلدەر مەن وتباسىنىڭ ءرولىن ەرەكشە اتاپ كورسەتىپ, ەكسترەميستىك جانە تەرروريستىك يدەولوگياعا ۇتىمدى تۇردە قارسى تۇرۋ ءۇشىن حالىقتى سايكەس ءدىني بىلىممەن جانە ءدىني كوشباسشىلاردى ارنايى دايىندىقپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋدارادى.
ءتۇرلى ساياسي دەڭگەيلەردە شەشىمدەر قابىلداۋعا ايەلدەر مەن جاستاردى قاتىستىرۋدىڭ ءمان-ماڭىزىن باسا كورسەتەتىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2250 جانە 1325 قارارلارىن قولدايتىندارىن ايتا كەلە, قاتىسۋشىلار تەرروريزم مەن زورلىقشىل ەكسترەميزمدى بىردە-ءبىر ءناسىلگە, ەتنوستىق تەككە, ۇلتقا نەمەسە دىنگە بالاۋعا بولمايتىنى مەن بالانۋعا ءتيىس ەمەس دەپ سەنەتىندىكتەرىن بىلدىرەدى.
سونىمەن قاتار, شاراعا قاتىسۋشىلار بۇۇ-نىڭ جاھاندىق كونترتەرروريستىك ستراتەگياسىن ودان ءارى ىلگەرىلەتۋدى قولدايتىندىقتارىن ايتا كەلىپ, مەملەكەتتەردى وسى ستراتەگيانى ءىس جۇزىندە ىسكە اسىرۋعا كۇش سالۋعا جانە تەرروريزمنىڭ حالىقارالىق انىقتاماسىن ازىرلەۋ بويىنشا مامىلەگە كەلۋگە شاقىرادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاھاندىق كونترتەرروريستىك ستراتەگيا ەرەجەلەرى مەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارىنا سايكەس, بۇۇ-نىڭ اياسىندا جاھاندىق انتيتەرروريستىك كواليتسيا قۇرۋ جانە بۇۇ-نىڭ تەرروريزممەن كۇرەس جونىندەگى ماسەلەنىڭ ءبارىن قامتيتىن قۇجاتىن قابىلداۋ تۋرالى باستاماسىنا قولداۋ بىلدىرەدى. الەم قاۋىمداستىعىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سوعىستار مەن جانجالدار ۆيرۋسىن جويۋ بويىنشا ۇيلەسىمدى جانە جاۋاپتى ءىس-قيمىلدار ۇسىناتىن «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىن قولداۋعا شاقىرامىز. يادرولىق تەرروريزم قاۋپىنە بايلانىستى ەرەكشە الاڭداۋشىلىق بىلدىرەمىز. الەم قاۋىمداستىعىن اۋقىمى بويىنشا جاھانداعى ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالدان باس تارتقان, وسىدان 25 جىل بۇرىن سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جاۋىپ, بارشا پلانەتانىڭ قاۋىپسىز بولاشاعىنا تەڭدەسسىز ۇلەس قوسقان قازاقستاننىڭ جولىن ۇلگى تۇتۋعا شاقىرامىز, دەيدى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ءوزدەرىنىڭ مالىمدەمەلەرىندە.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
جاقسىباي سامرات,
عابيت ىسكەندەر ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
