يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىندا قازاقستان ايرىقشا ۇلگى

ءماجىلىس توراعاسى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ باستاعان دەلەگاتسيا دا سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا تمد-عا قاتىسۋشى مەم­لەكەتتەر پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ ءىس-شارا­لارىنا قاتىسۋدا, دەپ حابارلادى ءماجىلىستىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. بۇل كوكتەمگى سەسسيانىڭ ايىر­ماشىلىعى تمد پاا قۇرا­مىنا ەنەتىن ۇلتتىق پارلا­مەنت­تەردىڭ سپيكەرلەرىمەن قاتار, شارا جۇمىسىنا بىرقاتار حالىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەك­شىلەرى دە قاتىسپاق. سونىڭ ىشىندە, الەمدەگى ءىرى پارلامەنتارالىق اسسامبلەيالار: پارلامەنتارالىق وداق, ەۋروپا كەڭەسىنىڭ پارلا­مەنتارالىق اسسامبلەياسى, ەۋرو­­پاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتى­­­ماقتاستىق ۇيىمىنىڭ پار­لا­مەنتارالىق اسسامبلەياسى, دوس­تاس­تىقتىڭ (ۇلتتار) پارلا­مەنتتىك قاۋىمداستىعى بار. العاشقى كۇنى دەلەگاتسيا وكىلدەرى «ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق پەرسپەكتيۆا» IV حالىق­ارالىق فورۋمىنا قاتىستى. وندا ەاەو ازيانىڭ وڭتۇستىك-شىعىس ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىق پەرسپەكتيۆاسى, ەركىن ساۋدا اي­ماعىن قۇرۋ ماسەلەلەرى اڭگىمە وزەگىنە اينالدى. ءماجىلىس توراعاسى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆا» IV حالىقارالىق فورۋمىندا سويلەگەن سوزىندە كەلىسىلگەن اگرارلىق ساياساتتى ودان ءارى جال­عاستىرۋ جانە ونىڭ ەاەو ينفراقۇرىلىمى مەن كولىكتىك-لوگيستيكالىق دامۋعا بايلانىس­تى تۇيىندەسۋ مۇمكىندىكتەرىن مەڭگەرۋدى ۇسىندى. ب.ىزمۇحامبەتوۆ بۇۇ بولجامى بويىنشا 2050 جىلعا قاراي الەم تۇرعىندارىنىڭ سانى 10 ملرد.-تان اساتىنىن, سوعان سايكەس, ازىق-ت ۇلىك ونىمىنە دەگەن سۇرانىس 70 پايىزعا ارتاتىنىن ەسكە سالدى. قازىرگى ۋاقىتتا دۇنيەجۇزىندە ەكولوگيالىق تازا ونىمگە دەگەن سۇرانىس جىل سايىن 20-30 پا­يىز­عا ارتقانى بايقالادى. – تۇراقتى دامۋدىڭ عالام­دىق كۇن تارتىبىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ اسا وزەكتى بولماق. بىزدە وسى ولقى­لىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن تابي­عي رەسۋرستار دا, ادام كاپيتالى دا بار. سونىمەن قاتار, ەاەو-تىڭ ەۋروپا, قىتاي, ازيا ارالىعىندا ورنالاسۋى ءبىزدى قاجەتتى باسىمدىقتارمەن قامتا­ماسىز ەتەدى, – دەدى ءماجىلىس سپيكەرى. ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى كۇنى قازاقستان­دا 100 ملن.-نان استام جەر اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا بەرىلگەن. سوڭعى 10 جىلدا اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءوندىرۋ كولەمى 41 پايىزعا, ەكسپورت كولەمى 59 پايىزعا ارتقان. وسى سالانىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 2005 جىلى 149 ملن. دوللاردان 2015 جىلى 507 ملن. دوللارعا, 3 ەسەگە دەيىن ۇلعايدى. ءوز سوزىندە ب.ىزمۇحامبەتوۆ وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەردى قولداۋ ءۇشىن زاڭنامالىق بازا قۇرۋ قاجەت­­تىلىگىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى «اۋىل شارۋاشىلىعى كوو­پەرا­تيۆتەرى تۋرالى» جانە «ور­گانيكالىق ونىمدەر ءوندىرۋ تۋرالى» زاڭدار قابىلدانعان بولاتىن. ءماجىلىس توراعاسى اتالعان سالانى دامىتۋعا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋگە استانادا ورنالاساتىن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمى دا ىقپال ەتەتىندىگىن جەتكىزدى. وسى رەتتە ءماجىلىس ءتور­اعاسى ەاەو-نى دامىتۋدىڭ حالىقارالىق باعدارىنا اي­رىقشا نازار اۋداردى. ب.ءىز­­مۇحامبەتوۆتىڭ پىكىرىنشە, قازاق­ستان پرەزيدەنتىنىڭ ءىرى ين­تەگ­راتسيالىق جوبالاردى ءتۇيىن­دەستىرۋ ماقساتىندا «ۇلكەن ەۋرازيا» قۇرۋ تۋرالى يدەياسىنىڭ وزەك­تىلىگى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. وسى رەتتە ءماجىلىس سپيكەرى ەاەو, شىۇ-مەن ىقپالداستىق, جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى ارىپتەستىكتى دامىتۋ­دىڭ ماڭىزدى تەتىكتەرى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ­تىڭ سوزىنشە, ءوزارا ءىس-قيمىل كولىك-لوگيستيكالىق سالامەن شەك­تەلمەيدى. ءماجىلىس توراعاسى: – ەكى ۇيىمعا قاتىسۋشى-مەم­لەكەتتەر ەكونوميكاسىنىڭ جيىنتىق كولەمى 11 ترلن. دوللاردان استام نەمەسە ءىجو جالپى الەمدىك كولەمىنىڭ 15 پايىزىن قۇرايدى. تۇرعىندار سانى 1,5 ملرد.-تان اسادى. جاقىن ۋا­قىت­تا قىتايمەن ساۋدا-ەكونو­مي­­كالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسسوزدەر باستالادى. ەنەر­گەتي­كا, تەلەكوممۋنيكاتسيا, پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ سىندى سالالاردا ءوزارا ءتيىمدى مۇمكىندىكتەر بار. جانە وندىرىستىك, اگروونەركاسىپتىك, يننو­­ۆاتسيالىق كووپەراتسيا جاقسى الەۋەتكە يە, – دەپ اتاپ ءوتتى. جالپى العاندا, 40 مەملەكەت ەاەو-مەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا ىنتالى ەكەنىن العا تارتقان ءماجىلىس توراعاسى ودا­ق­تىڭ ەركىن ساۋدا ايماعى جۇيەسىن كەڭەيتۋ ارقىلى ءىرى ساۋدا بلوكتارىمەن ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىك ور­ناتۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى پىكىرىن ءبىل­دىردى. ولار, اتاپ ايتقاندا, ەۋرو­پالىق وداق, سونداي-اق, ترانس-تىنىق مۇحيتى. جيىنعا قاتىسۋشى پارلا­مەنت­شىلەردىڭ ايتۋىنشا, قازاق­ستان پرەزيدەنتىنىڭ ەاەو-ەو ءپىشى­مىندە حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋ تۋرالى باستاما­­لارى ەۋرووداقپەن ەركىن ساۋدا ايما­عىن قۇرۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر ۇدەرىس­تەرىن جەدەلدەتۋگە جول اشادى. – وداقتى دامىتۋ ۇدەرىسى ءوڭىر­لىك ەكونوميكالىق بىرلەس­تىكتەر­مەن ستراتەگيالىق ىنتى­ماق­تاستىققا شىعا وتىرىپ, ايماق­تىق جوسپار بويىنشا ينتەگراتسيانى بىرتىندەپ دامىتۋدان كورىنەدى, – دەدى ب. ىزمۇحامبەتوۆ. سونداي-اق, فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە ءماجىلىس توراعاسى پار­لا­مەنتشىلەردى, ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلاردى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىن ىلگەرىلەتۋ جولىندا بىرىگۋگە شاقىردى. ب.ىزمۇحامبەتوۆ: «ەاەو ءمۇ­شەلەرى اراسىندا, سونداي-اق ءۇشىنشى مەملەكەتتەرمەن ءوزارا ءتيىمدى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تەك قانا جال­پىعا ورتاق جانە بولىنبەيتىن بەيبىت جاعدايدا عانا مۇمكىن بولماق. سوندىقتان, قازاقستان باسشىسىنىڭ مانيفەسى – حالىق­ارالىق ەكونوميكالىق ىن­تى­­ماقتاستىققا نەگىزدەلەتىن جاھان­دىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ, بەي­بىتشىلىكتى نىعايتۋ ىسىنە قوسىلعان زور ۇلەس», – دەدى. وسى كۇنى باقتىقوجا ءىزمۇحام­بەتوۆ مەملەكەتتىك دۋما سپيكەرى سەرگەي نارىشكينمەن جانە پارلامەنتارالىق وداق توراعاسى سابەر چوۋدحۋريمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ب.ىزمۇحامبەتوۆ پەن س.نارىش­كين پارلامەنتارالىق ىنتى­ماقتاستىق قازاقستان مەن رەسەي­دىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىك قارىم-قاتىناسىندا ماڭىزدى ورىنعا يە ەكەنىن ايتا كەلىپ, ودان ءارى نىعايۋىنا سەنىم ءبىلدىردى. تاراپتار, سونداي-اق, قازاقستاندا وتكەن جانە الداعى ۋاقىتتا رەسەيدە بولاتىن پارلامەنتتىك سايلاۋ ناۋقاندارى جونىندە اڭگىمە ءوربىتتى. پارلامەنتارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ تاقىرىبى ءماجىلىس توراعاسىنىڭ پارلا­مەنتارالىق وداق توراعاسى سابەر چوۋدحۋريمەن كەزدەسۋىندە جال­عاستى. وسى رەتتە كەزدەسۋ يەلەرى يادرولىق قارۋسىزدانۋ جاعدايىنا, وسى ماسەلەدە قازاقستان مەن ءبىزدىڭ ەلباسىنىڭ رولىنە ايرىقشا نازار اۋداردى. ب.ىزمۇحامبەتوۆ س.ءچوۋدحۋريدى سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 25 جىل تولۋىنا ارنالعان, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ تامىز ايىنا جوسپارلانىپ وتىرعان حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسۋعا شاقىردى. ءوز كەزەگىندە پارلامەنتارالىق وداق توراعاسى شاقىرۋدى قابىلداي وتىرىپ: – سىزدەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭىزگە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى قابىلداعان باتىل شەشىمى ءۇشىن شەكسىز ىقىلاسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردا قازاقستاندى ايرىقشا ۇلگى تۇتۋعا بولادى. الداعى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ ارىپتەستىگىمىز بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسەتىنىنە سەنەمىز. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز باسقا مەملەكەتتەرگە دە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ ءۇشىن ۇلگى بولاتىنى ءشۇباسىز, – دەدى. س.چوۋدحۋري, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ ءتۇرلى پارلا­مەنتارالىق قۇرىلىمدارداعى ءىس-تاجىريبەسى وزگە ەلدەرگە دە پايدالى بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.