بەلسەندى, ىسكەر تۇلعا قالىپتاستىرۋدا ايتارلىقتاي ءرول اتقارادى
مامانداردى عىلىمي-ادىسنامالىق جانە وقۋ-ادىستەمەلىك جاعىنان تولىققاندى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا «ورلەۋ» بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ فيليالى باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا پەداگوگيكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ينستيتۋتىنىڭ ءىس تاجىريبەسى دە ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرىمەن قۋانتادى. ينستيتۋت ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان - 2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ ماقساتتارىنا ساي, قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى باستى باسىمدىقتارى نەگىزىندە جۇمىس جاسايدى.
بۇگىنگى باستى باعىت بۇل ورايدا ورتا ءبىلىم بەرۋدى جۇيەلى جاڭعىرتۋ جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋگە دايىنداۋ ارقىلى مۇعالىمدەرگە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ بولىپ تابىلادى. جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلامالارىن سىناقتان وتكىزۋ جانە ەندىرۋدى عىلىمي-ادىسنامالىق جانە وقۋ-ادىستەمەلىك قولداۋ, «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ تاجىريبەسىن تاراتۋ, جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى جانە جاڭا وقۋ باعدارلامالارى بويىنشا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋدىڭ جاڭا باعدارلامالارىن جاساۋ, جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن سىناقتان وتكىزۋ جانە ەندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مۇعالىمدەرگە ارنالعان كونفەرەنتسيالار مەن وقىتۋ سەمينارلارىن ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ قازاقستاندا يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ جۇيەلى جانە ءبىرىزدى دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ينستيتۋتتىڭ باستى قاعيداتىنا اينالعانىن تاعى دا قايتالاپ اتاپ ءوتۋ ءلازىم.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2014 جىلعى 6 قاراشاداعى №455 بۇيرىعىنا سايكەس جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن قاناتقاقتى ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانىپ, رەسپۋبليكادا 30 مەكتەپكە مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىن قاناتقاقتى ەنگىزۋ جانە ورتا ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن ءىشىنارا جاڭارتۋ 2015 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستالدى. وسى بۇيرىق نەگىزىندە باتىس قازاقستان وبلىسىندا ورال قالالىق م.ىقسانوۆ اتىنداعى №36 ورتا مەكتەپ جانە تەرەكتى اۋدانى شاعان ورتا مەكتەبى بەكىتىلىپ, جۇمىس ءجۇرگىزىلۋدە. وسى تاقىلەتتەس مەكتەپتەر رەسپۋبليكامىزدىڭ ءار ايماعىندا بەلگىلەنىپ, ونىڭ ءوتۋ بارىسى مينيسترلىك تاراپىنان قاداعالانىپ وتىر. بۇل قاناتقاقتى مەكتەپتەر جاڭا ستاندارتتى سىناقتان وتكىزۋ جانە رەسپۋبليكانىڭ بارلىق مەكتەپتەرىنە ونى ەنگىزۋدىڭ ساپالى ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەكسپەريمەنتتىك الاڭ بولىپ تابىلادى.
جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن سىناقتان وتكىزۋدە وبلىس بويىنشا 1-سىنىپتىڭ 140 وقۋشىسى, باستاۋىش مەكتەپتىڭ 7 مۇعالىمى, 2 قاناتقاقتى مەكتەپتىڭ 15 ءپان مۇعالىمى قاتىستىرىلىپ وتىر. سوندىقتان وسى مۇعالىمدەردى قاجەتتى ءبىلىم ءنارىمەن, ىسكەرلىك رۋحىمەن, داعدىلار جانە قۇزىرەتتىلىكپەن قارۋلاندىرۋ – تىكەلەي ينستيتۋتتىڭ قۇزىرىنداعى ءىس.
جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن بەلگىلەيتىن تيپتىك وقۋ جوسپارىندا 1-4 سىنىپقا ارنالعان «جاراتىلىستانۋ», گۋمانيتارلىق-قوعامدىق پاندەرىنىڭ نەگىزدەرىن وقىتۋدا «دۇنيەتانۋ» جانە ءتىلدەردى دەڭگەيلەپ وقىتۋدا (قازاق ءتىلى, ورىس ءتىلى, اعىلشىن ءتىلى پاندەرى) تىڭدالىم, ايتىلىم, وقىلىم, جازىلىم داعدىلارىن ۇيرەتۋ جوسپارلاندى. تاعى ءبىر جاڭالىعىمىز, باستاۋىش مەكتەپتىڭ 3-4 سىنىپتارىندا وقۋشىلارعا اقپاراتتى ىزدەۋ, تالداۋ جانە تاسىمالداۋ داعدىلارىن ۇيرەتۋ ماقساتىندا «اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار» ءپانى وقىتىلاتىن بولادى. جاڭا وقۋ باعدارلامالارىنىڭ ەرەكشەلىگى – ونىڭ ءححى عاسىر داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتالعاندىعىندا: اقپاراتتى ىزدەۋ, تالداۋ جانە ينتەرپرەتاتسيالاۋ داعدىلارىن دامىتۋ; ادام, تابيعات جانە قوعام تۋرالى ولاردىڭ باستاپقى ءبىلىم قورلارىن قالىپتاستىرۋ (الەمنىڭ ءبىرتۇتاس بەينەسى); رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن دامىتۋ; وقۋدىڭ فۋنكتسيونالدىق داعدىلارىن قالىپتاستىرۋ: ساناۋ, وقۋ, جازۋ, ءوز ويىن ناقتى ءارى ءدال جەتكىزە ءبىلۋ, سەبەپ-سالدارلى بايلانىستار ورناتۋ.
باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىسى ماتەماتيكا جانە ينفورماتيكا, جاراتىلىستانۋ, ادام جانە قوعام, تەحنولوگيا جانە ونەر, دەنەشىنىقتىرۋ سىندى ءبىلىم سالالارى اياسىندا ءبىلۋ, ءتۇسىنۋ, قولدانۋ, تالداۋ, جيناقتاۋ جانە باعالاۋ دەڭگەيلەرىندە كۇتىلەتىن ناتيجەلەردى كورە وتىرىپ, مەڭگەرۋگە تالاپتانادى. ءبىلىم ساپاسىن انىقتاۋ قۇرالدارى رەتىندە وقۋعا ىنتالاندىراتىن جانە وقۋشىنىڭ جەكە دامۋ تراەكتورياسىن بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ءفورماتيۆتى باعالاۋ مەن مەكتەپىشىلىك ءسۋمماتيۆتى باعالاۋ تۇرلەرىمەن بەلگىلەندى. ستاندارتتىڭ وسى بولىكتەرى ءوز وقۋىن ءوز بەتىمەن قۇرۋعا قابىلەتتى, ءومىر بويى ءبىلىم الۋعا ۇمتىلاتىن وقۋشى تۇلعاسىن دامىتۋدى كوزدەيدى. بويىندا قازاقستاندىق پاتريوتيزم مەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى دەڭگەيدە قالىپتاسقان, وزىنە جانە وزگەلەرگە قۇرمەتپەن قاراي الاتىن, ءوزارا سىيلاستىققا نەگىزدەلگەن قارىم-قاتىناس قۇراتىن, ەڭبەك پەن شىعارماشىلىقتا ءوز مۇمكىندىگىن تولىعىمەن جۇزەگە اسىرا الاتىن, اشىقتىقتى بويىنا سىڭىرگەن قوعام ازاماتى ەل دامۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوساتىنى ءسوزسىز.
بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جۇيەسىندە مۇعالىمدەردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعى – قازىرگى ءبىلىم بەرۋدەگى جاڭا جانە ناقتى جاعدايعا يكەمدەلۋ دەگەندى بىلدىرەدى. پەداگوگتاردى بۇل باعىتتا دايارلاۋ ناتيجەلى جۇرۋدە. سونىڭ ءبىرى سوڭعى 2-3 جىل كولەمىندە قوعامدا پايدا بولعان, شەتەلدىك ءارىپتەستەر ۇندەگەن «Facebook», «WhatsApp» ءتارىزدى الەۋمەتتىك جەلى باعدارلامالارىن قولدانۋ پەداگوگ ءۇشىن اسا قيىندىق سوقتىرا قويعان جوق. بۇل – قۋانىشتى جاعداي. ءار جاڭالىقتى ءبىرىنشى كەزەكتە جەكە باسىنا قولدانۋدى مەڭگەرگەن ادام عانا وقۋشىسىنا مازمۇندى ءبىلىم بەرە الادى. سوندىقتان, ينستيتۋتتا وقىتىلاتىن بارشا كۋرستاردىڭ ءۆارياتيۆتى مودۋلدەرىنە سمارت قۇرىلعىلاردىڭ, اكت قۇرالدارىنىڭ كومەگىمەن جەكە الەۋمەتتىك مىندەتتەرىن شەشۋ جولدارىن ۇيرەتۋ جولعا قويىلدى. ناتيجەسىندە مۇعالىم جەكە ۋاقىتىن, قارجىسىن ۇنەمدەۋگە, زاماناۋي تەحنولوگيانى جەكە باسىنا پايدالانا بىلۋگە ۇيرەنەدى. مۇنداي ۇستاز پەداگوگيكالىق قىزمەتىنە دە جاڭا تەحنولوگيانى تولىققاندى قولدانا ءبىلۋ دارەجەسىنە كوتەرىلەدى.
ستاندارتتا بەلگىلەنگەن جاڭا مازمۇن وقۋشىلاردىڭ سىني, شىعارماشىلىق تۇرعىدا ويلاۋ دارەجەسىن دامىتۋدى دا كوزدەيدى. وسى داعدىنى مۇعالىمدەرگە ۇيرەتۋ ماقساتىندا ينستيتۋتتا وتكىزىلەتىن بارلىق كۋرستاردا سىني تۇرعىدان ويلاۋدى دامىتۋدىڭ تاسىلدەرى, سىني ويلاۋدى وقۋ جانە جازۋ ارقىلى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالارى, جوبالاۋ ءادىسى, ءوز پىكىرىن جازباشا راسىمدەۋ (ماقالا, ەسسە, كوممەنتاري بەرۋ جانە ت.ب.) ءادىس-تاسىلدەرى كەڭىنەن قولدانىلادى. سوندىقتان مۇعالىمدەردىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن قالىپتاستىرۋدا وقۋ ارەكەتىنىڭ سيپاتى تۇلعالىق-باعدارلى, ياعني پروبلەمالىق, جوبالىق, زەرتتەۋ, پىكىرتالاستىق پىشىندەردە وتەدى. وعان قوسا, كۋرسارالىق كەزەڭدە وتكىزىلەتىن عىلىمي-پراكتيكالىق سەمينارلاردا مۇعالىمدەر ماقالانىڭ تاقىرىبىن قۇرۋ, اننوتاتسيا جازۋ, ءتۇيىن سوزدەردى ىرىكتەۋ, بيبليوگرافيالىق ءتىزىمدى جازۋ سىندى ناقتى داعدىلاردى ۇيرەنەدى. ءوزى وقىتاتىن ءپانى اياسىندا مۇعالىمنىڭ زەرتتەۋشى پوزيتسياسىندا بولۋى تەك وسى ءپاندى وقىتۋمەن شەكتەلىپ قانا قويماي, ونىڭ باسقا پاندەرمەن بايلانىسىن قاراستىرۋدى, جاڭالىقتار قالاي اشىلعاندىعى تۋرالى ءبىلىمدى ۇسىنۋمەن, ءپاننىڭ نەگىزىن قالاۋشى عالىمدار تۋرالى ءبىلىمدى جەتكىزۋمەن شۇعىلدانعاندا عانا مۇمكىن بولماق. بۇل ءوز الدىنا مۇعالىمدى ءبىلىمدى ۇسىنۋشى عانا ەمەس, سول ءبىلىمدى بىرگە جاساپ, ءوزىن دە وقۋشى دەپ تانۋىنا اكەلەدى. وسىنداي ارەكەت ءومىر بويى ءبىلىم الۋ دەگەندى بىلدىرەدى.
قۇرامىندا مۇعالىم دە, وقۋشى دا بار وسىنداي ىزدەنۋشى توپ «ءبىلىم الۋشىلار قاۋىمداستىعىنا» اينالادى. جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى اياسىندا فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىقتى قالىپتاستىرۋدىڭ كىلتى وسى قاۋىمداستىقتىڭ قولىندا بولماق. ءوز كۇشىڭمەن تابىلعان ءبىلىم, ءوز تاباندىلىعىڭمەن دالەلدەنگەن شىندىق ومىرىڭدە پايدالى بولاتىندىعى ءسوزسىز ەكەندىگىن تالاي عۇلامالار ايتىپ تا كەتكەن.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» جولداۋىندا (17 قاڭتار, 2014 جىل) بەلگىلەنگەن «ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندەگى وقىتۋ دەڭگەيىنە جەتكىزۋ كەرەك; مەكتەپ تۇلەكتەرى قازاق, ورىس جانە اعىلشىن ءتىلدەرىن بىلۋگە ءتيىس, ولاردى وقىتۋ ءناتيجەسى سىندارلى ويلاۋ, وزىندىك ىزدەنىس پەن اقپاراتتى تەرەڭ تالداۋ ماشىعىن يگەرۋ بولۋعا ءتيىس» دەگەن مىندەتىن ورىنداۋدا مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگى قاشاندا ءبىرىنشى ورىنعا شىعادى.
بۇگىنگى مەكتەپ پەن بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ينستيتۋتتارى ەڭبەگىن تابىستى ەتە الۋعا قابىلەتتى تۇلعالاردى دايىنداۋعا ۇمتىلادى. ال مۇندا بىرلەسكەن ارەكەت قانا جەمىستى ناتيجەگە جەتكىزەدى. بۇل كۇندە «ورلەۋ» دەپ اتالاتىن 60 جىلدان استام تاريحى بار ءبىزدىڭ ينستيتۋت تا زامان تالابىنا ساي ءىس-ارەكەتىن, مازمۇنىن قاتار وزگەرتۋگە مۇددەلى. ينستيتۋتتىڭ جيىرما ءبىر وقىتۋشىسى جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى اياسىندا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىن وقىپ, مۇعالىمدەرگە جاڭا ستاندارتپەن وقىتۋ ادىستەمەسىن ۇيرەتۋدە.
الەمدىك ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىنە نەگىزدەلگەن جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنداعى جاڭا كۋرستاردىڭ, دەڭگەيلىك كۋرستاردىڭ وتكىزىلۋىنە بايلانىستى قىسقا مەرزىمدى كۋرستار ءوز ماڭىزىن جويعان جوق. ول كۋرستار اياسىندا دا جوعارىدا ايتىلعان مىندەتتەر ءوز شەشىمىن تابۋدا.
قورىتا ايتقاندا, مىندەت اۋىر, ماقسات ايقىن. وتاندىق ءىس-ءتاجىريبە نەگىزىندە الەمدىك ءتاجىريبەدەگى الدىڭعى قاتارلى يدەيالاردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, فۋنكتسيونالدى ساۋاتتىلىعىمىزدى ارتتىرۋ ءۇشىن سىني تۇرعىدا ويلاي الاتىن مۇعالىمدەر قاتارىن كوبەيتسەك, جاقسى ءناتيجەگە جەتەتىنىمىز ءسوزسىز.
سوفيا ىزمۇحانبەتوۆا,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, «ورلەۋ» باۇو» اق فيليالى
باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا پەداگوگيكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ
بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى