جاقىندا «ارىس» باسپاسىنان «ماڭعىستاۋ وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعى» ەنتسيكلوپەدياسى اتتى كولەمدى كىتاپ جارىق كوردى. بۇل ەڭبەك قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا كوپشىلىكتىڭ قولىنا ءتيىپ وتىر.
بۇل امبەباپ باسىلىمدى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ا.ايدارباەۆتىڭ قولداۋىمەن اقتاۋ قالالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى دايىنداعان بولاتىن.
«ماڭعاز ولكە, مايتالمان جاندار» دەگەن العىسوزىندە اليك ايدارباەۆ ەڭبەكتىڭ ماڭىزىن بىلايشا ءتۇيىندەيدى: «قويناۋى مۇناي مەن گازعا باي بۇل ولكەنىڭ توسىنەن ورگەن ءتورت ت ۇلىگى مەن تەڭىزىندە بالىعى تايداي تۋلاعان تابيعي بايلىعى قاشاننان حالقىنىڭ ىرزىق-نەسىبەسىن ايىرىپ كەلەدى. سول بايلىقتى مولايتىپ, ەلدىڭ يگىلىگىنە اينالدىرۋ جولىندا تەر توككەن تالاي مايتالمان مالشىلار مەن بالىقشىلاردىڭ, اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. بۇگىنگى ۇرپاق اتالار مەن اكەلەردىڭ ەرلىك ىستەرىن, ەڭبەكتەگى ونەگەسىن ءبىلۋى كەرەك, ولاردان ۇلگى الىپ, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جولىنداعى ءىس-ارەكەتتەرىندە شامشىراقتاي باعدار قىلىپ وتىرۋى ءتيىس. ەلباسىمىزدىڭ «جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى» يدەياسى بارشامىزدى وسىنداي ەڭبەكسۇيگىش جاسامپازدىققا ۇندەيدى».
كونە مادەنيەت پەن بۇگىنگى وركەنيەتتىڭ كوپىرىنە اينالعان ماڭعىستاۋ ولكەسىنىڭ شەجىرەسى, اۋىل تۇرمىسى مەن شارۋاشىلىعىنىڭ ايناسى ىسپەتتى بۇل ەڭبەكتە بۇرىن-سوڭدى عىلىمي-اقپاراتتىق اينالىمعا تۇسپەگەن مۇراعات دەرەكتەرى مەن قۇندى قۇجاتتار, كونە فوتوسۋرەت نۇسقالارى مولىنان پايدالانىلعان. باسىلىم ءتۇرلى-ءتۇستى سۋرەتتەرمەن, سۇلبا-كارتالارمەن اسەم بەزەندىرىلىپ, ساپالى قاعازعا باسىلعان. كىتاپتا اۋىل شارۋا-شىلىعىنىڭ بارلىق سالالارى قامتىلعان.
باسىلىمنىڭ تاريحي-ەتنوگرافيالىق سيپاتى دا كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىعادى دەگەن ويدامىز. حالىق قولونەرى, ءۇي كاسىپشىلىگىنىڭ دامۋى, تۇرمىستىق بۇيىمداردىڭ تىرشىلىكتە, شارۋاشىلىقتا قولدانىلۋ اياسى كورسەتىلگەن.
وسىنداي يگىلىكتى ىسكە ۇيىتقى بولىپ كەلە جاتقان اقتاۋ قالالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى بۇدان وزگە ماحامبەت, شوتان سىندى حالىق باتىرلارىنىڭ ەرلىك ىستەرى مەن ءومىر جولى, ۇلى اباي مەن ءا.كەكىلباەۆتاي ءسوز زەرگەرلەرىنىڭ شىعارماشىلىعىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ, حالىققا جەتكىزىپ كەلەدى.
ىرگەلى ەڭبەكتى ساپالى ەتىپ شىعارۋعا اتسالىسقان, كىتاپ باسۋ ىسىندە كوپ جىلدىق تاجىريبەسى بار «ارىس» باسپاسىنىڭ ۇجىمىنا باسپا ديرەكتورى عاريفوللا انەسكە ريزاشىلىعىمىز شەكسىز.
ادىلەت قابىلوۆ,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ش.ەسەنوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورى