* ءبىر اۋىز ءسوز
بۇرىن «تۋعان ەلدىڭ قادىرىن سىرت جۇرگەندە بىلەرسىڭ» دەگەن ءسوزدى كوپ ەستىسەك تە, ونىڭ ماعىناسىن ءوزىنىڭ ءدال مانىندەگىدەي تۇسىنە قويماعان ەكەنبىز. مۇنى مەن جاقىندا عانا عىلىم جولىندا جۇرگەن ىزدەنۋشى رەتىندە ايعا جۋىق ۋاقىت ماسكەۋ قالاسىندا بولعانىمدا كۇن سايىن دەيىن انىق بايقاپ, تەرەڭ سەزىنىپ ءجۇردىم. وسىندا جۇرگەن مەزگىلىمنىڭ بارىندە تۋعان قازاقستانىما دەگەن ماقتانىش سەزىمىنىڭ بويدى كەرنەگەنىن جاسىرا المايمىن. ال بۇعان سەبەپ تە جەتكىلىكتى-ءتىن.
ەگەر مەن رەسەيدىڭ بىرقاتار ايماقتارى سياقتى, ونىڭ استاناسىندا دا پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ وكىلدەرى تولىپ ءجۇر دەسەم, سونشالىقتى ءبىر توسىن جاڭالىق ايتا قويماعان بولار ەدىم. بىراق مۇنداعى ماسەلە ولاردىڭ كرەملدى قالادا قاپتاپ كەتكەنىندە ەمەس, بۇل جەردە نە ىستەپ, نەمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەندەرىندە. ال الىپ شاھاردىڭ بازارلارى مەن قوعامدىق كولىكتەرى سالاسىندا ۋكرايندار مەن مولدوۆاندار, ارمياندار مەن ازەربايجاندار كوپ كەزىكسە, ءوزىمىزدىڭ وزبەك, قىرعىز جانە تاجىك كورشىلەرىمىزدىڭ ميگرانتتارى كوممۋنالدىق سالانى باسىپ قالعان. ماسەلەن, ارباتتىڭ بويىندا جارناما تاراتىپ, اۋەجاي, سۋپەرماركەتتەر مەن كوشە سىپىرىپ, ۇيلەردى سىرلاپ جۇرگەن قىرعىز جاستارىن ءتىپتى كوپ كوردىك. ولاردىڭ اراسىندا ەندى عانا مەكتەپ بىتىرگەن ورىمدەي جاسوسپىرىمدەر دە جەتەرلىك ەكەن. تاجىك ۇلاندارى بولسا, مەترو ستانسالارىنداعى تازالىقتى ءوز مويىندارىنا العان سياقتى. وزبەك قىز-جىگىتتەرى قۇرىلىس پەن اسحانالاردىڭ ماڭايلارىن الاڭسىز مەكەن ەتىپ العان.
كورشى ەلدەرىمىزدىڭ وكىلدەرى رەسەي استاناسىنىڭ باسقا دا تۇرمىستىق, قوعامدىق نىساندارىندا از بولماي شىقتى. ماسەلەن, مەن ستاجيروۆكا وتكىزگەن ۆگيك-تە قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىنىڭ ءبىرازىندا تاجىك قىز-كەلىنشەكتەرى ءجۇردى. مەنىڭ قازاقستاننان كەلگەنىمدى بىلگەن سولاردىڭ ءبىرازى وزدەرىنىڭ ءبىزدىڭ ەلگە قىزىعا قارايتىندارىن تالاي مارتە جاسىرماي ايتتى. «حالىقتى ۋىزداي ۇيىتىپ ۇستاپ وتىرعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەكىلدى باسشىلارىڭىز بار, بەرەكەسى تاسىعان ەلدەرىڭىز بار سىزدەر قانداي باقىتتىسىزدار, – دەر ەدى ولار سوندا. – كۇن كورۋ ءۇشىن ەلدى تاستاپ, اكە-شەشەمىزدى قالدىرىپ, شالعاي شەتتە جۇمىسقا جالدانعان ءبىزدىڭ ءجۇرىسىمىز مىناۋ». شىنىندا دا: «ارقادا قىس جايلى بولسا, ارقار اۋىپ نەسى بار؟» دەگەندەي, ءوز ەلدەرىندەگى بار احۋال جاقسى بولىپ جاتسا, بۇلار بۇرىن كوز كورمەگەن جاققا وسىلاي سابىلىپ كەلەر مە ەدى؟! ولاردىڭ جەر تۇبىنە كەتىپ, ناپاقا تابۋلارىنا, ءوز ەلدەرى بيلىگىنىڭ ءوزى مۇددەلى ەكەن. ايتۋلارىنا قاراعاندا, ۇكىمەت ميگرانتتارعا جول اقىلارى مەن ادەپكى كەزدە ءومىر سۇرۋلەرىنە كەرەكتى قارجى بەرىپ, وسىلاي قاراي جىبەرەتىن كورىنەدى. مۇنىڭ ءوزى ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ ءبىر ءادىسى بولسا كەرەك.
وسىنىڭ ءبارى ءبىزدى ەرىكسىز ويلانتتى. سول ويلانۋ ارقىلى تۋعان ەلىمىزگە دەگەن ماقتانىش سەزىمىن ارتتىردى. سونىمەن بىرگە, قازاقتىڭ «ىنساپ سايىن – بەرەكە» دەگەن قاناتتى قاعيداسىن ەسكە ءتۇسىردى. ماسكەۋ تورىندە بايقاپ-پايىمداعاندارىمىز بىزگە ەلدىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ كوپتىگىن, سولاردى كورە ءبىلۋ ءۇشىن دە كوشەلى كوز كەرەك ەكەنىن تاعى ءبىر رەت كورسەتىپ بەردى.
جاڭاگۇل سۇلتانوۆا,
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر
اكادەمياسىنىڭ دوكتورانتى
الماتى