قازاقتا «بارماساڭ, كەلمەسەڭ – جات بولاسىڭ», دەگەن ءسوز بار. كەنشىلەر استاناسىندا وتكەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ مادەني كۇندەرى كەزىندە وسى ءسوزدى ەسكە ءجيى الدىق. شىنىندا دا, بارىس-كەلىس بولماسا ارا الشاقتاپ, رۋحاني تۇرعىداعى تۋىستىعىمىز سالقىن تارتا باستايدى ەكەن-اۋ. قاراعاندى توپىراعىندا ايقارا اشىلعان قۇشاقتارعا قاراپ وتىرىپ, دوستىقتىڭ ءوزى ارالاس-قۇرالاستان تامىر تارتاتىندىعىنا تاعى ءبىر مارتە كوز جەتكىزدىك.
ارقا توسىنە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ 270-كە تارتا مۇشەسى بار دەلەگاتسياسىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەربول سادىر باستاپ كەلدى. قاراعاندىلىقتار الىستان ات سابىلتىپ كەلگەن قوناقتاردى ءجون-جورالعىمەن قارسى الىپ, ولاردىڭ دايىنداپ اكەلگەن باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋىنا بارلىق جاعدايدى جاسادى.
ءۇش كۇنگە سوزىلعان باعدارلاماداعى مادەني ءىس-شارالار ارالۋاندىعىمەن ءتانتى ەتتى. وڭتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ كورمەگە دەپ اكەلگەن دۇنيەلەرى وتە باي بولدى. «قاراعاندىعا ساپار جاساۋعا مۇقيات دايىندالدىق. ءبىزدىڭ مۋزەيىمىزدە 170 مىڭنان استام جادىگەر ساقتالعان. سىزدەرگە سونىڭ 1000-عا جۋىعىن اكەلدىك. كورمە وڭتۇستىك ولكەنىڭ تاريحىنان سىر شەرتەدى», – دەدى بىزبەن اڭگىمە بارىسىندا وقو مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى كۇليا ايداربەكوۆا.
قاراعاندىداعى بەينەلەۋ ونەرى مۇراجايىنا الپىستان استام كارتينا قويىلسا, ولكەتانۋ مۋزەيىنە مىڭعا جۋىق جادىگەرلەر جەتكىزىلدى. اسىرەسە, قازاقتىڭ سوڭعى حانى كەنەسارى قاسىم ۇلىنىڭ قىلىشىنا دەگەن جۇرتشىلىقتىڭ قىزىعۋشىلىعى وتە زور بولدى. «قازاق حالقىنىڭ, اسىرەسە, باسقارۋشىلاردىڭ داستۇرىندە قارۋدى ۇرپاقتاعى ۇلدارعا تاپسىرۋ ادەتى بولعان. 1841 جىلى اق كيىزگە كوتەرىلگەن قازاقتىڭ سوڭعى حانى 1847 جىلى قاقتىعىستاردا قازاعا ۇشىراعانى بەلگىلى. ول دۇنيەدەن وزعان سوڭ ەكى ايەلىنەن 8 ۇل قالدى. كەنجەسى احمەت سول كەزدە 5 جاستا بولعان. احمەتتىڭ ۇلى ءازىمحان – كەنەسارىنىڭ نەمەرەسى 1931 جىلى اتاسىنىڭ قىلىشىن مۇراجايعا تاپسىرعان», – دەگەن مالىمەتتى العا تارتتى وقو تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى لاريسا موروزوۆا.
وڭتۇستىك شەبەرلەرىنىڭ قولىنان شىققان بىلعارى بۇيىمدارى دا جۇرتشىلىقتىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى. ۇلتتىق ناقىشتا, جوعارى شەبەرلىكپەن جاسالعان بۇل دۇنيەلەردى ساتىپ الۋشىلار دا از بولمادى.
جالپى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى مۇراجايلار قورىندا 170 مىڭنان استام ءجادىگەر بار ەكەن. بىلتىر وسى ەكسپوناتتاردىڭ 600-گە جۋىعى التى اي ۋاقىت گەرمانياداعى مۇراجايلارعا قويىلىپ, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ كوزايىمىنا اينالىپتى.
ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى قازاق دراما تەاترىندا وتكەن گالا-كونتسەرتتىڭ باسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەربول سادىر ءسوز الدى.
– قاراعاندى وبلىسى قازاقستاننىڭ ورتالىعى رەتىندە باسقا وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا كۇردەلى تاريحي كەزەڭدەردى باستان كەشكەنىنە قاراماستان, وزىندىك مادەني كەلبەتىن ساقتاي ءبىلدى. قاراعاندىلىق جۇرتشىلىقتىڭ بىزدەردى شىن ىقىلاسپەن قارسى العانى ەرەكشە قۋانتتى: مادەني تۇرعىداعى قارىم-قاتىناس دوستىقتى نىعايتىپ قانا قويماي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋعا دا وزىندىك ىقپالىن تيگىزەتىن تەتىكتىڭ ءبىرى, – دەدى ول.
ءوز كەزەگىندە قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرمۇحامبەت ءابدىبەكوۆ وڭتۇستىكتەن اسا باي باعدارلامامەن كەلگەن قوناقتارعا شىنايى العىس سەزىمىن جەتكىزدى.
بۇدان كەيىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمىنە كەسەنەلەر كەسكىندەلگەن ەكى كارتينانى سىيعا تارتتى.
گالا-كونتسەرتتە وڭتۇستىكتىڭ ونەرپازدارى بار قىرىنان جارقىراي كورىندى. ساحنا تورىندە قازاقتىڭ ءداستۇرلى اندەرى مەن كۇيلەرى, سونداي-اق كلاسسيكالىق جانە وپەرالىق تۋىندىلار كەزەگىمەن ورىندالىپ, ارقانىڭ تالعامى بيىك تىڭدارماندارىنان جوعارى باعا الدى.
وڭتۇستىكتەن كەلگەن ونەرلى قاۋىمنىڭ ارقا وڭىرىندە ءۇش كۇنگە سوزىلعان ساپارى جۇمات شانين اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىنىڭ «توزاق شەڭبەرى» اتتى سپەكتاكلىمەن تۇيىندەلدى.
بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ ونەرپازدارى «سىيعا – سىي» داستۇرىمەن وڭتۇستىكتى بەتكە الىپ, ساپار شەكپەكشى. ءتورت جىلدان بەرى يگى داستۇرگە اينالعان بۇل شارانىڭ رۋحاني كەڭىستىكتەگى دوستىق قارىم-قاتىناس پەن ءمادەني بايلانىستاردىڭ تامىرىن تەرەڭدەتە تۇسەرى ءسوزسىز.
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى