پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنە ارنالعان بريفينگ ءوتتى. وعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆ, ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ ديرەكتورى ەرلان باتىربەكوۆ جانە ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ۇعا اكادەميگى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نۇرالى بەكتۇرعانوۆ قاتىستى.
باسقوسۋدا ءبىرىنشى كەزەكتە ءسوز العان دەپۋتات قۋانىش سۇلتانوۆ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىنىڭ ادامزاتتىڭ دامۋىنداعى ءمان-ماڭىزىنا توقتالدى. «مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەم جۇرتشىلىعىنا ۇسىنعان بۇل مانيفەسى تەك بiزدiڭ مەملەكەتiمiز, حالقىمىز ءۇشiن عانا ەمەس, بۇكiل ادامزاتتىڭ, وركەنيەتتiڭ دامۋىنداعى ۇلكەن ماڭىزدى ماسەلە. قازىرگى تاڭدا بۇكiل الەمدە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسى جان-جاقتى تالقىلانىپ, ادامزات وعان ىقىلاس بiلدiرiپ وتىر. سەبەبi, وركەنيەتتi ەلدەر, ءاربiر ساۋاتتى, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ ادام قازiرگi زامانداعى قاۋiپ-قاتەردiڭ شەگiن دە, سەبەبiن دە بiلەدi, سەزiنەدi», – دەدi ق.سۇلتانوۆ.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا ەلباسىنىڭ «سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى» جارلىعى شىعىپ, قازاق جەرىندە جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت سىناق جۇرگىزىلگەن يادرولىق قارۋعا نۇكتە قويىلعان. ەلباسىنىڭ وسى تاريحي شەشىمى, باتىل قادامى بۇگىندە دۇنيەجۇزىنە ءمالىم تاريحي فاكتىگە اينالىپ وتىر. سول كەزدە الەم قازاقستاننىڭ بۇل قادامىن قۋانا قولداعان-دى.
بۇدان بولەك, دەپۋتات وزگە دە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىنان تۋىندايتىن مىندەتتەردى دۇرىس ءتۇسىنۋى قاجەتتىگىن ايتتى. «مەملەكەت باسشىسى باسقا ەلدەردىڭ باسشىلارىمەن ءجۇزدەسكەندە مانيفەستىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەكپىن بەرىپ, الەمنىڭ نازارىن اۋدارىپ كەلەدى. وسى ورايدا باسقا دا مەملەكەتتىڭ باسشىلارى جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن سەزىنۋى كەرەك. اسىرەسە, يادرولىق قارۋى بار مەملەكەتتەر بۇل تۇرعىدا كوبىرەك ويلانعانى ءجون. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, تمد حالقىنىڭ ءبىراز بولىگى 1986 جىلعى چەرنوبىل اپاتىنىڭ زارداپتارىن ءالى كۇنگە دەيىن تارتىپ وتىر. ول جاي عانا بەيبىت ماقساتتا قولدانىلۋعا ارنالعان اتوم ستانساسى. ول قىرىپ-جويۋعا ارنالعان قارۋ ەمەس. اپاتتىڭ سالدارىنان قانشاما ادام زارداپ شەكتى. سول سياقتى, جاپونياداعى فۋكۋسيما وقيعاسىنان قانشاما ادام قۇربان بولدى. وسىنداي بەيبىت ماقساتتاعى ستانسالار كوپ زاردابىن تيگىزىپ جاتقاندا ارنايى باعىتتاعى يادرولىق قارۋ جارىلىسىنىڭ زالالىن ءسوزبەن جەتكىزۋ قيىن», – دەدى ق.سۇلتانوۆ.
ال ەرلان باتىربەكوۆ «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇكىل الەمدە قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ بويىنشا جۇمىسىنىڭ باستى كەزەڭى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ءسوزسىز, بۇل مانيفەست – الەمدەگى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ بويىنشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدىك جۇمىسى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان بەرى قازاقستان جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ جانە يادرولىق قارۋدى قولدانۋعا قارسى كۇرەس ساياساتىنىڭ جاقتاۋشىسى بولىپ كەلەدى», – دەدى ول.
وسى ورايدا ە.باتىربەكوۆ ەلباسى جارلىعىمەن سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا ەكپىن بەرە كەلىپ: «قازىرگى تاڭدا يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ ءىسى وتە ماڭىزدى. مەنىڭ پايىمداۋىمشا, بارلىق زاماناۋي تەحنولوگيالار ادامزاتتىڭ يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتۋى ءتيىس», – دەدى. سونىمەن بىرگە, سپيكەر بۇل مانيفەست مەملەكەتىمىزدىڭ 25 جىلدان استام ۋاقىت بويى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساياساتىنىڭ جارقىن كورىنىسى ەكەنىن جەتكىزدى.
بۇعان قوسا, ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ ديرەكتورى ءۇلبى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتىندا 100 توننا عانا تومەن بايىتىلعان ۋران بولاتىنىن ءمالىم ەتتى.
«قازاقستان اۋماعىندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكىن ورنالاستىرۋ – ءتيىمدى ۇسىنىس. بۇل ارقىلى قازاقستان جالپى يادرولىق ەنەرگەتيكا جۇيەسىندە ماڭىزدى ويىنشى بولا الادى. ماعان بۇل ۋران بانكىنىڭ قانشالىقتى قاۋىپتى ەكەنى تۋرالى سۇراق ءجيى قويىلادى. ەگەر قاۋىپتىلىك دەڭگەيىن سالىستىراتىن بولساق, ونىڭ ۋران وندىرەتىن كاسىپورىنداردىڭ قويماسىنداعى ءوندىرىلىپ جاتقان ۋراننىڭ قاۋىپتىلىگىنەن ەش ايىرماسى جوق. ايىرماشىلىعى سول, ءبىز جىلىنا 20 مىڭ توننا ۋراندى ۇستەمەلەپ وتىرامىز. ءۇلبى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتىندا بار-جوعى 100 توننا عانا تومەن بايىتىلعان ۋران بولادى», – دەدى ە.باتىربەكوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, تومەن بايىتىلعان ۋراندى قاتىسۋشى ەلدەرگە ءبولىپ بەرۋدە بانك بىرەگەي مەحانيزم بولىپ ەسەپتەلەدى.
نۇرالى بەكتۇرعانوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوتەرگەن باستامالارىن وتاندىق عالىمدار بارىنشا قولداپ-قۋاتتاپ وتىرعانىن ءسوز ەتتى. «Əلەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى – ستراتەگيالىق قۇجات. ەگەر عالىمدار بۇل قۇجاتتى قولداسا, ناقتى قانداي قادامدار جاساۋ كەرەكتىگىن ءبىلۋى قاجەت. وسى باعىتتا ماڭىزدى ىستەر اتقارىلىپ جاتىر. قازاقستان ۋراندى ءوندىرۋ بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا. قازىرگى تاڭدا ۋراندى ءوندىرۋ تەحنولوگيالارىن جەتىلدىرۋ قولعا الىنعان. ناقتى ايتار بولسام, عالىمدار ەلباسىنا قولداۋ كورسەتىپ وتىر», – دەدى عالىم.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»