«الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى:

«بەيبىتشىلىك جولىنداعى كۇرەس – ءاربىر مەملەكەتتىڭ پارىزى»

قازاقستان پارلامەنتى سەناتى­نىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 19 ساۋىردە ماسكەۋدە وتكەن ەۋرا­زيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى سپيكەر­لەرىنىڭ ءبىرىنشى كەڭەسىندە ءسوز سويلەدى. «ەۋرازيا ءوڭىرى ەلدەرىنىڭ ءححى عاسىرداعى ورتاق يگىلىگى جولىن­داعى پار­لامەنت­ارا­لىق ىنتىماق­تاستىق» تاقى­رى­بىنداعى شارا­­عا رەسەي فەدەرا­تسياسى مەملەكەتتىك دۋما­سىنىڭ توراعاسى سەرگەي نارىشكين مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى پار­لا­مەنتىنىڭ سپي­كەرى چون ىي حۆا باس­تا­ماشىلىق جاسادى.  سەنات توراعاسى پارلا­مەنت­شىلەردىڭ نازارىن سوعىس ۆيرۋ­سىنىڭ تارالۋ سالدارىنا تەرەڭ تالداۋ جاسايتىن پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسىنىڭ ماز­مۇنىنا اۋداردى. سەنات توراعا­سىنىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەتتەر اراسىنداعى سەنىم داعدارىسى, حالىقارالىق قۇقىقتى ەلەمەۋ, الەمدىك ىستەردە ۇستەمدىك ەتۋگە ۇمتىلىس, باسقا حالىقتاردىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە نەم­قۇرايلى قاراۋ − قازىرگى زاماننىڭ باستى تۇيتكىلدەرى بولىپ تابىلادى. «قازىرگى وركەنيەتتى سانداعان قارۋلى قاقتىعىستار مەن اجال سەبەتىن سوعىس قاتەرىنەن ارىلتۋ ءۇشىن كۇللى مەملەكەتتەردىڭ كوش­باسشىلارى ساياسي ەرىك-جىگەر كورسەتەتىن ۋاقىت جەتتى. دۇنيە­جۇزىندەگى بارلىق مەملەكەتتەر كۇش بىرىكتىرمەي, جەر شارى تۇرعىندارىنىڭ يگىلىكتى ءومىرى تۋرالى ايتۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ءتۇسىنۋمىز قاجەت», – دەدى ق.توقاەۆ وسى ورايدا. توراعا الەمدە قارۋ-جاراق­قا 2 تريل­ليون دوللارعا جۋىق قاراجات جۇمسالاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ءبىر­قاتار ەلدەردىڭ پارلامەنتتەرى ءوز ۇكىمەتتەرىنىڭ تاباندى تالابى بويىنشا دامۋ ماقساتتارىنان گورى اسكەري قاجەتتىلىكتەر باسىم تۇسەتىن بيۋدجەتتەردى قابىلداپ وتىرعانىن ايقىن كورسەتەدى. ال بەيبىتشىلىك ءۇشىن كۇرەس – بۇل كولەمى مەن كۇش-قۋاتىنا قارا­ماستان, ءاربىر مەملەكەتتىڭ ساياسي جانە مورالدىق پارىزى بولىپ تابىلادى, دەپ اتاپ كورسەتتى سپيكەر. سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلۋىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا سەنات سپيكەرى پار­لامەنتشىلەردى يادرولىق قارۋ­دى تاراتۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى «جوق» دەپ ايتۋعا شاقىردى: «ءبىز ءىرى مەملەكەتتەردىڭ تولىق قارۋسىز­دانۋىن, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتتىڭ ورىندالۋىن جانە يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارت­تىڭ تەز ارادا كۇشىنە ەنۋىن تالاپ ەتۋگە قۇقىلىمىز», – دەدى ق.توقاەۆ. ق.توقاەۆ ەۋرازيا قازىرگى الە­منىڭ ارقاۋى بولىپ تابىلا­تىندىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل – پلا­نەتاداعى حالىقتىڭ تورتتەن ءۇشىن قامتيتىن, الەمدىك ءىجو-ءنىڭ 60 پايىزدان استامىن وندىرەتىن جانە تابيعي رەسۋرستارعا باي اۋماق­تى يەلەنىپ وتىرعان ەڭ ۇلكەن قۇرلىق. سونداي-اق, سپيكەر ەۋرازيانىڭ تۇتاستىعى مەن ونىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نازار اۋداردى. قارۋ-جاراق پەن ادام ساۋداسى, زاڭسىز ەسىرتكى اينالىمى, تەر­روريزم, زاڭسىز كوشى-قون, ەكو­لوگيالىق اپاتتار سياقتى قاتەر­لەرگە ەۋرازيانىڭ وراسان زور اۋماعى مەن ساياسي شەكارالارى توسقاۋىل بولا المايدى. ەۋرازيا مەملەكەتتەرى, بۇۇ-نىڭ الەمدىك ىستەردەگى وزەكتى ءرولىن قولداپ, بۇۇ جارعىسىنا قايشى كەلەتىن كەز كەلگەن شەكتەۋ شارالارى مەن اسكەري اكتسيالارعا قارسى تۇرۋعا ءتيىس, دەپ سانايدى ق. توقاەۆ. ق.توقاەۆ قاۋىپسىزدىك سالا­سىن­داعى وڭىرلىك ۇيىمدار − ەقىۇ, شىۇ جانە اوسشك-ءنىڭ ماڭىزدى ءرولىن, سونىمەن قاتار, ەۋرازيا حالىقتارىنىڭ مۇددەلەرى جولىندا ەكونوميكالىق ىنتى­ماق­تاستىقتى كۇشەيتۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ كورسەتتى. «پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قۇرلىقتاعى ءىرى ينتە­گرا­تسيالىق جوبالاردى ءبىر ارناعا ءتۇيىستىرۋ ماقساتىندا ۇلكەن ەۋرازيا يدەياسىن تال­قىلاۋدى ۇسىنادى. قازاقستان ءوز تاراپىنان «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جوباسى مەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بۇكىل ەۋرازيا اۋماعىن كولىكتىك دالىزدەرمەن بايلانىستىرۋ ماق­­ساتىندا اۆتوموبيل جانە تەمىرجول ماگيسترالدارىن سالۋ­دى, لوگيستيكالىق ينفرا­قۇ­رى­لىمداردى جاڭعىرتۋدى كوز­­دەيتىن اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا», – دەدى قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى. پارلامەنتتىك ديپلوماتيا ءرولىنىڭ ەسەلەپ ءوسىپ وتىرعانىن ايتا كەلە, ق.توقاەۆ جاھاندىق تۇراقسىزدىق داۋىرىندە حالىقتار اراسىنداعى ىزگى نيەتتى بايلانىستار مەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جونىندەگى ماڭىزدى مىندەتتى ورىنداۋ زاڭ شىعارۋ­شى­لاردىڭ قولىنان كەلەتىن ءىس ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ول 31 مامىردا استانادا ءتۇرلى ەلدەردىڭ پارلامەنتشىلەرى مەن بۇكىل الەم كونفەسسيالارى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وركەنيەتتەردىڭ ۇنقاتىسۋى مەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن نىعايتۋ ماقساتىندا «دىندەر تەرروريزمگە قارسى» اتتى كونفەرەنتسيا وتەتىنى تۋرالى حاباردار ەتتى. فورۋمنىڭ سوڭىندا ەۋرازيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى سپيكەر­لەرى ءبىرىنشى كەڭەسىنىڭ قورى­تىندى مالىمدەمەسى قابىلداندى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» اتتى مانيفەسى فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا تاراتىپ بەرىلدى. ساۋلەبەك ءبىرجان