مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. سونىڭ جارقىن دالەلىندەي بولىپ شارۋا ادامىنا قولداۋ ءبىلدىرۋ ماقساتىندا كوپتەگەن مەملەكەتتىك باعدارلامالار ازىرلەنىپ, قازىر جۇزەگە اسىرىلۋدا. وكىنىشكە قاراي, مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن مۇنداي قولداۋدان كەيبىرىمىز سىرت قالىپ جاتقان جايىمىز بار. ماسەلەن, مەن ەلباسى ساياساتىنا يەك ارتقاندىقتان, جامبىل وبلىسى, مەركى اۋدانى, قوستوعان اۋىلىندا «داۋرەن» شارۋا قوجالىعىن قۇرعان ەدىم. الايدا, بۇل «داۋرەنىمىز» ۇزاققا بارماي ما دەگەن قاۋىپ تە جوق ەمەس.
سوناۋ 1993 جىلى مەملەكەتتىك جەر قورىنان الىنعان 196 گەكتار القاپپەن اۋدانداعى ايەلدەر اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ ەگىنشىلىكپەن اينالىسا باستادىم. سونىمەن نە كەرەك, وتكەن جىلى مەركى اۋدانىنىڭ باسشىلىعى بارلىق شارۋا قوجالىقتارىنا قانت قىزىلشاسىن ءوسىرۋ تۋرالى ۇسىنىس تاستادى. ويتكەنى, مەركى قانت زاۋىتىنا شيكىزات قاجەت ەدى. مەن بۇل ىسكە بىلەك تۇرە كىرىسىپ, جەرىمدى دايىنداعان سوڭ مەركى اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى م.ومىربەكوۆكە بارىپ, «جەرىم دايىن, تەك تەحنيكا مەن قاراجات كەرەك» دەپ كومەك سۇرادىم. ول «قىزىلشا ەكى قۇلاق بولعاندا ماعان كەلىڭىز, سۋبسيديا الاسىز» دەگەن ۋادەسىن بەردى.
سودان 61 گەكتار جەرگە قىزىلشا ەگىپ, ونىڭ بارلىق كۇتىمىن جاسادىم. جانە دە جەرىمنىڭ 40 گەكتارىنا سافلور, ال 40 گەكتارىنا ارپا ءوسىردىم. ورايى كەلگەندە ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, ەل ۇكىمەتى قانت قىزىلشاسىنىڭ ءار گەكتارىنا 50 مىڭ تەڭگە سۋبسيديا بەرەدى دەگەننەن كەيىن ءتيىستى قۇجاتتارىمدى دا وتكىزگەن ەدىم. قىزىلشا القابىمنىڭ جايىن تەكسەرۋ ءۇشىن اۋدان اكىمدىگىنىڭ ارنايى كوميسسياسى دا كەلىپ كورىپ, ءتيىستى قورىتىندىلارىن بەردى.
ءتىپتى, سارىمولداەۆ اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ انىقتاماسى دا بار. الايدا, مەنىڭ ەڭبەگىم زايا كەتەتىن بولدى, سوسىن مەركى اۋدانى اكىمىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن قاداعالايتىن ورىنباسارى م.ا.ءومىربەكوۆتىڭ الدىنا ءبىرنەشە رەت بارسام دا ەشبىر كومەك كورسەتىلمەدى. نە كەرەك, ءسويتىپ مەملەكەت ءساۋىر ايىندا بولگەن زاڭدى قارجىنى دەر كەزىندە الا الماي, ارىق تارتۋعا, قىزىلشا القابىن سۋارۋعا مۇمكىندىك بولمادى.
ءوزىمنىڭ قانت قىزىلشاسى مەن ارپاعا سۋبسيديا الماعانىم تۋرالى اۋدان باسشىلارىنا بىرنەشە رەت ايتتىم. ءتىپتى, بىلتىرعى ءشىلدە ايىندا جامبىل وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ا.نۇراليەۆكە دە بارىپ, جاعدايىمدى ايتىپ جەتكىزدىم. بۇل جايتتان وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ن.نۇرجىگىتوۆ تە جاقسى حاباردار. وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ودان ەشبىر ناتيجە جوق. وبلىس اۋدانعا سىلتەسە, ال اۋدان باسشىلارى مەنى قۇرعاق ءۋادەمەن بوس اۋرەگە سالىپ كەلەدى. ول ول ما, وبلىس باسشىلىعىنىڭ اتىنا بىلتىرعى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنداعى جازعان ارىزىما ءالى كۇنگە دەيىن جاۋاپ جوق. وسىنداي جاۋاپسىزدىق سالدارىنان مەن مەركى قانت زاۋىتىنا قىزىلشا تۇقىمىن العانىم ءۇشىن 449 مىڭ تەڭگە, ال جەر جىرتىپ, تۇقىم سەپكەن تراكتورشى جىگىتكە 80 مىڭ تەڭگەدەي قارىز بولدىم. ال ەندى قانت قىزىلشاسىن مەنەن 1,5-2 اي كەش سەپكەن شارۋالار دا سۋبسيديا العانى ءمالىم. سوندا مەنىڭ جازىعىم نە؟ اۋدان باسشىلارىنىڭ مىندەتى ەلباسى تاپسىرماسىنا ساي كاسىپكەرلەرگە, شارۋالارعا جاعداي جاساۋ, كومەك بەرۋ جانە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ەمەس پە ەدى؟
جالپى, سارىمولداەۆ پەن ويتال اۋىلدىق وكرۋگتەرىنىڭ, مەركى اۋدانى باسشىلارىنىڭ شارۋالارعا دەگەن كوزقاراسى الا-قۇلا ما دەپ ويلايسىز. ماسەلەن, مەنى وسى جىلدارى ەشبىر سالتاناتتى شارالارعا شاقىرعان ەمەس جانە ماراپات تا كورمەدىم. ەسەسىنە بىلتىر جەلتوقسان ايىندا اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرى مەرەكەسىن ءوتكىزىپ, وندا مالشىلار مەن ديقاندارعا باعالى سىيلىقتار بەرىلدى. سول سىيلىقتارعا اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەش قاتىسى جوق جاندار, جاس قىزمەتكەرلەر يە بولىپ شىعا كەلدى. ءبىز دە اڭ-تاڭ بولدىق. ءتىپتى, ماعان ءبىر اۋىز جىلى ءسوز ايتپاعانى دا جانىما باتادى. جاسىم الپىستىڭ التاۋىنا جەتسە دە انالىق باسىممەن جاپ-جاس باسشىلاردىڭ ەسىگىن قاعىپ, جۇيكەمدى توزدىرىپ, قاجىپ تا قامىعىپ تا جۇرگەن جايىم بار.
ال ماعان ءتيىستى سۋبسيديا بەرمەي اكىم-قارالار بيىل تاعى دا قانت قىزىلشاسىن وسىرىڭدەر دەگەن تاپسىرما بەرىپ جاتىر. سوندا قىزىلشا القابىن كوبەيتۋ تەك جوعارىعا اقپارات بەرۋ, الدىڭعى ورىننان كورىنۋ, اۋدانعا مول قارجى ءبولدىرۋ ءۇشىن قاجەت بولعانى ما؟ نەگە ولار مەنىڭ قۇقىمدى تاپتايدى؟ مەن وسى ءماسەلەنى مۇقيات بايانداپ, ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورىنا جولداعان ارىزىمدى مەركى اۋدانى پروكۋرورىنا جولداعان ەكەن. ال مەركى پروكۋرورىنىڭ جاۋابىندا مەن سۋبسيديا سۇراعان ارىزىمدى قايتا الىپپىن-مىس. ال زاڭ بويىنشا مەنىڭ ارىزىم ەشقاشان قايتارىلمايدى, تەك ونى قاراۋسىز قالدىرۋ تۋرالى ءوزىم قوسىمشا ارىز جازۋىم كەرەك. بىراق, مەن ەشقانداي قوسىمشا ارىز جازعان ەمەسپىن.
قورىتا ايتقاندا, مەملەكەتتىڭ زاڭدى بولگەن اقشاسىنان مەن نە ءۇشىن باس تارتۋىم كەرەك؟ اۋدان پروكۋرورىنىڭ جاۋابى ەشبىر نەگىزسىز جاۋاپ ەمەس پە؟ شارۋا قوجالىعىمدى كەڭەيتۋ, كوكونىس ءوسىرۋ ماقساتىمەن 2008 جىلى ستاندارتتى جىلىجاي سالۋعا ارنايى فيرمامەن كەلىسىمگە وتىرعان ەدىم. ول جوسپارىم دا ىسكە اسپادى. ءويتكەنى, اۋدان باسشىلارى قولدامادى. سوندا اۋدان باسشىلارىنىڭ كوزدەگەنى نە, مەملەكەتتىك باعدارلاما كىمدەر ءۇشىن جانە نە ءۇشىن جاسالادى؟ ايتپەسە سۋبسيديادان مەن قاشانعى قاعىلامىن؟ قۇزىرلى ورىندا وتىرعان حالىققا جاناشىر ادامداردىڭ مەن سەكىلدى قاراپايىم شارۋاعا بەرەر كومەگى بار ما ەكەن؟
نەسىپكۇل كەزەڭباەۆا,
«داۋرەن» شارۋا قوجالىعىنىڭ ءتورايىمى
جامبىل وبلىسى