سپورتتىق گيمناستيكادان كانادا ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى قازاق جىگىتى تۋرالى ءبىز نە بىلەمىز؟
تاعدىردىڭ جازۋىمەن جۇمىر جەردىڭ ءار قيىرىندا تۇراتىن قانداستارىمىز بارشىلىق. سولاردىڭ ءبىرى – ەدىگە جاروۆ. ول سپورتتىق گيمناستيكادان كسرو-نىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى, 1988 جىلعى سەۋل وليمپياداسىنىڭ 2 دۇركىن جەڭىمپازى, الەمنىڭ بىرنەشە مارتە چەمپيونى ۆالەري ليۋكيننىڭ ۇستازى. ول قازىر كانادادا تۇرادى. وسى ەلدىڭ سپورتتىق گيمناستيكا بويىنشا جاساقتالعان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى.
– ارمىسىز, ەدىگە اعا!
– امانسىزدار ما؟!
– ءسىزدىڭ اتىڭىزعا سىرتىڭىزدان قانىقپىز. 1988 جىلعى سەۋل وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى ۆالەري ليۋكيننىڭ جەكە باپكەرى ەكەنىڭىزدى بىلەمىز. سودان بەرى 21 جىلدان اسا ۋاقىت ءوتتى. ساقا, ءسارىتىس جانكۇيەرلەر بولماسا, كەيىنگى جاستار جاعى ءسىزدى بىلە بەرمەيدى. قازاق ەكەنىڭىزدى گازەت وقىرماندارىنا ءوز اۋزىڭىزدان ايتىپ بەرسەڭىز...
– قازاقپىن! 1952 جىلى 19 قاڭتاردا الماتى وبلىسىنىڭ نارىنقول اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدىم. اكەم نۇرماحان جاروۆ 1930 جىلى سول نارىنقولدا دۇنيە ەسىگىن اشىپ, 1957 جىلى قاپيادا ومىردەن وزدى. انامنىڭ اتى-ءجونى – نۇري سالاۋاتقىزى. اكەم قايتىس بولعان سوڭ الماتىعا, اجەمىزدىڭ قولىنا كوشىپ كەلدىك. انام اكەي ومىردەن وتكەن سوڭ تۇرمىس قۇرعان جوق. ءبىزدىڭ بار اۋىرتپالىعىمىزدى قايىسپاي كوتەرىپ, 2007 جىلى باقيلىققا اتتاندى.
– بالالىق شاق, گيمناستيكاعا دەن قويعان ارمانشىل كۇندەر, الىستا قالعان سول ءبىر جىلداردى كوكەيدە قايتا جاڭعىرتىپ كورسەك.
– 11 جاسىمنان سپورتتىق گيمناستيكامەن شۇعىلداندىم. مەنى وعان ەرتىپ كەلگەن الەكساندر گەورگيەۆيچ كاليش بولاتىن. سول كىسىنىڭ قول استىندا تەر توككەن كۇندەرىم ءالى كوز الدىمدا. شىنى كەرەك, گيمناسشى رەتىندە بيىك بەلەستەرگە جەتە العان جوقپىن. بىراق باپكەرىمنەن كوپ نارسە ۇيرەندىم. قيمىل-قوزعالىستىڭ سان ءتۇرلى عاجابىن سول جەردە كوكەيگە توقىدىم. اسپان الەمىنە توقتار اۋباكىروۆتەن كەيىن ۇشقان قازاق عارىشكەرى, باتىر باۋىرىمىز تالعات مۇساباەۆ, مىنە, سوندا ءبىزدىڭ توپتا بولدى.
1969 جىلى الماتىداعى № 113 ورتا مەكتەپتى ءبىتىرىپ, قازاق دەنەشىنىقتىرۋ ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستىم. ونى بىتىرگەننەن كەيىن «ەڭبەك» ەرىكتى سپورت قوعامىندا جاتتىقتىرۋشىلىق قىزمەتىم باستالدى. ۇزاماي ارمياعا الىنىپ, زابايكالە اسكەري وكرۋگىندە جاۋىنگەرلىك مىندەتىمدى وتەدىم. سودان كەيىن جاتتىقتىرۋشىلىق قىزمەت قايتا جالعاستى. اراعا ءۇش جىل سالىپ, 9-11 جاستاعى بالالاردان جەكە توپ قۇردىم. مەنىڭ شاكىرتتەرىم قالالىق, رەسپۋبليكالىق جارىستاردا كوزگە تۇسە باستادى.
– ەدىگە نۇرماحان ۇلى! وزىڭىزگە اتاق-ابىروي اكەلگەن شاكىرتىڭىز ۆالەري ليۋكيندى قالاي جولىقتىردىڭىز؟
– ءالى ەسىمدە, رەسپۋبليكالىق جارىستا جۇقالتاڭ كەلگەن سارى بالا كوزىمە وتتاي باسىلدى. ۆالەرا سول سىندا جەڭىمپاز, ءجۇلدەگەر بولعان جوق. بىراق ويلى, وجەت قيمىلىمەن مەنى باۋراپ الدى. ءار جاتتىعۋعا جان-تانىمەن بەرىلىپ, ءمىنسىز اتقارۋعا تىرىسادى ەكەن. كوزىنە قاراسام, وي تۇنىپ تۇر. گيمناستيكاعا بەيىمىن, جىلدامدىعىن, ۇيلەسىمدى قيمىلىن بايقاپ, ىزدەگەنىم وسى بالا دەپ ءتۇيدىم.
– سودان...
– سودان جارىس بىتكەن سوڭ رەسپۋبليكالىق «سپارتاك» ەرىكتى سپورت قوعامىنىڭ توراعاسى ءماجيت ومارعاليەۆقا بارىپ, اقتوبەدە ۆالەرا ليۋكين دەگەن بالا تۇراتىنىن, ودان بولاشاقتا مىقتى گيمناسشى شىعۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ, ىسساپارعا جىبەرۋىن ءوتىندىم. «بالانىڭ جاسى نەشەدە؟» – دەپ سۇرادى ومارعاليەۆ. «شامامەن 10-11-دە», – دەدىم. ءماجيت اعا: «وزىڭە سەنسەڭ, ىشكى تۇيسىگىڭ الداماسا, بارىپ قايت», – دەدى.
ۇشاقپەن اقتوبەگە كەلىپ, گيمناستيكا زالىن تاۋىپ الدىم. سپورت مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى مەنى سىرتىمنان بىلەدى ەكەن. اكە-شەشەسى, ءوزى قارسى بولماسا, مەنىڭ قارسىلىعىم جوق دەدى. سول كۇنى ۆالەرانىڭ اتا-اناسىمەن كەزدەستىم. بالانىڭ بولاشاعى الماتىدا ەكەنىن, ەگەر ول كىسىلەر رۇقسات بەرسە, ۆالەرانىڭ ءبىزدىڭ ۇيدە تۇراتىنىن, ونىڭ بار جاۋاپكەرشىلىگى مەنىڭ موينىمدا بولاتىنىن جەتكىزدىم. جۇدىرىقتاي ءجاسوسپىرىمدى جەر ءتۇبىندەگى الماتىعا, بەيتانىس باپكەرگە جەتەكتەتىپ جىبەرۋ قاي اتا-اناعا وڭاي دەيسىز. ۇزاق سويلەستىك. مەن العان بەتىمنەن تابانداپ, قايتپاي قويدىم. سول كەزدە نەبارى 25-تە ەكەنمىن, ءبىر وتباسىنىڭ 11 جاستاعى الپەشتەگەن بالاسىن قاسىما الۋعا قالاي تاۋەكەل ەتتىم, جاۋاپكەرشىلىكتى قالاي عانا موينىما الدىم, دەپ كەيدە وزىمە-ءوزىم سۇراق قويامىن.
1977 جىلدان باستاپ ۆالەري ليۋكين ءبىزدىڭ ۇيدە تۇرا باستادى. انام اس-سۋىن ءازىرلەپ, كيىم-كەشەگىن جۋىپ بەرەدى. مەكتەپكە ءوزىم الىپ بارامىن. گيمناستيكا زالىنا دا بىرگە بارامىز. ۇيگە بىرگە قايتامىز. كۇنىنە 6-7 ساعات تەر ءتوگەمىز. ۆالەرا مەنىڭ جاتتىعۋ جۇيەمە تەز بەيىمدەلدى. اۋىرلىققا مويىعان جوق. تەز كوندىكتى.
– قازاق مامانى باپتاعان ۇلان كسرو-داي الىپ يمپەريانىڭ باس ءبايگەسىن ولجالاعان ءساتتى ەسكە ءتۇسىرۋدىڭ ءوزى مەرەيىمىزدى ءوسىرىپ, مارتەبەمىزدى كوتەرىپ تاستادى عوي. سول تۇستا كسرو گيمناسشىلارىنىڭ اتاعىنان ات ۇركۋشى ەدى. سەبەبى, وليمپيادا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىنىڭ التىن جۇلدەسى نەگىزىنەن سوۆەت گيمناسشىلارىنىڭ ۇلەسىنە تيەتىن. كىلەڭ دارابوز باس قوسقان كسرو-نىڭ ۇلتتىق قۇراماسىنا ءcىزدەردى قاي جىلى شاقىردى؟
– 1986 جىلى كسرو ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىنا قاتىستىق. وسى جيىن سوڭىندا كسرو قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى لەونيد اركاەۆ ليۋكينگە كوڭىلى تولعانىن, بىراق ۆالەريدىڭ سىرت كوزگە تىم بالاڭ كورىنەتىنىن ايتتى. شىنىندا دا, 20 جاستاعى ليۋكين 16-داعى بوزبالا ءتارىزدى ەدى. «كەلەسى جيىنعا ەركىن جاتتىعۋدا ءۇش مارتە سالتو جاساۋدى مەڭگەرىپ كەلىڭدەر», – دەدى اركاەۆ. بۇل – وڭاي شارۋا ەمەس ەدى. ءبىزدىڭ باستى قارسىلاسىمىزدىڭ ءبىرى قىتايلىقتاردىڭ وسى جاتتىعۋعا قۇلشىنا كىرىسكەنىن ەستىگەنبىز. كۇن تارتىبىندەگى ەندىگى ءماسەلە: حالىقارالىق جارىستا بۇل جاتتىعۋدى كىم ءبىرىنشى ورىندايدى؟ كسرو ما, قىتاي ما؟
1987 جىلعى ەۋروپا چەمپيوناتىندا ليۋكين دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ەركىن جاتتىعۋدا ءۇش مارتە سالتونى ءبىرىنشى بولىپ جاساپ, قۇرلىق چەمپيونى اتاندى. بۇل جاتتىعۋ جانە ءبىزدىڭ باسقا دا تىڭ جاڭالىقتارىمىز حالىقارالىق ەرەجەلەر كودەكسىنە «Liukin» ەلەمەنتى بولىپ تىركەلدى. سول چەمپيوناتتا ۆالەري 5 التىن, 1 كۇمىس, 1 قولا مەدالعا يە بولىپ, ەۋروپانىڭ ءابسوليۋتتى چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزدى.
1987 جىلى ۆالەري كسرو چەمپيوناتىندا كوپسايىستا جەكە-دارا شىقتى. الەمگە ءايگىلى دميتري بيلوزەرچەۆ, ۆالەنتين موگيلنىي, يۋري كورولەۆ سەكىلدى مىقتىلار مەنىڭ شاكىرتىمە جول بەرۋگە ءماجبۇر بولدى. وسى جەردە ۆالەرانىڭ باستى قارسىلاستارىنا توقتالا كەتەيىن. دميتري بيلوزەرچەۆ 1983,1987 جىلدارداعى, ال يۋري كورولەۆ 1981,1985 جىلدارداعى الەمنىڭ ءابسوليۋتتى چەمپيوندارى. ۆالەنتين موگيلنىي دا الەم چەمپيونى, وداق قۇراماسىنىڭ بەلدى مۇشەسى.
سول جىلى روتتەردامداعى الەم چەمپيوناتىنا ۆالەري كسرو قۇراماسىنىڭ كوشباسشىسى بولىپ باردى. قوناق ۇيگە ورنالاسقان بويدا ءار ەلدەن كەلگەن جۋرناليستەر ليۋكيندى قورشاپ الدى. سپورتتىق جولىمىزداعى العاشقى الەم چەمپيوناتىنا ناعىز بابىمىزدا كەلگەن ەدىك. ەرتەڭ جارىس دەگەن كۇنى جاتتىعۋ زالىندا ءبىراز تەر توكتىك. جاتتىعۋ سوڭىندا ۆالەرا «تسۋكاحارا» ەلەمەنتىن ەكى رەت جاساپ, «ۇستاز, تاعى ءبىر سەكىرسەم قالاي بولادى», – دەدى. قارسى بولعان جوقپىن. «تسۋكاحارا» ءادىسىمەن سەكىرگەن ۆالەرا دىك ەتىپ تۇسكەن جەرىندە تۇرىپ قالدى. ويىمدا ەشتەڭە جوق: «ۆالەرا نەعىپ تۇرسىڭ, كەشكى اسقا بارايىق», دەدىم. «جارىسقا قاتىسا الار ما ەكەنمىن», – دەدى ۆالەرا بارىنشا سابىر ساقتاپ. «ءجۇر, كەتتىك», – دەدىم ءالى دە ەشتەڭەگە ءتۇسىنبەي. «جۇرە المايمىن». اياعىنا قاراسام, توبىعى كوز الدىمدا بۇلتيىپ ءىسىپ شىعا كەلدى. ماڭدايعا جازىلعان بەينەتتەن قالاي قاشىپ قۇتىلاسىڭ. روتتەردامدا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا ليۋكين جاراقاتىنا قاراماي, 2 التىن, 1 كۇمىس مەدالدى جەڭىپ الدى.
سەۋل وليمپياداسىندا ۆالەريگە بۇيىرعانى – 2 التىن, 2 كۇمىس مەدال.
– ەدىگە اعا, ەگەر سىزدەر ەركىن جاتتىعۋداعى ءۇش مارتە سالتونى مەڭگەرمەگەندە ۇلتتىق قۇراماعا تابان تىرەپ, ورنىعۋ مۇمكىن بە ەدى؟
– وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنا شاقىرۋى مۇمكىن, بىراق ايتۋلى باسەكەلەرگە بارا الماس ەدىك. قۇراما ساپىندا 8-10 جىل ۇزدىكسىز تەر توگىپ, وليمپيادا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتىنا جولى تۇسپەگەن ماماندار مەن سپورتشىلار وتە كوپ. مىسالى, ليۋكين ەكەۋمىز كسرو قۇراماسىنىڭ ساپىندا 10 جىل بىرگە بولدىق. ءبىر اپتا – ۇيدە, ءۇش اپتا – ءماسكەۋدەگى كسرو قۇراماسىنىڭ وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىندا. بالا-شاعاسى بار ادام ءۇشىن تابانداتقان 10 جىل بويى وسىلاي بەينەت كەشۋ وڭاي ما.
ءبىز جاڭالىق جاعىنان ەركىن جاتتىعۋداعى ءۇش مارتە سالتومەن عانا شەكتەلگەن جوقپىز. الەمدە, كەڭەس وداعىندا ەشكىم جاساماعان بىرنەشە ەلەمەنتتەرىمىز بولدى. سول ءادىستەردىڭ ءبىرى – بەلدەمەدە (تۋرنيك) 360 گرادۋس بۇرىلىسپەن العا بۇگىلىپ جاسايتىن سالتو. بۇل ءادىستى دە دۇنيە جۇزىندە ءبىز ءبىرىنشى بولىپ مەڭگەردىك. حالىقارالىق ەرەجەلەر كودەكسىندەگى «Liykin» ەلەمەنتىنىڭ قۇرامىنا بۇل سالتو دا ەندى.
– قازاقتا «ۇستازى جاقسىنىڭ – ۇستامى جاقسى» دەگەن اتالى ءسوز بار. ۆالەري ليۋكيننىڭ اقش-تاعى گيمناستيكا مەكتەبى تۋرالى حابارىمىز بار. ۆالەريدىڭ قىزى اناستاسيا ليۋكينا پەكين وليمپياداسىنىڭ ءابسوليۋتتى چەمپيونى اتاندى. ۆالەريدىڭ ءوزى 2008 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الەمدەگى تاڭداۋلى جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تانىلدى. شاكىرتىڭىزبەن قازىرگى قارىم-قاتىناسىڭىز قالاي؟
– ۆالەرا مەنىڭ قولىمدا سەگىز جىل تۇردى. ءالى كۇنگە دەيىن اعالى-ءىنىلى جاندارداي سىيلاسامىز. بىردە ول مەنى ءوزى تۇراتىن داللاس (اقش) قالاسىنا جارىسقا شاقىردى. ءدۇنيەنىڭ ءار قيىرىنان جينالعان 200 ادامدىق داستارقان ۇستىندە «مەنىڭ قۇدايدان كەيىنگى سىيلايتىن ءبىر ادامىم بار. ول – باپكەرىم ەدىگە جاروۆ», دەدى. ۇستاز ءۇشىن بۇدان اسقان باقىت بولا ما؟!
– ەڭبەگىڭىزدىڭ جانىپ, مارتەبەڭىزدىڭ ءوسكەنىنە شىن جۇرەكتەن قۋانىشتىمىز, ەدىگە اعا! سەۋل وليمپياداسىنان كەيىنگى باپكەرلىك بەلەسىڭىز تۋرالى ايتساڭىز.
– سەۋل وليمپياداسىنان كەيىن فرانتسيا ماماندارى قولقا سالدى. 1990 جىلى وتباسىممەن وسى ەلگە كوشتىم. فرانتسيادا 2000 جىلعا دەيىن تۇرىپ, كانادا قۇراماسىنا باس باپكەر بولىپ اۋىستىم. قازىر وتتاۆا قالاسىندا تۇرامىز.
– ەندى فرانتسياداعى جەتىستىكتەرىڭىزگە توقتالايىق. كەڭەس وداعى كەزىندە «قازاق كۇرەس پەن بوكسقا عانا بەيىم», دەگەن قاساڭ ستەرەوتيپ قالىپتاستى. وسى تۇسىنىكتى تاس-تالقان قىلعان ماماننىڭ ءبىرى ءسىزسىز! قۇلاعىم سىزدە.
– ون جىل بويى فرانتسيانىڭ ۇلتتىق قۇراماسىن باپتادىم. بۇل ەلدە ەڭبەگىم جاندى. شىنى كەرەك, فرانتسيادا تۇتاس ءبىر مەملەكەت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ, نە ەكەنىن جان ءجۇرەگىممەن سەزىندىم. بۇرىن كسرو قۇراماسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى اركاەۆتىڭ موينىندا, قازاقستان قۇراماسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تاعايىندالعان جاتتىقتىرۋشىنىڭ يىعىندا بولاتىن. مەن ءوز شاكىرتتەرىمە عانا جاۋاپ بەرەتىنمىن. فرانتسيانىڭ سپورت باسشىلارى سەنىم ارتىپ, شاقىرعان سوڭ نامىستى قولدان بەرمەۋگە كۇش سالدىم. وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى بىتە سالا ەلدىڭ ءار قيىرىنان ماماندار مەن سپورتشىلار اقىل-كەڭەس سۇراپ, كەم-كەتىكتەرىن تۇزەۋ ءۇشىن ماعان كەلەدى. قۇرامانىڭ جۇمىسىنان تىس وسىنداي شارۋالارعا جەگىلدىم. ۇلتتىق قۇراماعا كەلسەك, ارقا سۇيەيتىن, اقىل سۇرايتىن ەشكىمىم جوق. ءبۇتىن ءبىر مەملەكەتتىڭ گيمناستيكاسىن ورگە سۇيرەۋ ءۇشىن تابانداتقان ون جىل ارپالىستىم. ەڭبەگىم ەش كەتكەن جوق. 1995 جىلى شاكىرتىم جيل ستابلو جەكە جاتتىعۋدا ەۋروپانىڭ 2 ءدۇركىن چەمپيونى اتانىپ, كوپسايىستا كۇمىس ءجۇلدەگە قول جەتكىزدى. تاعى ءبىر شاكىرتىم 1997 جىلى فرانتسيا چەمپيوناتىندا توپ جاردى. فرانتسيانىڭ جاستار قۇراماسىنا ءۇش ءشاكىرتىم ەندى. ەڭبەگىم جاندى, بەدەلىم دە ەشكىمنەن كەم ەمەس. بىراق جاۋاپتى باسەكەلەر كەزىندە ۇلتتىق كەمسىتۋشىلىكتى كوپ كوردىم. وقۋ-جاتتىعۋدا قۇرامانىڭ بار بەينەتىن كوتەرەسىڭ, ال جارىس الاڭىنا شاكىرتتەرىڭمەن بىرگە شىعۋعا حاقىڭ جوق. ءوزىڭىز كوز الدىڭىزعا ەلەستەتىپ كورىڭىزشى, ۇزاق جىل تالماي باپتاپ, جاۋاپتى سىن الدىندا اششى تەرىن الىپ, ءبايگەگە قوسقان شاكىرتىڭىز شىعىرشىقتا نە بەلدەمەدە شىرق ءۇيىرىلىپ, ونەر كورسەتىپ جاتادى. سەن بولساڭ, ەل قاتارلى قاسىندا بولا المايسىڭ, شاكىرتىڭنىڭ قيمىل-قوزعالىسىن باپكەر بولمەسىندەگى تەلەديداردان نەمەسە تريبۋنادان تاماشالايسىڭ. مۇنداي كەمسىتۋشىلىككە قاشانعى توزەسىڭ. 2000 جىلى كاناداعا قونىس اۋداردىم.
– قونىس اۋداردىم دەگەننەن شىعادى, قازاق ەلىنەن شەتكە كەتكەن گيمناستيكا ماماندارىنان كىمدەردى بىلەسىز؟
– قازاق توپىراعىندا دۇنيەگە كەلىپ, ءوسىپ-ونگەن تالاي مامان سىرتتا ءجۇر. ۆلاديمير ۋفيمتسەۆ, ۆالەري ليۋكين, يۋري الەكسەەۆ, پاۆەل سادوۆسكي, برودەتسكيلەر – اقش- تا, اليك ياكيميدي – گرەكيادا, الەكساندر شيرياەۆ – انگليادا, تۋروۆتسەۆ – رەسەيدە تۇرادى. بۇلار مەنىڭ ەسىمە تۇسكەندەرى عانا. قانشاما ايەل باپكەرلەر ناپاقا ىزدەپ, شەتكە كەتتى. ءبىر عانا گيمناستيكا سالاسىنداعى سىرتتا جۇرگەن ماماندارعا كاسىپ ۇيرەتۋ ءۇشىن, ولاردى شىڭداۋ ءۇشىن قازاق ەلى قانشا قارجى جۇمساعانىن ءبىر اللا عانا بىلەدى. بۇلاردىڭ شەتەلگە كوشۋىنىڭ ءوزى – ماڭدايعا جازىلعان تاعدىرعا بايلانىستى. وزگە ەلگە قونىس اۋدارعان مەزەت شەكەڭ شىلق ەتە قالمايدى. ەلدى, جەردى ساعىنىپ, وزەگىڭ ورتەنەدى. ءتىل بىلمەي ءبىر تۇسالاسىڭ, وگەي ورتاعا كوندىگە الماي ەكى قينالاسىڭ. تۋعان ەل جاتساڭ دا, تۇرساڭ دا جادىڭدا تۇرادى. مىنە, 20 جىل سىرتتا ءجۇرمىن. تاسباۋىر بولىپ كەتتى دەمەڭىزدەر, قازاق ەكەنىمدى ءبىر ءسات ەسىمنەن شىعارعان ەمەسپىن. قازاق بوپ تۋدىم, قازاق بوپ قالامىن.
– تاعدىر-تالايىڭىزعا جازىلعانى وسى بولسا, قالاي جازعىرامىز. كىسى ەسىگىندە ءجۇرگەن جوقسىز, ءمۇيىزى قاراعايداي كانادانىڭ كەرەگىنە جاراپ, گيمناستيكاسىنىڭ ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىرىن ۇستاپ وتىرسىز. وسىعان دا شۇكىر. ەندى اڭگىمە ارناسىن حالىقارالىق گيمناستيكا فەدەراتسياسىمەن قارىم-قاتىناسىڭىزعا قاراي بۇرساق.
– 1991 جىلى حالىقارالىق گيمناستيكا فەدەراتسياسى (حگف) باپكەرلەردىڭ ءبىلىمىن كوتەرۋ اكادەمياسىن اشتى. اكادەمياعا تەحنيكالىق ەكسپەرت تاڭداۋ ءۇشىن حگف – اقش, جاپونيا, رەسەي, انگليا, يتاليا, رۋمىنيا, ۋكراينا, قىتاي, ت.ب. مەملەكەتتەردەن بىلىكتى دەگەن مامانداردى شاقىرىپ, ەمتيحان الدى. سول ەمتيحاننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەن ۇزدىك شىعىپ, اكادەميانىڭ ەكسپەرتى قىزمەتىنە قابىلداندىم.
– بارەكەلدى! قازاقتىڭ اقىل-ويىنىڭ وزىقتىعىن بۇكىل الەم الدىندا دالەلدەپسىز. ءىسىڭىز ورگە باسسىن!
– راحمەت! 1999 جىلدان باستاپ جەر شارىنىڭ ءار تۇكپىرىندە اعىلشىن, فرانتسۋز, ورىس تىلدەرىندە 15 لەكتسيا وقىدىم.
2005 جىلى حگف پرەزيدەنتى بريۋنو گراندي فەدەراتسياسىنىڭ تەحنيكالىق كوميتەتىنە مۇشەلىككە تالاسۋعا كەڭەس بەردى. ول كەزدە مەن زاڭ جۇزىندە قازاقستان ازاماتى بولاتىنمىن. قازاقستان گيمناستيكا فەدەراتسياسىنا مەنى قولداڭىزدار دەپ ءوتىنىش ايتىپ ەدىم. ءسوزىم دالادا قالدى. بۇل جاعدايدى ەستىگەن كانادا فەدەراتسياسى ماعان كانادا ازاماتتىعىن اپەرىپ, حگف-گە مەنىڭ كانديداتۋرامدى ۇسىندى.
ءسويتىپ, 2008 جىلى حگف-ءنىڭ حەلسينكيدە وتكەن كونگرەسىندە كانادانىڭ اتىنان سايلاۋعا ءتۇسىپ, حگف ەرلەر تەحنيكالىق كوميتەتىنىڭ 6 مۇشەسىنىڭ ءبىرى بولىپ شىعا كەلدىم.
– ءسىزدىڭ حگف-ءنىڭ باس ەكسپەرتى ءارى تەحنيكالىق كوميتەت مۇشەسى بولۋىڭىز – قازاق سپورتى تاريحىنداعى سونى قادام. بىزدە كانديداتتىق جانە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيانى زورعا قورعاعاندار اياقتىعا جول, اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيدى. سوندايلاردىڭ كەسىرىنەن قازاق سپورتى اياعىنا جەم ءتۇسكەن اتتىڭ كەبىن كيىپ وتىر. ال قازاق باپكەرىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك فەدەراتسياسىنىڭ بەلدى مۇشەسى بولۋى, جەر شارىن ارالاپ, ءدارىس وقۋى – بارشا الاشتىڭ ابىرويى. ەندىگى جەردە ءبىلىم-بىلىگىڭىزدى باعالاپ, قادىرىڭىزدى ءبىلىپ, قولقا سالىپ شاقىرعان كانادا جۇرتىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىڭىزگە توقتالساق.
– مەن بارعان تۇستا كانادا گيمناستيكاسى باۋىرىن جەردەن زورعا كوتەرىپ, تۇرالاپ تۇر ەدى. 1999 جىلعى الەم چەمپيوناتىندا ەلدىڭ ۇلتتىق قۇراماسى 18-ورىندا قالعان ەدى. 2001 جىلى كانادالىقتار 12-ورىنعا كوتەرىلسە, 2003 جىلعى الەم چەمپيوناتىندا كانادا گيمناسشىلارى تاريحتا ءبىرىنشى رەت كوماندالىق 5-ورىنعا تابان تىرەدى.
كانادا گيمناسشىلارى 1976 جىلدان كەيىن وليمپيادا ويىندارىنا تولىق قۇراممەن 2004 جىلى, 28 جىل ۇزىلىستەن سوڭ ءبىر-اق قاتىستى. افينى وليمپياداسىندا كانادالىق كايل شيفەلت ەركىن جاتتىعۋدا وليمپيادا چەمپيونى اتاعىن جەڭىپ الدى. شيفەلتكە دەيىن كانادا تاريحىندا گيمناستيكادان وليمپيادا چەمپيونى بولماعان ەكەن.
2005 جىلى براندون ونيل الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتاندى. بۇل جىگىت ەكى رەت الەم كۋبوگىن جەڭىپ الدى.
2007 جىلعى الەم چەمپيوناتىندا ءبىزدىڭ قۇراما مىقتىلار قاتارىنان ورىن تەۋىپ, پەكين وليمپياداسىنا تولىق قۇراممەن قاتىسۋ مارتەبەسىنە يە بولدى.
– ەدىگە نۇرماحان ۇلى, جۇمىر جەردىڭ تالاي قيىرىندا بولدىڭىز. گيمناستيكانىڭ نەبىر مايتالمان تۇلعالارىمەن جولىڭىز ءتۇيىسىپ, دامدەس بولىپ ءجۇرسىز. كەزىندە كسرو گيمناسشىلارى وليمپيادا مەن الەم چەمپيوناتىندا باس بايگەنى شاپپاي الۋشى ەدى. گيمناستيكانىڭ قازىرگى بەتالىسى قالاي؟ قاي ەلدىڭ ماماندارى مىقتى دەگەن ساۋالدىڭ توڭىرەگىندە وي ءوربىتىپ كورسەك.
– كوپ ەلدىڭ ماماندارىمەن قىزمەتتەس بولدىم. الەمدىك گيمناستيكانىڭ وڭدى-سولىن, قاتپار-قاتپارىن ءبىر ادامداي بىلەتىن جاعدايعا جەتتىك. سوندا كوكەيگە تۇيگەنىم, كەڭەس وداعىندا ءبىلىم العان, سول مەكتەپتىڭ ءتالىمىن كورگەن جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ ورنى بولەك. كاسىبي شەبەرلىك, باپكەرلىك بىلىك جونىنەن سوۆەت ماماندارىنىڭ شوقتىعى بيىك.
سىزگە ءبىر عانا مىسال ايتايىن, اقش-تىڭ گيمناستيكا سالاسىندا كسرو-دان كوشىپ بارعان 260 جاتتىقتىرۋشى جۇمىس ىستەيدى. ۆالەري ليۋكين سولاردىڭ ءبىرى عانا. پەكين وليمپياداسىندا ۆالەرانىڭ قىزى ءارى شاكىرتى اناستاسيا ليۋكينا ءابسوليۋتتى چەمپيون اتاعىن جەڭىپ الدى.
وليمپيادا مەن الەمنىڭ ءابسوليۋتتى چەمپيونى, رەسەيلىك نيكولاي اندريانوۆ جاپونيادا 10 جىلداي قىزمەت ەتتى. قازىرگى تاڭدا گيمناستيكاسى العا باسقان قىتايدان باسقا مەملەكەتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە تىزگىندى سوۆەت ماماندارى ۇستاپ وتىر.
2009 جىلى لوندوندا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ جەڭىمپازى, جاپون گيمناسشىسى كوحەي ۋشيمۋرا ۇستازى تاكاشي كابوياشي ەكەۋى ماعان بىرنەشە رەت ارنايى كەلىپ, اقىل-كەڭەسىمدى تىڭداپ, بىزبەن بىرگە جاتتىقتى. كابوياشي مەنىڭ قاسىمدا 8 جىل بىرگە تەر توكتى.
جاپونيا فەدەراتسياسى بىرنەشە رەت قولقا سالىپ, قىزمەتكە شاقىردى. ەڭبەگىم جانىپ, تاسىم ورگە دومالاپ تۇرعان ەلدەن كەتكىم كەلمەدى. جاپوندار رەنجىگەن جوق. قارىم-قاتىناستارىن ءۇزبەي, كاناداعا وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنا كەلىپ تۇرادى.
وسىنداي قادىرىڭدى ءبىلىپ, ىزدەنىسىڭدى باعالايتىن ەلدە تىرلىك كەشىپ جاتىرمىز. ماڭدايعا جازىلعان تاعدىر وسى بولسا, باسقا نە ايتايىن.
– اڭگىمە سوڭىندا وتباسىڭىز تۋرالى ايتا كەتسەڭىز.
– زايىبىم مارگاريتا ەكەۋمىز 1980 جىلدان بەرى بىرگە جاساپ كەلەمىز. ۇلىم رۋسلاننىڭ جاسى 29-دا, قولىمىزدا تۇرادى. وتتاۆا ۋنيۆەرسيتەتىن ءبىتىرىپ, وتتاۆا قالاسىنىڭ اكىمدىگىندە قىزمەت ىستەپ جاتىر. قىزىم كارينانىڭ جاسى 24-تە, مونرەال ۋنيۆەرسيتەتىن اياقتاپ, سول قالادا فرانتسۋز, اعىلشىن تىلدەرىنەن ءتارجىماشى بولىپ قىزمەت اتقارادى.
قىدىربەك رىسبەك, جۋرناليست.
سۋرەتتەردە: ءۇش جاسار ەدىگە اتا-اناسىنىڭ ورتاسىندا; باپكەرلىكتىڭ باستاپقى كەزەڭىندە; ۇستاز سەنىمىن اقتاعان شاكىرت ۆ.ليۋكين.