كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ (سبرقك) ۇيىمداستىرۋىمەن «دەموكراتيالىق سايلاۋدىڭ نەگىزگى قاعيدالارى» تاقىرىبىندا سەمينار-ترەنينگ بولىپ ءوتتى. باسقوسۋعا شەتەلدىك جانە قازاقستاندىق ساراپشىلار, قوعام قايراتكەرلەرى, ۇەۇ مەن باق وكىلدەرى جانە سبرقك مۇشەلەرى مەن ەلوردالىق بايقاۋشىلار قاتىستى.
اتالعان شارا بارىسىندا ەلىمىزدەگى ەلەكتوراتتىق ناۋقان كەزىندەگى قوعامدىق بايقاۋ جۇيەسىن بارىنشا جەتىلدىرۋ جايى مەن بايقاۋشىلار قىزمەتىنىڭ قۇقىقتىق اسپەكتىلەرى جان-جاقتى تالقىعا ءتۇستى. وتىرىستى كىرىسپە ءسوز سويلەپ اشقان سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا مۇشەسى ءادىل احمەتوۆ تەلەديداردان كورسەتىلگەن پارتيالار اراسىنداعى پىكىرسايىس جايىن ايتا كەلىپ, ونىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتكەندىگىنە نازار اۋدارتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, وسى ساياسي سايىس بارىسىنان-اق ەلىمىزدە سايلاۋ مادەنيەتىنىڭ قالىپتاسقاندىعىن كورۋگە بولادى. ءاربىر پارتيا ءوز ۇستانىمىن اشىق تا بۇكپەسىز جەتكىزىپ جاتۋىن شەتەلدىك بايقاۋشىلار مۇقيات قاداعالاپ وتىرعانى دا اتاپ كورسەتىلدى. بۇل دەموكراتيالىق ءۇردىستىڭ تەرەڭدەپ, ساياسي پارتيالار بۇعانالارىنىڭ بەكىپ, دەڭگەيلەرىنىڭ وسكەندىگىن بايقاتادى, دەدى ءا.احمەتوۆ.
ەلىمىزدە ءبىر عانا زاڭ, ياعني سايلاۋ تۋرالى زاڭ اياسىندا بارلىعى دا ارەكەت ەتۋلەرى ءتيىس بولسا, وسى تۇرعىدان كەلگەندە, پارتيالاردىڭ ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى بىركەلكى زاڭ اياسىندا وتكىزىلۋدە, دەدى ءارى قاراي ءا.احمەتوۆ. سايلاۋشىلار حالىقارالىق جاعدايلارعا كوز جىبەرە سالىستىرىپ, ەلىمىزدەگى تىنىشتىق پەن بىرلىكتى ۇلىقتاپ كەلەدى. الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ىرگەلى ەلدەرى ۇستانىپ كەلە جاتقان دەموكراتيالىق سايلاۋداعى ستاندارتتاردىڭ قاعيدالارىنا دا باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. سوندىقتان دا ەلىمىزدەگى سايلاۋ ناۋقانى «ىرىس الدى – ىنتىماق» قاعيداسىنا نەگىزدەلۋى ءتيىس. ويتكەنى, ىنتىماق بولعان جەردە بىرلىك, ال بىرلىك بار جەردە تىرلىكتىڭ بولاتىندىعىن قازاقستاندىقتار جاقسى تۇيسىنگەن. قازاقستان ءوز سايلاۋىن ءوزى باقىلاي الاتىنداي دەڭگەيگە جەتكەندىگىن كورسەتىپ كەلەدى.
سەمينار بارىسىندا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى ءتىل ءجانە تەرمينولوگيا ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, سبرقك مۇشەسى ءا.احمەتوۆ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ساياساتتانۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى م.ونۋچكو, سبرقك مۇشەسى ت.رامازانوۆ بايانداما جاساپ, قوعامدىق بايقاۋدىڭ ماڭىزىن بارىنشا اشىپ كورسەتتى. تولەرانتتىلىق دەگەن تەرميندى اۋدارعاندا تاعاتتىلىق, سىيلاستىق نەمەسە تۇسىنىستىك دەگەن ۇعىم شىعاتىنى كولدەنەڭ تارتىلدى. بۇدان باسقا, تالقىلاۋ بارىسىندا بايقاۋشىنىڭ قاداعالاۋشى ءارى كۋاگەر ەكەندىگى, تىركەلگەن فاكتىلەردى جوعارى تۇرعان ورگانعا نەمەسە سوتقا جەتكىزۋىنە تولىق قۇقىعى بارلىعى ەرەكشە اتالدى. ءماجىلىستىڭ V شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى, بەلگىلى ساراپشى كامال بۇرحانوۆتىڭ پايىمىنشا, ازاماتتارىمىزدىڭ ساياسي مادەنيەتى تولىسىپ, جاڭا ساياسي داستۇرلەر قالىپتاسىپ كەلە جاتىر. جانە دە حالىق دەموكراتيالاندىرۋ ۇدەرىسىنىڭ ارقاسىندا ءوز قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن جاقسى تۇسىنەدى. قوعامدىق بايقاۋ ەلەكتوراتتىق پروتسەستىڭ وتە ماڭىزدى ەلەمەنتى بولىپ تابىلاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. جالپى, جيىنعا قاتىسۋشىلار قازاقستانداعى سايلاۋ بارلىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن نەگىزگى دەموكراتيالىق تەتىككە اينالىپ, ساياسي مادەنيەتتىڭ دامۋىنداعى ەۆوليۋتسيالىق سيپاتتى كورسەتەتىنىن ەرەكشە اتادى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.