ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتاندىق ءتۋريزمدى كوتەرۋ قاجەتتىگىن, بۇل سالانىڭ باعىن اشاتىن ءوزىمىزدىڭ جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر ەكەندىگىن تالاي جيىنداردا ايتتى. تۋريزم دەمەكشى, الدا جازعى دەمالىس ماۋسىمى. دەمالىس قارساڭىندا ونى قالاي ءتيىمدى وتكىزۋگە بولاتىندىعىن ءار وتباسى وزىنشە جوسپارلايدى. ءبىر قىزىعى, ءبىزدىڭ ەلدە دەمالىس ماۋسىمى باستالار-باستالماستان تۇركيا ەلىنە دەگەن سۇرانىس جوعارى بولادى ەكەن. وسىلايشا شەتەلدەردەگى تۋريزم ەلىمىزدەن بارىپ دەمالۋشىلاردىڭ ارقاسىندا ورلەپ, وركەندەپ شىعا كەلەدى.
ال بىزدە شە؟ قازاقستان 30 وزىق ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلماق, ولاي بولسا, ەلىمىزدەگى تۋريزم ساپالى تۇردە داميتىن جاعدايعا جەتكەن سياقتى. بىراق, بۇل سالاعا وزىندىك ۇلەس قوسىپ, تاڭنىڭ اتىسى, كۇننىڭ باتىسى تالماي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەردىڭ سانى, شىنى كەرەك, ساۋساقپەن سانارلىقتاي عانا. سەبەبى, قازاقستان ونىڭ ىشىندە سەمەي ءوڭىرى قىسى كوپكە سوزىلاتىن ارقا جەرىنە جاتاتىندىقتان, تۋريزم نەگىزىنەن جازعى ماۋسىمدا جاقسى داميدى. سوندىقتان دا, بۇل كۇندەرى ەكونوميكانىڭ تۋريزم بيزنەسى سالاسىنا جۇرەگىنىڭ تۇگى بار, باتىل جاندار عانا بارۋدا. سولاردىڭ ءبىرى كاسىپكەر يساعالي ءومارالينوۆتىڭ تۋريزم سالاسىنا كەلگەنىنە شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بولىپتى. ول ايدىندى الاكول جاعاسىنداعى ەڭ ۇلكەن دەمالىس كەشەنىن سالىپ, كەلىپ دەمالامىن دەۋشىلەرگە تازالىق پەن مۇقياتتىلىقتان باستالعان بارلىق جاعدايدى جاساپ قويعان. ونىڭ «ايگەرىم» دەپ اتالاتىن دەمالىس ورنى الاكولدەگى ەڭ ءىرى كەشەن. مۇندا تىنىعۋشىلارعا بارىنشا قولايلى مۇمكىندىك جاسالعان. ءتىپتى, وتباسىلىق ءساندى كوتتەدجدەر دە سالىنعان. ال ولاردىڭ ساپاسى شەتەلدەردەگى دەمالىس ورىندارىنان ەش كەم ەمەس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «ءايگەرىم» قازاقستاندىقتار عانا ەمەس, شەتەلدىك قوناقتاردى دا قابىلداۋعا ساقاداي ساي ءازىر.
دەمالىس ورنىن نە سەبەپتەن «ايگەرىم» اتادىڭىز, دەپ سۇرادىق كاسىپكەر اعامىزدان.
– جاقىندا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن تويلادىق قوي, – دەدى اڭگىمەنى ارىدەن باستاعان يساعالي قاليمۇسا ۇلى, – ەلباسىنىڭ ۇسىنىسىمەن تويلانعان وسىناۋ مەرەيلى توي اياسىندا ابايدىڭ 170 جىلدىعى دا اتالىپ ءوتىلدى. قاراۋىلدا وتكەن اباي تويىندا قازاق حاندىعىنا ۇلەس قوسقان قولباسشى, ءباھادۇر ماماي باتىر جۇماعۇل ۇلىنا ەسكەرتكىش اشتىق. وسى ىسكە مۇرىندىق بولعان تۇرسىنعازى مۇساپىربەكوۆكە راحمەت. وسى ماماي باتىردىڭ ۇلكەن ۇلى جيەنشورادان مەن تاراسام, ەكىنشى ۇلى بايشورادان ۇلى ابايدىڭ سۇيىكتى جارى ايگەرىم تۋعان. ءوزىمنىڭ قىز بالام دۇنيەگە كەلگەن كەزدە اتىن ايگەرىم دەپ قويدىم, ايگەرىم اپامىزدىڭ قۇرمەتىنە. بۇل زاماندا ايگەرىم ەسىمدى قىز بالالار وتە كوپ ەكەندىگى جانىمدى جادىراتادى. وسىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ اباي ەلىنە دەگەن قۇرمەت. قىزىم تۋعان كەزدە نە كەرەك, تۋريزم سالاسىنداعى كوپتەن ارمانداپ جۇرگەن بيزنەسىم دە ءورلەپ, وركەندەي باستادى. ارينە, قيىندىقتار كوپ. بۇل سالادا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن اقشا تابامىن, پايدا جاسايمىن دەگەننەن گورى ءوز ەلىڭنىڭ پاتريوتى ەكەندىگىڭدى العا قويۋىڭ كەرەك. الاكول قازاقستانداعى كولدەردىڭ ىشىندەگى جالعىز تەرەڭ سۋلى عاجايىپ كول. كەڭەس وداعى كەزىندە ماسكەۋ الاكول جاعاسىنان عارىشكەرلەر ءۇيىن سالىپ, جەرگە ورالعان عارىشكەرلەردى بويلارىنداعى رادياتسيالىق زاتتاردان ارىلتۋ ءۇشىن الاكولگە تۇسىرگەن ەكەن. عالىمدار يۋري گاگارين باستاعان عارىشكەرلەرگە ەڭ پايدالى تاعام قازاقتىڭ قۇرتى دەپ تاپسا كەرەك, عارىشتا جۇرگەندە دە جەي بەرەدى. وسىدان كەلىپ ءبىزدىڭ قازاق حالقىنىڭ ۇلىلىعى ويىڭا ورالادى. كۇنى كەشە قاراكەرەي قابانباي باتىر جاساعىمەن الاكولدە بولىپ, باتىرلار كولدىڭ تۇزدى سۋىنا شومىلىپ, جارالارىن جازعان, سول بابالاردىڭ سۇيىكتى اسى قازى-قارتا, ەت, قۇرت-ىرىمشىك ەمەس دەپ كىم ايتادى؟! كسرو كەزەڭىندە الاكولدە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, جول قۇرىلىسى ۆەدومستۆوسى سياقتى ۇكىمەتتىك ورىندار قوناقۇيلەر سالدى. بىراق ونىڭ ءبارى قاراپايىم حالىق ءۇشىن قولجەتىمدى بولمادى. ال ەندى, بۇگىندە «ايگەرىم» دەمالىس ورنىنا قاراپايىم حالىق كەلە الادى. الاكولدە جۇزدەگەن مىڭ قۇستار بار, تابيعاتى كەرەمەت, قىزعىلت جانە بۇيرا بىرقازان, سۇڭقىلداق اققۋ, اقباس ۇيرەك, اقباس تىرنا, دۋاداق, رەليكتىلىك شاعالا, قوقيقازدار بار. بالىققا دا باي الاكولدە اق الابۇعا, وسمان, كولدىڭ جانە وزەننىڭ كوكباسى, سازان, كوكسەركە, موڭكە بالىقتاردى كوپتەپ كەزدەستىرۋگە بولادى. بۇرىندارى جازعى دەمالىسىن شەتەلدە وتكىزۋ تەك باقۋاتتى ادامداردىڭ عانا ەنشىسىنە جازىلعان دەگەن تۇسىنىك بولسا, قازىر بۇل قاتە پىكىر دەيمىز. ويتكەنى, الاكولدەگى «ايگەرىم» دەمالىس ورنىنا بۇگىندە جولداما باعاسى قولجەتىمدى ءارى مۇندا جاعاجايدا جاعداي تولىق جاسالعان.
– وسكەمەن مەن سەمەيدەن, جالپى, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بارلىق اۋداندارىنان جالپى جيىنى وتىزدان استام ارداگەرلەردى الاكولدەگى جاڭا ماۋسىم سايىن كاسىپكەر باۋىرىمىز يساعالي ومارالينوۆ شاقىرىپ, ءار جىل سايىن تەگىن تىنىقتىرىپ, دەمالدىرادى, – دەيدى سەمەي قالالىق سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى كەڭەسىنىڭ توراعاسى امانتاي دوعالاقوۆ. مازمۇندى كەش, ويىن-ساۋىققا دەيىن ۇيىمداستىرىلدى. جومارت جان رەتىندە مەكتەپ, مەشىتكە, سپورت مەكەمەلەرىنە دە قارجىلاي كومەك كورسەتىپ, قامقورلىعىنا الىپ وتىرعان يساعالي ومارالينوۆتان ۇلگى العان ءجون دەيمىز كەيىنگى جاستارعا. ءتۋريزمدى دامىتساق, ەلى-ءمىز دە قوسا داميتىندىعى راس.
– قازىرگى كەزدە ەل ىشىندە الاكول نەمەسە بۋراباي سياقتى, قازاقستاننىڭ وزگە دە تۋريستىك ايماقتارىنا قاراعاندا, تۇركياعا جاساعان تۋريستىك ساياحات ارزانعا تۇسەدى دەگەن سارىنداعى اڭگىمە كەڭ تاراعان, بىراق بۇل دۇرىس ەمەس, – دەيدى يساعالي اعا, – الاكول دەنساۋلىققا شيپا بىردەن-ءبىر مەكەن. بۋىن, قۇياڭ اۋرۋلارىنا, دەنەدەگى سۋىقتى الۋعا تاپتىرماس ەم, تەرى اۋرۋلارىن جازاتىن قارا بالشىقتىڭ كوزى الاكولدە.
الاكول بۇل كۇندەرى ۇكىمەت نازارىندا ەكەن. «قازسەلدەنقورعاۋ» مەكەمەسىنىڭ ماماندارى كەمەلەر ەكى جاعىنان توقتاۋعا مۇمكىندىك الاتىن قۇرىلعىلاردى (پيرستەردى) ءالى دە بولسا كوبەيتۋ كەرەكتىگىن جوبالاپ وتىر. جاقىندا وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ XXXII سەسسياسىندا الاكولدىڭ جاعدايى جانە جاعاجايى تۋرالى پروبلەما قوزعالدى. جانە ۇرجارداعى اۋەجاي قالپىنا كەلىپ, الاكولگە باراتىن بارلىق اۆتوموبيل جولدارى كۇردەلى جوندەۋدەن وتپەك. وسىنداي اۋقىمدى شارالارعا كاسىپكەر رەتىندە اتسالىسىپ, مەملەكەت قازىناسىنا قاراجات قۇيىپ جۇرگەن, حالقىنىڭ قالاۋلى, ەلىنىڭ ەلەۋلى ازاماتى يساعالي ءومارالينوۆتىڭ ەڭبەگى ايتۋعا دا, ماقتاۋعا دا تۇرارلىق ەكەندىگى راس.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا.
سەمەي.