قازاقستاندا جرۆي جانە تۇماۋمەن سىرقاتتانۋدىڭ كوتەرىلۋى الدىڭعى ەپيدەميالىق ماۋسىمداردى تالداۋ بويىنشا قاڭتاردىڭ اياعىنا جانە اقپاننىڭ باسىنا كەلەدى, كەيىننەن مامىر ايىندا ءبىرلى-جارىم جاعدايلارعا دەيىن ازايادى, دەپ اتاپ ءوتتى, ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ تۇتىنۋشىلار قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ەلىمىزدىڭ باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەرى جانداربەك بەكشين.
– ەلىمىز بويىنشا تۇماۋ ۆيرۋسىنىڭ اينالىمىنا مونيتورينگ جاساۋ جانە ۆيرۋستىڭ جاڭا شتاممدارىن انىقتاۋ تۇرىندە تۇماۋدى جانە تۇماۋ ءتارىزدى اۋرۋلاردى (جرۆي) ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسى قامتاماسىز ەتىلگەن. جەدەل ەپيدەمياعا قارسى شارالاردى قابىلداۋ ماقساتىندا جىل سايىن 1 جەلتوقساننان باستاپ حالىقتىڭ رەسپيراتورلىق ۆيرۋستىق ينفەكتسيالارمەن جانە تۇماۋمەن سىرقاتتانۋ جاعدايىنا جانە قازاقستانداعى, سونىمەن بىرگە, شەتەلدەگى تۇماۋ ۆيرۋسىنىڭ اينالىمىنا كۇن سايىن مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. اعىمداعى ەپيدماۋسىمدا جرۆي جانە تۇماۋ بويىنشا ەپيدەميولوگيالىق جاعداي تۇراقتى دەپ سيپاتتالادى. باقىلاۋ دەڭگەيلەرىنەن ارتۋ انىقتالعان جوق. الدىڭعى اپتامەن سالىستىرعاندا سىرقاتتانۋدىڭ 9 %-عا وسكەنى بايقالدى. وتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا سىرقاتتانۋدىڭ 13%-عا تومەندەگەنى بايقالادى. اۋىرعان ادامداردىڭ نەگىزگى ۇلەسى 14 جاسقا دەيىنگى بالالارعا كەلەدى جانە ول جالپى سىرقاتتانۋدىڭ 70%-ىن قۇرايدى. تۇماۋدان بولعان ءبىر ءولىم جاعدايى تىركەلدى. رەسپۋبليكانىڭ اۋماعىنا ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردىڭ اكەلىنۋى مەن ولاردىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە كەلەتىن ادامدارعا قاشىقتىق تەرمومەترياسىن قولدانا وتىرىپ مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. 2015 جىلدىڭ باسىنان باستاپ قازىرگە دەيىن شەكارا ارقىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە 2 ملن. 560 مىڭنان استام ادام تەكسەرىلدى, ينفەكتسيالىق جانە ينفەكتسيالىق ەمەس اۋرۋعا كۇدىكتى, دەنە قىزۋى كوتەرىلگەن 30 ناۋقاس انىقتالدى. ماۋسىمنىڭ باسىندا بولجانعانداي, رەسپۋبليكا اۋماعىندا ا(H1N1), A(H3N2) جانە ۆ تۇماۋ ۆيرۋستارى ۇستەمدىك ەتۋدە. الدىڭعى جىلدارداعى سياقتى, ەل اۋماعىندا پاراگريپپ, رەسپيراتورلىق-سينتسيتيالدى ينفەكتسيا, رينوۆيرۋستىق جانە ادەنوۆيرۋستىق ينفەكتسيا سياقتى تۇماۋعا جاتپايتىن ينفەكتسيالار دا اينالىمدا ءجۇر. تۇماۋدىڭ الدىن الۋدىڭ بارىنشا ءتيىمدى ءادىسى ۆاكتسيناتسيا بولىپ تابىلادى. بارلىعى رەسپۋبليكا بويىنشا تۇماۋعا قارسى 1 ملن. 700 مىڭنان استام ادام ەگىلدى (حالىقتىڭ جالپى سانىنىڭ 10,0%-ى), ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتىنان 1 089 139 ادام ەگىلدى (سوزىلمالى وكپە, جۇرەك-قان تامىرى اۋرۋلارىمەن اۋىراتىن, يممۋن جەتىسپەۋشىلىگى, ءالسىز جانە ءجيى اۋىراتىن بالالار, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جانە جۇكتى ايەلدەر), جۇمىس بەرۋشىلەر ەسەبىنەن 500 مىڭ ادام, اقىلى كلينيكالاردا 135 مىڭ ادام ەگىلدى, – دەپ جانداربەك مۇحتار ۇلى ءمان-جايعا كەڭىنەن توقتالىپ ءوتتى.
سونداي-اق, ۆاكتسيناتسيادان باسقا تۇماۋدان قورعانۋدىڭ تاعى ءبىر ءتاسىلى بار – ول ەرەكشە ەمەس پروفيلاكتيكا. ەرەكشە ەمەس پروفيلاكتيكا اعزانىڭ ءوزىنىڭ قورعانىش كۇشتەرىن نىعايتۋعا باعىتتالعان جانە ونى ۆاكتسيناتسيالاۋمەن ءبىر ۋاقىتتا ءجۇرگىزۋگە بولادى. ەرەكشە ەمەس پروفيلاكتيكا رەتىندە يممۋندىق تۇزەتۋشى پرەپاراتتار (انافەرون, ينتەرفەرون, ۆيفەرون, ينتەرفەرون يندۋكتورى), ۆيرۋسقا قارسى جاقپامايلار (وكسالين, انتيۆير جانە باسقالارى), پوليۆيتاميندەر قولدانىلادى. الدىن الۋ ادىستەرىنىڭ ءبىرى ناۋقاس ادامدارمەن قارىم-قاتىناستى شەكتەۋ بولىپ تابىلادى, ادامدار كوپ جينالاتىن جەرلەرگە بارماۋ, ماۋسىمعا سايكەس كيىنۋ قاجەت. حالىق كوپ جينالاتىن جەرلەردە, سونداي-اق, ناۋقاسقا كۇتىم جاساعان كەزىندە ناۋقاس ادام دا, دەنى ساۋ ادام دا بەتپەردە كيۋى كەرەك. بولمەنىڭ ءجيى جەلدەتىلگەنى جانە ىلعالدى تازالىق جۇرگىزىلگەنى دۇرىس. ناۋقاسقا جەكە ىدىس ءبولىنىپ, تۇراقتى تۇردە وڭدەلىپ تۇرسا قۇبا-قۇپ. تۇماۋ پروفيلاكتيكاسىنىڭ ماڭىزدى ادىستەرىنىڭ ءبىرى, اسىرەسە, اۋىرعان كەزىندە نەمەسە ناۋقاسقا كۇتىم جاساعاندا قولدى سابىنمەن نەمەسە دەزينفەكتسيالىق سۋلىقتاردى پايدالانىپ ءجيى جۋ بولىپ تابىلادى.
يممۋنيتەتتى كوتەرەتىن پروفيلاكتيكانىڭ قولجەتىمدى ادىستەرىن دە پايدالانۋ تۋرالى ۇمىتپاۋ كەرەك (پياز, سارىمساق سياقتى تابيعي فيتونتسيدتەر, شوپتەر, قاراقات, يتمۇرىن قايناتپالارىن كوپ ءىشۋ, قۇرامىندا س ءۆيتامينى بار اشىتقان قىرىققابات, تسيترۋس سياقتى ونىمدەردى قولدانۋ, سونداي-اق, بەلوكقا باي تاعامداردى قولدانۋ). تاماقتى سالقىن سۋمەن شايۋدان باستاپ كونتراستىلى سەبەزگى مەن حاۋىزدى پايدالانا وتىرىپ اعزانى شىنىقتىرۋ قاجەت. تۇماۋ ءوزىنىڭ اسقىنۋلارىمەن قاۋىپتى, سوندىقتان, ەڭ دۇرىسى, رەسپيراتورلىق اۋرۋلاردىڭ ءبىرىنشى بەلگىلەرى پايدا بولعان كەزدە ءوزىن ءوزى ەمدەۋمەن اينالىسپاي, تەز ارادا دارىگەرگە بارۋ كەرەك.
راۋان قايدار,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.