تولعاندىرار تاقىرىپ ___________________________________________
سوڭعى كەزدەرى دۇكەن سورەلەرىنەن “حالال” دەگەن بەلگىنى ەت ونىمدەرىمەن قوسا, سۋ جانە تاعى باسقا دا ونىمدەردەن ءجيى كورەتىن بولدىق. كورەتىن بولدىق تا ويعا قالدىق. ادامزات بالاسىنا يسلامدا رۇقسات ەتىلمەگەن حارام نارسە قاتارىنا دوڭىز بەن حارام مالدىڭ ەتىنەن وزگە نە كىرەدى؟ بۇل جونىندە تۇسىنىگىمىز قازاقى مال سويۋ مەن جوعارىدا كەلتىرگەن دالەلىمىز حارام مالدىڭ ەتىن جەمەۋدەن ءارى اسا قويمايدى. سوندىقتان بۇل جونىندەگى ماعىنا مەن تۇسىنىكتى كەڭەيتۋگە بارىنشا كۇش سالۋعا بەل بۋدىق. ونىڭ ءساتى جۋىردا عانا استانا قالاسىندا وتكەن حالال تاعامدار كورمەسى قارساڭىندا ءتۇستى.
دەگەنمەن, ارام جانە ادال ماعىنالارى ءاۋ باستاعى قازاقى تۇسىنىگىمىزدەن الشاق ەمەس ەكەن. ءتىپتى وسى ءبىر قاراپايىم قازاقى پايىمداردىڭ استارىندا ۇلكەن, تۇتاس ءبىر دۇنيە جاتىر. كورمەنى ارالاۋ بارىسىندا حالال سۋ مەن جۇمىرتقانىڭ, مايدىڭ, ساقتاندىرۋدىڭ, ءتىپتى حالال ءدارى-دارمەكتىڭ, قىز-كەلىنشەكتەر بوياۋىنىڭ بار ەكەندىگىنەن دە حاباردار بولدىق. سويتسەك, ءبىز بىلەتىن “حالال” تۇسىنىگىنىڭ قولدانىس اياسى وتە كەڭ ەكەن. تۇتاس يندۋستريانىڭ وزەگىنە اينالعان ادالعا بايلانىستى ءوندىرىس سەكتورلارىن بىلگىڭىز كەلسە, ساۋساعىڭىزدى بۇگىپ ساناي بەرىڭىز. ونىڭ العاشقىسى – يسلام بانكى. شاريعات بويىنشا مۇسىلمان قارجىسىنا ۇستەمە, ءوسىماقى سۇراۋعا بولمايدى. يسلام بانكىندە دە سولاي, ايىرماشىلىعى ءسىز اشقىڭىز كەلەتىن كاسىپورىن نەمەسە ءوندىرىستىڭ بەلگىلى ءبىر ءبولىگىنە سىزبەن ارىپتەس بولادى. ەكىنشى – تاعام سالاسى. وعان اس اتاسى نان, سۋ-سۋانىڭىز, ءسۇت, ايران ونىمدەرى, سونىمەن قاتار تاتتىلەر جاتادى. ءۇشىنشى – كيىم ونەركاسىبى, پارفيۋمەريا. مۇسىلمان ايەلىنىڭ كيىمى ءبىر تەكتى, ەش ءسان جوق دەگەندەر قاتتى قاتەلەسەدى. مۇسىلمان ايەلى ءساندى ءارى ادەمى كيىنە بىلەدى دەگەن تۇسىنىك الەمدى مويىنداتىپ وتىر. ودان ءارى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى, فارماكولوگيا. ءسىز, ماسەلەن كۇندەلىكتى ءىشىپ جۇرگەن كەيبىر انتيبيوتيك دارىلەر قۇرامىنا دوڭىزدىڭ اسقازانىنان الىناتىن “پەپسين” دەگەن گورمون قوسىلاتىنىن بىلە بەرمەيسىز. وسى ورايدا, عىلىمي تۇرعىدا ادامعا قاۋىپسىز وسىمدىكتەردەن الىناتىن ءدارى-ءدارمەك ارقىلى حالال دارىلەر ساتىلادى. كەلەسى كەزەك قىزمەت كورسەتۋ نەمەسە سەرۆيستىك سالاعا قاتىستى. ياعني, ءدامحانالار, تۋريزم, قوناق ۇيلەر, تاعى باسقالار. وسىدان-اق حالالدى قاجەت ەتپەيتىن ەكونوميكا سەكتورى جوق ەكەنىن سەزىپ وتىرعان بولارسىز. ەڭ باستىسى, ءسىز سەنىم بىلدىرە الاسىز, سەنىمىڭىزدى جوعالتپايسىز. ادام بالاسى ءۇشىن قارىم-قاتىناستا, ەڭ الدىمەن, ماڭىز بەرىلەتىن قاسيەت وسى سەنىم ەكەنى ايتپاساق تا ءتۇسىنىكتى بولار.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, حالال نەمەسە قازاقشالاساق ادال ءسوزى ەتكە قاتىستى العاندا پەندەسىنىڭ اق-ادال مالىن اللا تاعالانىڭ اتىنا باعىشتاپ, ءبىسسىمىللامەن سويىلعان مالدىڭ ەتى ەكەندىگىن ايتتىق. ونىڭ نەگىزى قۇران كارىمنىڭ “باقارا” سۇرەسىندەگى “سەندەرگە: ولەكسە, اققان قان, دوڭىز ەتى جانە اللاھتان باسقانىڭ اتىمەن باۋىزدالعان مال حارام قىلىندى” دەلىنەتىن 173-اياتتا جاتىر. دايىن ءونىمدى سىرتىنداعى تاۋار بەلگىسىنە, جاپسىرما قاعازىنا قاراماستان ساتىپ الاتىندار جوق ەمەس. ويتكەنى, كۇنى كەشە عانا بازاردان ەت ساتىپ الماي-اق قويىن قۇرتتاپ, ايرانىن ءىشىپ جۇرگەن قازاق بۇگىنگى كۇنى دايىن ونىمدەردى عانا ساتىپ الۋعا ۇيرەنىپ الدى. ونىڭ قاتارىندا “جەسەڭ تىسىڭە كىرەتىن, جەمەسەڭ ءتۇسىڭە ەنەتىن”, قازاق داستارقانىنىڭ باستى تاعامدارىنىڭ ءبىرى ەت تە بار. دات! ءسىز ساتىپ العان ەتىڭىزدىڭ قايدان كەلگەنىن, قالاي سويىلعاندىعىن سۇرايسىز با؟ ءويتكەنى, ءسىز ونىڭ ادال تۇردە پىشاق جۇزىنە ىلىككەنىن كورگەن ەمەسسىز. ارينە, جەكە ساتىپ الىپ, ونى سويدىرۋعا قالا تۇرعىندارىنىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەس. ايتايىن دەپ وتىرعان اقپاراتىمىز – دۇكەن سورەلەرىنە باۋىزدالماعان, قانى شىعارىلماعان مال ەتىنىڭ قويىلۋ مۇمكىندىگى. ويتكەنى, ءبىز بازارلار مەن دۇكەن سورەلەرىندەگى ءتىزىلىپ تۇرعان نەشە ءتۇرلى ەتتىڭ قالاي سويىلعاندىعىن بىلمەيمىز. سويىلۋ بارىسىن كورگەن جوقپىز. وسى ورايدا ادال اس تۋرالى كوپتەن ءماسەلە قوزعاپ جۇرگەن ءبىر ازاماتىمىز مارات سارسەنباەۆ اقتاۋ قالاسىندا سيىردىڭ قالاي سويىلاتىندىعىن دالەلدەيتىن بەينەباياندى كورسەتتى. دالىرەك ايتساق, سويىلاتىندىعى ەمەس, ۇرىپ ءولتىرىلگەندىگى جونىندە. دەنە تۇرشىگەتىن بەينەروليكتە سيىردى قاساپشىلاردىڭ پىشاقپەن باۋىزداپ ەمەس, زور كۋۆالدامەن باسىنان ۇرۋ ارقىلى ولتىرەتىنى كورىنىپ تۇر. دەمەك مۇنداي جاعدايلار كەز كەلگەن جەردە ورىن الۋى ءمۇمكىن ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. سونىمەن سويىلعان مال مەن ولەكسە ەتتىڭ ايىرماشىلىعى نەدە؟ ەڭ الدىمەن, قاراپايىم عانا دالەل. ءبىسسىمىللامەن سويىلعان مالدىڭ ەتى قان-جىننان تازا, ءتىپتى پىسىرگەن كەزدە دە سورپا بەتىنە قان-جىنى ونشا شىعا قويمايدى. ال كەيدە ەتتىڭ تىم كوبىكتەنىپ, قان-جىنى سورپاعا تاراپ كەتىپ جاتاتىن كەزدەرى بولادى. ءتىپتى كەيبىر ەت شيكى كۇيىندە دە قانى سورعىتىلعانداي تاپ-تازا, اقشىل-قىزىل ءتۇستى بولادى. قانى سورعالاپ تۇرعان ەتكە قاراعاندا ۇلكەن ايىرماشىلىق بار. ەكى ءتۇرلى ادىسپەن الىنعان ەتتەردىڭ وزگەشە بولاتىندىعى عىلىمدا دا دالەلدەنگەن. ۇرۋ نەمەسە ەلەكتر توگى ارقىلى ءولتىرىلگەن مال ەتىن تاعامعا پايدالانۋ وتە قاۋىپتى. ويتكەنى, سويۋ بارىسىندا الىنعان مالدىڭ قانى سىرتقا شىعارىلماعاندىقتان دەنەسىندە ۇيىپ, قالىپ قويادى. كەيىن سويعان كەزدە دە ونىڭ بويىنان قان شىعا قويمايدى. 85-90 پايىزى سۋدان تۇراتىن دەنەدەن قان شىقپاۋى قيسىنعا سالساق اقىلعا سىيمايتىن دۇنيە. مۇنداي ادىستەرمەن ءولتىرىلگەن مالدىڭ دەنەسىندە ۇرۋ بارىسىندا بويىن بيلەگەن قورقىنىش پەن ۇرەي سالدارىنان “قورقىنىش” گورموندارى پايدا بولادى. وعان گورموندار بولەتىن ادرەنالين بەزدەرىنە ۇرىپ-سوعۋ نەمەسە كوزىنە كورسەتىپ تۇرىپ ءولتىرۋ اسەر ەتەدى. اتا-بابالارىمىزدىڭ سويعان مالدىڭ جەردەن قازىلعان شۇڭقىرعا قانىن اعىزىپ, ونىڭ بەتىن كومىپ تاستاۋىندا, سويىس مالىن ءبىر-ءبىرىنە كورسەتپەي باۋىزداۋىندا وسىنداي ۇلكەن تاربيەلىك ءمان جاتىر. ال ۇيىعان قاندا وتە جوعارى نەمەسە وتە تومەن تەمپەراتۋرادا دا جويىلا قويمايتىن ۆيرۋستىڭ پايدا بولىپ, ەتپەن بىرگە ادام اعزاسىنا ءوتۋى مۇمكىن ەكەندىگىن دە ەسكەرگەن ءجون. مۇنىڭ سوڭى ءتۇرلى اۋرۋلارعا اپارىپ سوقتىرادى. ءناجاس دەگەنىمىز, حالال ستاندارتىنداعى ارام ءنارسەنىڭ حالىقارالىق اتاۋى. ونىڭ 3 ءتۇرى بار دەپ ەسەپتەلەدى. ونىڭ ەڭ اۋىرلارىنىڭ ءبىرى دوڭىز بەن قاشىر ەتىن جەۋ بولىپ تابىلادى. بۇلاردىڭ ەتىن جەۋ نەمەسە ولارعا بايلانىستى نارسەلەردى پايدالانۋ ۇلكەن حارام بولىپ سانالادى.
ەلىمىزدە 500-دەن اسا حالال ءونىم وندىرەتىن كاسىپورىندار جۇمىس جاساۋدا. سول كاسىپورىندار نەگىزىندە وتكەن جىلى حالال قوعامداستىعى قۇرىلىپ, ءتۇرلى باعىتتا جۇمىستار جۇرگىزۋدە. ونىڭ باسشىسى مارات سارسەنباەۆ اعامىز ءبىز قانشالىقتى ادال اس ىشسەك, سونشالىقتى تازا بولامىز, اينالامىزعا شاشار مەيىرىمىمىز بەن تيگىزەر شاپاعاتىمىز كوبىرەك بولادى, دەيدى. ول ءوزىنىڭ مالايزياعا بارعاندا كۋا بولعان وقيعاسىن ايتىپ بەردى. مالايزيادا حالال ءونىمىن وندىرەتىن كاسىپورىندى كورۋگە بارعاندا كەلىسە الماي تۇرعان ەكى ادامعا نازار اۋدارادى. جانىنداعى اۋدارماشىدان اۋدارىپ بەرۋىن وتىنەدى. سويتسە, جۇمىسىنا اشۋلى كەلگەن ايەل ادامنىڭ كۇندىك جالاقىسىن ساقتاۋ-ساقتاماۋ تۋرالى اڭگىمەلەسىپ تۇر ەكەن. مۇنىڭ ءجونى قالاي دەگەن سۇراققا كاسىپورىن باسشىسى الگى اشۋلى ايەل ءوزىنىڭ بار نەگاتيۆىن, ياعني تەرىس اسەرىن جاساعالى تۇرعان تاعامىنا بەرەدى. ال بۇل اگرەسسيالى تاعامدى جەگەن ادامعا دا ۋ سەكىلدى تەرىس اسەر ەتەدى, دەپ جاۋاپ قايتارىپتى.
حالال-حارام ماسەلەسى اتام زاماننان بەرى كەلە جاتىر. مىناۋ ادال اس, ادال ازامات, ادال ۇل, انا ءسۇتىن اردا ەمگەن ۇل-قىز, مىناۋ اسىلدىڭ سىنىعى دەگەن تىركەستەردىڭ بارلىعى ادالدىققا مەڭزەيدى. سونداي-اق مىناۋ ارام, لاس, حارام دەۋ ارقىلى ادال ەمەس لاس نارسەدەن جيرەندىرەدى. ادالعا ءوزىمىز جاقسى بىلەتىن ءتورت ت ۇلىك مال – سيىر, تۇيە, قوي, جىلقى جاتادى. قۇستارعا كەلسەك, وعان تاۋىق-قاز, ۇيرەك كىرەدى. ولاردى بىزگە اسقا پايدالانۋعا, جەۋگە بولادى. ال ەندى ءتىپتى سول ادال ەتتى جانۋارلاردىڭ ءوزى ءولىپ قالاتىن بولسا, ۇرىپ نەمەسە ەلەكتر توگىمەن ءولتىرەتىن بولساق, ونىڭ ەتى ادالعا جاتپايدى. ول ولەكسە. “بيسميللا, اللاۋ اكپار” ايتىلماي باۋىزدالعان مال ەتى دە ولەكسە سانالادى. مىنە, اللانىڭ اتىمەن سويىلماعان دەپ وسىنى ايتامىز. باۋىزداعان كەزدە مالدىڭ موينىنداعى تامىردان اققان قان حارام بولىپ ەسەپتەلىنەدى. ال باۋىزداۋ ارقىلى سويىلعان مالدىڭ دەنەسىندە, قابىرعاسىنىڭ استىندا قالىپ قوياتىن قاندار بولسا ول حارامعا جاتپايدى. حارامعا مۇنان وزگە جىرتقىش قۇستار, بۇركىت, قارشىعا, اڭدار ىشىندە ارىستان, جولبارىس, قاسقىر سياقتى جىرتقىشتار جاتادى. ويتكەنى, ولار ءبىر-ءبىرىن ۇستاپ جەيدى. ءۇي جانۋارلارىنىڭ ىشىنەن يت, قاشىر (مۋل), ەسەك ارامعا جاتادى. سونداي-اق, ادال مەن ارام ارالاسىپ كەتسە ونى 7 قايتارا جۋىپ تازالامايىنشا حارام سانالادى. قازىر ساۋدا دۇكەندەرىندەگى سورەلەردە ءبارى ارالاسىپ كەتكەن. كوپ جەرلەردە ءوزىنىڭ اسسورتيمەنتىن كوبەيتەم دەپ حالال مەن حارامدى ارالاستىرىپ جىبەرەدى. ەتكە بايلانىستى مۇنداي ارالاستىق حارام بولادى. كولباسا, ءتۇرلى شۇجىقتار, سىرتىندا ىدىستارى بار جارتىلاي فابريكاتتاردى سىرتىن جۋىپ بارىپ جەگەن دۇرىس. سىرتىن جۋمايىنشا ول حارام بولىپ تۇرا بەرەدى. پايعامبارىمىز دوڭىزدىڭ سىلەكەيى نەمەسە ت.ب جۇعىپ كەتەتىن بولسا دەنەڭىزدى جەتى رەت جۋىپ, ءبىر رەت تۇزدى توپىراقپەن ىسقىلاڭىز دەگەن ەكەن. ءبىر قىزىعى, بۇنى عىلىم دا قۋاتتاپ وتىر. مۇحيت زەرتتەۋشىلەرى, سونداي-اق نوبەل سىيلىعى لاۋرەاتتارى مۇحيتتىڭ تۇزدى سۋى ءوزىنىڭ تۇزدىلىعى ارقىلى ءوتكەن اقپاراتتان قۇلان-تازا تازالاپ شىعاتىندىعى تۋرالى جاڭالىق اشتى. ەگەر ءبىر جەردە دوڭىز جاتسا ونى قانداي دا ءبىر تازالاعىش قۇرالدارمەن جۋعانىڭىزبەن ول تازارمايدى, ونىڭ بولعاندىعى تۋرالى اقپارات قالا بەرەتىن كورىنەدى. وعان قوسا پايعامبارىمىز حارام نارسە اسىڭىزعا ءتۇسىپ كەتسە نەمەسە جەسەڭىز قىرىق كۇن دۇعاڭىز قابىل بولمايدى دەگەن ەكەن. قازىرگى ۋاقىتتا عىلىمنىڭ “تولقىندى گەنەتيكا” دەيتىن ءتۇرى بار. ونى زەرتتەگەن كانادا, رەسەي عالىمدارى ىدىسقا كەز كەلگەن دوڭىز گەنىن سالىپ تاجىريبە وتكىزگەن. ءبىر ۋاقىتتاردان سوڭ گەندى الىپ تاستاپ, ىدىستى قاراعان مەزگىلدە ونىڭ ءالى دە تولقىن شىعارىپ تۇرعانى انىقتالعان. ونىڭ قانشالىقتى تولقىن شىعارا بەرەتىندىگىن كۇتكەن عالىمدار ونىڭ 40 كۇننەن كەيىن تولىق توقتاعاندىعىن اشقان. بۇل ۇلكەن جاڭالىق. سوندا قۇران كارىمدە ايتىلعان نارسەلەر بۇگىنگى عىلىمي تۇرعىدا دا اينىماي ءدال كەلەتىندىگى, نەلىكتەن دوڭىز ەتىن جەگەن نەمەسە حارام ءنارسەنى جەگەن ادامنىڭ وقىعان دۇعاسى 40 كۇن قابىل بولمايتىندىعى تۋرا كەلىپ وتىر. اللانىڭ قارعىس اتقان نارسەسى دەنەڭىزدەن شىققانىمەن ونىڭ تولقىنى 40 كۇنگە دەيىن كەتپەي, دۇعاڭىزدى قابىل ەتپەيدى. قازاقتا يت ۇستاعان ءۇي ىشىنە پەرىشتە كىرمەيدى دەيدى. عىلىمدا تريحانەللەز دەپ اتالاتىن جامان ۆيرۋس وسى يت پەن دوڭىزدان تابىلادى.
حالال كاسىپورىندار قازاقستاندا كەڭ تارالىپ كەلە جاتىر. شىعىس قازاقستاندا عانا ءسال كەنجەلەۋ. وڭتۇستىك قازاقستان, استانا, قوستاناي, پەتروپاۆل وڭىرلەرىندە حالال كاسىپورىندار ايتارلىقتاي دامىعان. قوستاناي وبلىسى حالال ءونىمدەرىن جاقسى وندىرەدى. بىراق ولاردىڭ نەگىزگى تۇتىنۋشىلارى رەسەي. ويتكەنى, ونىمدەرى رەسەيگە ەكسپورتتالادى. ءوتىمى جاقسى بولعاندىقتان, وندىرۋشىلەر جەرگىلىكتى جەرگە كوپ تۇراقتاتپاي سىرتقا ساتۋدى ءجون كورەدى. قازاقستاننىڭ حالال ستاندارتى تمد كولەمىندە جوعارى دارەجەدە مويىندالادى.
ەلىمىزدە وندىرىلەتىن حالال ءونىمدەرگە سەرتيفيكات بەرۋشى ماماندار تۋرالى ايتار بولساق, تمد ەلدەرىندە مويىندالاتىن, ءتىپتى ءوندىرىسىنىڭ 95 پايىزى حالال مالايزياڭىزدى تاڭداندىرىپ كەلگەن ەلىمىزدىڭ ماماندارى سەرتيفيكات بەرۋگە وتە مۇقيات قارايدى. ويتكەنى, حالال اتاۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. جاقىندا عانا قازاقستاننىڭ حالال يندۋسترياسى قاۋىمداستىعى وزگە دە مۇددەلى مەكەمەلەرمەن ءبىرىگە وتىرىپ ەلىمىزدە حالال تاعامدار مەن قاز فۋد كورمەسىن وتكىزدى.
كورمەگە 11 مەملەكەتتەن كەلگەن 70-تەن استام كومپانيا قاتىستى. ولار اكەلگەن تاۋارلار مەن ۇسىناتىن قىزمەتتەر اياسى وتە كەڭ. ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى مەن سۋسىندار, اس قوسپالارى, ورامالار, ىدىس-اياق, حالال كوسمەتيكا, ءدارى دارمەك, قوناق ۇيلەر مەن تۋريستىك اگەنتتىكتەر, يسلامدىق قارجىلاندىرۋ, حالال ساقتاندىرۋ, مۇسىلمان كيىمىن وندىرۋشىلەر بولدى. كورمەگە حالال سۋ مەن جۇمىرتقالار دا قويىلدى. سۋ مەن جۇمىرتقا دا حالال, نە ارام بولىپ بولىنە مە دەرسىز؟ ءبىز ايتايىق. دامىعان ەلدەردە جۇمىرتقا ءوندىرۋشى كومپانيالاردا ولەكسەلەردى ۇنتاقتاپ نەمەسە باسقاداي جولدارمەن تاۋىقتارعا ارام اس بەرەدى. نەمەسە گەندىك موديفيكاتسيانى الايىق. كۇرىش, بيداي سەكىلدى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى تۇقىمدارىنا ءتىرى اعزانىڭ گەنىن قوسۋ ارقىلى ونىمدىلىكتى كۇشەيتۋ. مىسالى, بيدايعا مىسىق گەنى قوسىلسا, تىشقان جولامايدى. كۇرىشكە ادام گەنى قوسىلادى. گەندىك موديفيكاتسيا نەمەسە تەكتى وزگەرتۋ ارقىلى الىنعان ءونىم ۋاقىت وتە كەلە تۇقىم بەرمەيدى ەكەن. ياعني, ونى جەگەن ادامعا دا سولاي اسەر ەتەتىنى داۋسىز. ال سۋعا بايلانىستى حالال تۇسىنىگىنە كەلەر بولساق, سۋدىڭ ىدىسىنداعى ءتاڭىرشىلدىك, ياعني كۇپىرشىلىك بولىپ سانالاتىن ريم سۋ قۇدايلارىنىڭ سۋرەتى سالىنۋىنان ونىڭ حالال ەمەستىگى انىقتالادى. ەلىمىز 2005 جىلى الەم تاجىريبەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ حالال ستاندارتى ەرەجەلەرىن جاساقتاپ, بەكىتتى. 135305 اتتى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتى 2005 جىلدىڭ قاراشا ايىندا بەكىتىلدى. سونىمەن قاتار بۇرىنعى يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىندا ءار سالا بويىنشا قۇرىلعان 49 قوميتەتتىڭ ءبىرى رەتىندە №57 حالال ستاندارتتاۋ تەحنيكالىق كوميتەتى قۇرىلدى. بۇكىل الەم جۇگىنىپ وتىرعان, حالىقارالىق حالال ستاندارتىنىڭ ليدەرى مالايزيا بولىپ تابىلادى. يسلام دۇنيەسىندەگى 4 ءمازھاب تا مالايزيا ستاندارتىنا كەلىسىم بەرگەن.
* * *
دەرەك پەن دايەك
– حالال ستاندارتىن الەمنىڭ يسلام ءدىنىن ۇستايتىن 148 ەلدە ءومىر سۇرەتىن 1,6 ملرد. حالىق تۇتىنادى;
– 2005 جىلدىڭ وزىندە-اق جاھاندىق حالال يندۋسترياسى 500 ملرد.اقش دوللارىنان اسىپ كەتكەن;
– حالال ونىمدەردى وندىرۋدە, تۇتىنۋدا ەۋروپا ەلدەرى مەن وزگە دە مۇسىلمان ەمەس مەملەكەتتەر الدا ەكەن.
– حالال كورپوراتسيالارى لاتىن امەريكاسىندا, ارگەنتينا, برازيليا, قىتاي, كانادا, تايلاند, ءۇندىستان, ۇلىبريتانيا جانە باسقالاردا ءجيى ورنالاسقان;
– حالال ونىمدەرىن تۇتىنۋشى وزگە ءدىن وكىلدەرىنىڭ بارلىعى ونى تازالىعى ءارى ادام اعزاسىنا پايدالىلىعى ءۇشىن قولداناتىندىقتارىن ايتادى;
– حالال اشىق ماركاسىنىڭ الەمدىك الەۋەتى 6,6 ملرد. ادامعا جەتەدى;
– مالايزيانىڭ “Halal Journal” باسىلىمىنىڭ مالىمەتىنشە, الەمدىك رىنوكتىڭ ازىق-ت ۇلىك سالاسىنىڭ 16%-ى حالال بەلگىسىمەن وندىرىلەتىن ونىمدەر;
دۇنيە جۇزىندە حالال ستاندارتىنا سايكەس قوي ەتىمەن قامتاماسىز ەتەتىن №1 ەل جاڭا زەلانديا.
ۆەنەرا تۇگەلباي.