كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءتورتىنشى سايلانىمداعى پارلامەنتتىڭ ءتورتىنشى سەسسياسىن اشىپ, جينالعاندار الدىندا ءسوز سويلەدى.
قايىرلى تاڭ, قۇرمەتتى
پارلامەنت دەپۋتاتتارى!
حانىمدار مەن مىرزالار!
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 59-بابىنا سايكەس ءتورتىنشى سايلانىمداعى پارلامەنتتىڭ ءتورتىنشى سەسسياسىن اشىق دەپ جاريالايمىن.
قۇرمەتتى پارلامەنت دەپۋتاتتارى!
سىزدەردى پارلامەنتتىڭ كەزەكتى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتايمىن.
ءبىز 30 تامىز كۇنى مەملەكەتتىك ۇلىق مەرەكەمىز – كونستيتۋتسيانىڭ 15 جىلدىق تويىن اتاپ وتتىك. كونستيتۋتسيا قابىلداۋ ارقىلى قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باستى. جاسامپاز ىستەرىمەن دۇنيە جۇزىنە تانىمال الەۋەتتى ەلگە اينالدى. ءبىزدىڭ ۇستانعان باعىتىمىزدىڭ دۇرىس ەكەنىن ۋاقىت ءوزى دالەلدەپ بەردى.
ءبىز بيىل تمد جانە ازيا ەلدەرى اراسىندا تۇڭعىش رەت ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا جەتەكشىلىك ەتۋدەمىز. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, تاياۋدا ەلىمىزدە وسى بەدەلدى ۇيىمعا مۇشە مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ءسامميتى وتەدى. بۇل – ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن زور مارتەبە, سونىمەن قاتار ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن ايرىقشا اۋقىمدى شارا بولماق.
ەل ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ, ءبىز داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭگە باتىل قادام باستىق. بۇل رەتتە بولاشاققا باعىتتالعان بىرقاتار ىرگەلى باعدارلامالار قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بەكىتىلدى.
ەلىمىزدە “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى قولعا الىندى. بۇل باعدارلاما بويىنشا كاسىپكەرلىك سەكتوردى ساۋىقتىرۋ جانە بيزنەس باستامالارىن قولداۋ, اگروونەركاسىپ سالاسىن قارجىمەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. تاياۋ ونجىلدىقتى قامتيتىن ەلىمىز دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا ناقتى كىرىستىك.
سونىمەن قاتار بەلارۋس جانە رەسەي مەملەكەتتەرىمەن بىرگە كەدەن وداعىنا مۇشە بولىپ كىردىك. وسى ماڭىزدى وقيعاعا بايلانىستى پارلامەنت قىسقا مەرزىم ىشىندە 35-تەن استام كەلىسىمدى زاڭدىق تۇرعىدان بەكىتتى. بۇل ەلىمىز ءۇشىن جاسالىپ جاتقان وتە پايدالى شارالار. كەدەن وداعى اياسىندا ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق بازا قۇرىلدى.
مىنە, بۇل ماسەلەلەردە پارلامەنت كاسىبي شەبەرلىگىن تانىتىپ, ۇلكەن ىسكە زور ۇلەسىن قوستى. بۇل ورايدا, پارلامەنت جوعارى زاڭ شىعارۋشى ورگان رەتىندە ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى جولىندا پارمەندى جۇمىس جاساۋدا. مىزعىماس مەملەكەتتىگىمىزدىڭ باس باعدارىنا اينالعان اتا زاڭ اياسىندا كوپتەگەن زاڭدار قابىلدانۋدا. وسى سايلانىمنىڭ دەپۋتاتتارى ءۇش سەسسيانىڭ ىشىندە 340-تان اسا زاڭ قابىلداعانى – مۇنىڭ جارقىن ايعاعى بولىپ تابىلادى. بۇل زاڭداردىڭ باسىم كوپشىلىگى قوعامنىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دەڭگەيىن كوتەرۋگە ارنالعان.
سونىمەن قاتار پارلامەنتتە قابىلدانعان زاڭدار ارقىلى قارجى جانە سالىق جۇيەسىن جەتىلدىرۋ باعىتىندا ناقتى قادامدار جاسالدى.
مەن جەمىستى ەڭبەكتەرىڭىز ءۇشىن بارشاڭىزعا ءوز ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. پارلامەنتتىڭ الداعى ۋاقىتتا دا ابىروي بيىگىنەن كورىنىپ, ەل ءۇمىتىن اقتاي بەرەتىنىنە كامىل سەنەمىن.
وتكەن سەسسيا بارىمىزگە وڭاي بولعان جوق. بىزگە قاۋىرت جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. ونىڭ ۇستىنە داعدارىستان ءوتۋ كەزەڭىندە كوپ شارالار قولعا الىندى. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جاقساردى. وسىنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ بىرىگىپ ىستەگەن جۇمىسىمىزدىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىن. حالىقتىڭ ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزگە ريزاشىلىعى زور ەكەنى بەلگىلى.
قۇرمەتتى دەپۋتاتتار!
ءۇشىنشى سەسسيانىڭ قورىتىندىلارى زاڭ شىعارماشىلىق جۇمىستىڭ ساپاسى ارتا ءتۇسكەنىن كورسەتتى. بارلىعى 148 زاڭ قابىلداندى. ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق بازاسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋعا, قىلمىسپەن جانە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان زاڭدارمەن نىعايتىلدى.
قارجىلىق جانە ەكونوميكالىق قاتىناستار, بيۋدجەت جانە تاريف ساياساتى, سالىق سالۋ سالاسى تۋرالى نورمالار جەتىلدىرىلدى. ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن زاڭنامالىق نەگىز قۇرىلدى. جاڭا زاڭنامانىڭ ۇلكەن بلوگى ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتىن قولداۋعا جانە تۇرعىنداردى كەپىلدى كولەمدەگى تەگىن مەديتسينالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالدى.
پارلامەنت قازاقستان قول قويعان 35-تەن استام حالىقارالىق قۇجاتتاردى راتيفيكاتسيالادى.
قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس كەدەن وداعىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزى قالاندى. ءۇش ەلدىڭ ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىگىن قۇرۋعا جول اشاتىن كەدەن كودەكسى جانە باسقا زاڭنامالىق كەسىمدەر قابىلداندى. بارلىق ءۇش ەل ينتەگراتسيانىڭ كەلەسى كەزەڭىنە – ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىككە ءوتۋ جونىندەگى زاڭنامالىق بازانى قۇرۋمەن بەلسەنە جۇمىس ىستەۋدە.
مەن سەنات پەن ءماجىلىستىڭ دەپۋتاتتارىنا يندۋستريالىق باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرگەن ءبىزدىڭ رىنوگىمىزدى كەڭەيتۋ جونىندەگى وسىناۋ ماڭىزدى قۇجاتتارمەن سىندارلى جۇمىسى ءۇشىن العىس ايتقىم كەلەدى. ءبىز وندىرەتىن تاۋارلاردىڭ ۇلكەن رىنوگى بولۋى ءتيىس – ءبىز مۇنى سىزدەرمەن بىرگە قۇرۋدامىز.
قۇرمەتتى دەپۋتاتتار!
داعدارىسقا قارسى باعدارلامانىڭ جانە دەر ۋاقىتىندا قابىلدانعان زاڭداردىڭ ارقاسىندا ەكونوميكا ءوسۋ تراەكتورياسىنا شىقتى. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ءىجو 8 پايىزدان استامعا ءوستى. ونەركاسىپ ءوندىرىسى 11 پايىزعا, اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسى 3 پايىزدان استامعا ۇلعايدى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءوسۋ 18,3 پايىزدى, تاۋ-كەن ءوندىرىسىندە – 6,3 پايىزدى قۇرادى. ماشينە جاساۋ, حيميا جانە تاماق ونەركاسىبى سالاسىندا وڭ سەرپىن بايقالادى. ۇستىمىزدەگى جىلى تۇتىنۋشى سۇرانىسى ۇلعايدى. بولشەك ساۋدا كولەمى 13,1 پايىزعا ءوستى.
شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى ءونىم شىعارۋدى 6,1 پايىزعا ۇلعايتتى. ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 53 ميلليارد دوللاردان اسىپ ءتۇستى. بۇل ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىنداعىعا قاراعاندا 5,7 ميلليارد دوللارعا كوپ. كاسىپكەرلەرگە قۋاتتى مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلدى.
“بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسى باستاۋ الدى. بانكتەرگە قازىردىڭ وزىندە كاسىپكەرلەردەن جالپى قۇنى 225 ميلليارد تەڭگە جاڭا بيزنەس-باستامالارعا قولداۋ بىلدىرۋگە 517 ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى.
بىزدە بانك جۇيەسى تۇراقتاندىرىلعاندىقتان, ولاردىڭ, سونىڭ ىشىندە بتا-بانكتىڭ قارىزدارىن قايتا قۇرىلىمداۋ اياقتالىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ بانكتەر قازىرگىگە قاراعاندا الدەقايدا بەلسەندى تۇردە بيزنەستى نەسيەلەيدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ونىڭ ۇستىنە بانكتەردە وتىمدىلىك قۇرالدارى بار.
وسى جىلى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى قولداۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 220 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. بۇل وتكەن جىلداعىعا قاراعاندا ەكى ەسە كوپ. ۇستىمىزدەگى جىلى كوكتەمگى ەگىس جانە وراق جۇمىستارىنا عانا توقسان التى ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىندى. وسى جىلى قۇرعاقشىلىقتان جانە ىستىق اۋا رايىنان باتىس قازاقستان جانە اقتوبە وبلىستارىندا ءداندى داقىلداردىڭ ءبىر بولىگى زارداپ شەكتى.
سىزدەر بىلەسىزدەر, مەن ءوزىم ەلدىڭ نەگىزگى استىقتى وڭىرلەرىندە بولدىم جانە قاتتى مازاسىزداناتىنداي سەبەپ جوق دەپ سانايمىن. ەلدە استىق جەتكىلىكتى, ءبىزدىڭ نانىمىز بولادى جانە وتكەن جىلعى استىق قورىن ەسكەرگەندە, ەكسپورتتىق الەۋەت بىلتىرعى جىلعى دەڭگەيىندە ساقتالادى. ءبىز نان مەن ۇنعا تۇراقتى ىشكى باعانى ۇستاناتىن بولامىز.
وتكەن كەزەڭدە 45,5 مىڭنان استام ۇلەسكەرلەردىڭ پروبلەمالارى شەشىلدى. 355 نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. مەن سونداي-اق ۇكىمەتكە ارام نيەتتى ءۇي سالۋشىلار ۇرلاعان قاراجاتتى قايتارۋ ۇدەرىسىن تەزدەتۋدى جانە بۇل جۇمىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋدى تاپسىردىم. بۇل ماسەلەنى شەشۋ مەملەكەتتىڭ تىكەلەي مىندەتى ەمەس, بۇل ءبىزدىڭ ىزگى نيەتىمىز ەكەنىن تاعى دا اتاپ كورسەتەمىن.
جاھاندىق داعدارىس جاعدايىندا مەملەكەت قازاقcتاندىقتار الدىنداعى ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن تولىق كولەمدە ورىندادى. 2008-2010 جىلدارى بيۋدجەتتىك ۇيىمداردا زەينەتاقى مەن جالاقى ءمولشەرى ورتا ەسەپپەن 62 پايىزعا ارتتىرىلدى.
ۇستىمىزدەگى جىلى ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى قابىلداندى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جەدەل دامۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما بەكىتىلدى. قازاقستاننىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 381 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 72 جاڭا ءوندىرىس ىسكە قوسىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاعى 72 نىساندى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. 25 مىڭنان استام جۇمىس ورىندارى اشىلاتىن بولادى.
قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىكپەن ينتەگراتسيالانۋ ۇدەرىسى ساپالىق جاڭا دەڭگەيگە شىقتى. 1 قاڭتاردان باستاپ قازاقستاننىڭ, رەسەي مەن بەلارۋستىڭ كەدەن وداعى قىزمەت ىستەي باستادى. بۇگىندە بىرىڭعاي كەدەن ءتاريفى جانە تاريفتىك ەمەس رەتتەۋدىڭ ورتاق شارالارى قولدانىلۋدا. ىشكى شەكارالاردا تاۋارلاردى كەدەندىك قاتتاۋ الىپ تاستالدى. كەدەن وداعى ارقاسىندا قازاقستاندىق وندىرىسشىلەر ءۇشىن رىنوك الەۋەتى 10 ەسەدەن استامعا, 170 ميلليون دەرلىك ادامعا ءوستى. بۇل ءبىزدىڭ ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن ماڭىزدى ىنتالاندىرعىش.
قۇرمەتتى دەپۋتاتتار, ۇكىمەت مۇشەلەرى!
ءبىز جاھاندىق داعدارىس تولقىنىن ويداعىداي ەڭسەردىك. بىراق بۇل ءبىزدى جايلاندىرماۋعا ءتيىس. الەمدىك ەكونوميكاداعى احۋال ءارى-ءسارى كۇيدە قالىپ وتىر. تولىق ءماندى قالپىنا كەلۋ ءالى بولا قويعان جوق. بۇگىندە ساراپشىلار قاۋىمداستىعى داعدارىستىڭ كەزەكتى تولقىنىنىڭ مۇمكىن ەكەندىگى تۋرالى ايتۋدا. سوندىقتان دا تۇرلىشە ستسەناريلەرگە ءازىر بولۋ قاجەت. شىعىنداردى ۇلعايتۋمەن اۋەستەنبەي, مەملەكەتتىك قاراجاتقا, اسىرەسە وڭىرلىك دەڭگەيدە, مۇقيات بولۋ كەرەك.
پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە دامۋ باعدارلاماسىنا باعىتتالعان بيۋدجەتتىك قاراجاتتىڭ ۇتىمدى جۇمسالۋىن باقىلاۋعا الۋ كەرەك. كوپتەگەن ماسەلەلەردى قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتپاي-اق شەشۋگە بولادى. مۇمكىن بولعان جەردە مەملەكەتتىك شىعىنداردى قىسقارتۋ كەرەك. بيزنەس-احۋالدى جاقسارتىپ, مەملەكەتتىك-جەكە ارىپتەستىكتى دامىتۋ قاجەت.
وسى سەسسيانىڭ بارىسىندا زاڭ شىعارماشىلىقتىڭ باستى مىندەتى – 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋ. زاڭنامالىق جۇمىستىڭ مىنا باعىتتارىن بەلسەندى ەتۋ قاجەت.
ءبىرىنشى. تەكسەرىلەتىن سۋبەكتىلەرگە تالاپتاردى بەكىتەتىن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق كەسىمدەردى قابىلداۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رۇقسات ەتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, قۇزىرلىلىعى تۋرالى زاڭ جوبالارى كەيىنگە قالدىرماستان قاراۋدى تالاپ ەتەدى. بيزنەسكە اكىمشىلىك سالماقتى ازايتىپ, رۇقسات ەتۋ رەسىمدەرىن, سونىڭ ىشىندە ليتسەنزيالاۋدى, سەرتيفيكاتتاۋ مەن تىركەۋدى جەڭىلدەتۋ قاجەت. بانكتەر مەن قارجى ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىن تاۋەكەلدەردى ازايتۋ بولىگىندە رەتتەيتىن زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزگەن ءجون.
ەكىنشى. “يندۋستريالىق ساياسات تۋرالى” زاڭ جوباسىن, “عىلىم تۋرالى”, “مۇناي ونىمدەرىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىنىڭ ءوندىرىسى مەن اينالىمىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ تۋرالى”, “ارناۋلى ەكونوميكالىق ايماقتار تۋرالى” زاڭداردىڭ جاڭا رەداكتسيالارىن قاراۋ كەرەك.
شارۋا (فەرمەر) قوجالىقتارىنىڭ قىزمەتى تۋرالى, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ۇيىمدار تۋرالى زاڭنامالىق بازانى جەتىلدىرۋ قاجەت.
جوبالىق قارجىلاندىرۋ جانە مەملەكەتتىك-جەكە ارىپتەستىك تۋرالى زاڭدى قابىلداۋدىڭ زور ماڭىزى بار. ول جاڭا قارجىلىق باستامانى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. ساۋدا قىزمەتىن دامىتۋعا باعىتتالعان زاڭ قابىلداعان ءجون. مەملەكەتتىك مونوپولياعا جاتقىزىلعان قىزمەتتى رەتتەۋ مەن باقىلاۋدىڭ قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋ قاجەت. بۇل زاڭ جوبالارىنىڭ كەيبىرەۋلەرى قازىردىڭ وزىندە پارلامەنتكە ەنگىزىلگەن. ۇكىمەتكە قالعاندارىن ازىرلەۋدى جەدەلدەتىپ, ولاردى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ماجىلىسكە ەنگىزۋدى تاپسىرامىن.
ءۇشىنشى. ۇكىمەت جاڭا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مارتەبەسى تۋرالى زاڭنىڭ جوباسىن ازىرلەدى جانە كوپ كەشىكپەي سىزدەردىڭ قاراۋلارىڭىزعا ۇسىناتىن بولادى. ول قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن كوتەرىپ, يننوۆاتسيالىق وقۋ باعدارلامالارى مەن عىلىمي جوبالاردى ەنگىزۋگە ءتيىس.
پارلامەنتتە مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ كاسىپورىندارىن كورپوراتيۆتىك باسقارۋ ەلەمەنتتەرىن ەندىرۋ تۋرالى زاڭ جوباسى جاتىر. ونى قابىلداۋ مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ قىزمەتىنە مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتىپ, پاتسيەنتتەر قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
“حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى” جانە “ازاماتتاردى تۇرعىلىقتى جەرلەرىندە تىركەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى” زاڭداردىڭ جوبالارىن قابىلداۋ كەرەك.
ءتورتىنشى. سىزدەر بىلەسىزدەر, ەكى اپتا بۇرىن مەن قۇقىق قورعاۋ جانە سوت جۇيەلەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى جارلىق شىعارعان بولاتىنمىن. ونىڭ باستى ماقساتى – قىلمىستىق ساياساتتى ىزگىلەندىرۋ, كريمينالسىزداندىرۋ. ۇكىمەت “قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى تۋرالى” جانە پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ تۋرالى زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋدى اياقتاپ كەلەدى. ولار تاياۋ ۋاقىتتا پارلامەنتكە ەنگىزىلەدى.
ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىسىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن كۇشەيتۋ قاجەت. ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى ارەكەت جونىندەگى زاڭنامانى قاتاڭداندىرىپ, زاڭدى تۇلعالاردىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگىن ەنگىزگەن ءجون. زاڭسىز جولمەن الىنعان تابىستاردى جاريا ەتۋمەن (تازارتۋمەن) جانە لاڭكەسشىلدىكتى قارجىلاندىرۋمەن كۇرەستىڭ قۇقىقتىق نورمالارىن نىعايتۋ قاجەت.
تاعى ءبىر ماسەلە – قىلمىستىق جازالاردى ىزگىلەندىرۋ. زور قوعامدىق قاۋپى جوق قىلمىستاردى, اسىرەسە ەكونوميكالىق سالاداعى قىلمىستاردى كريمينالسىزداندىرۋعا باعىتتالعان زاڭ جوبالارى ازىرلەنەتىن بولادى. رەيدەرلىككە سەنىمدى قۇقىقتىق توسقاۋىل قويىپ, بيزنەستى تەكسەرۋشى قۇرىلىمداردىڭ قىسپاعىنان زاڭنامالىق تۇرعىدا قۇتقارۋ قاجەت.
زاڭ شىعارماشىلىقتىڭ ۇلكەن بلوگى قىلمىستىڭ الدىن الۋمەن, جازاسىن وتەگەن جانە اسىرەسە بوساتىلاتىن ادامداردىڭ الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋ جانە وڭالتۋ جۇيەلەرىن رەفورمالاۋمەن بايلانىستى. ءبىز مۇنىمەن ءالى اينالىسقان جوقپىز. باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, بۇل جۇمىسپەن قاجەتىنشە اينالىسۋ كەرەك.
بەسىنشى. زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعى تۋرالى ءبىزدىڭ زاڭدارىمىزدى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلتىرۋ قاجەت. ازاماتتار مەن ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى رەتىندەگى نوتاريات تۋرالى زاڭنامانى جاڭارتقان ءجون. پارلامەنتكە سونداي-اق ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ بيۋدجەتىنە وزگەرىستەردى قابىلداپ, وسى جىلعى مەنىڭ جولداۋىمدا قويىلعان مىندەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ قالىپتاستىرىلعان 2011 جىلعا ارنالعان ەلدىڭ بيۋدجەتىن بەكىتۋ كەرەك بولادى.
قۇرمەتتى دەپۋتاتتار!
وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, 1-2 جەلتوقساندا استانادا ەقىۇ مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتى بولادى. استانا ءسامميتىنىڭ جاھاندىق ماڭىزى بار. قازاقستانعا ەقىۇ-عا قاتىسۋشى ەلۋ بەس ەلدىڭ باسشىلارى كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزگە بۇكىل الەمنىڭ نازارى قادالاتىن بولادى!
مۇنداي دەڭگەيدەگى جاھاندىق فورۋمدى وتكىزۋ قازاقستاننىڭ الەمدەگى بەدەلىن ارتتىرىپ قانا قويمايدى. ول ەلدىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ بىرلىگى مەن ءپاتريوتيزمىن الدەقايدا نىعايتادى.
ءبىز سامميتكە ازىرلىك جونىندەگى بارلىق ماسەلەلەردى شەشەتىنىمىزگە مەن سەنىمدىمىن. پارلامەنت تە, ۇكىمەت تە, بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار دا بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋگە ءتيىس. ءبىز ونى جاقسى دەڭگەيدە وتكىزۋگە ءتيىسپىز. ءبىز بۇكىل الەمگە قوناقجايلىلىعىمىزدى, اشىقتىعىمىز بەن جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى كورسەتەتىنىمىزگە سەنىمدىمىن.
قىمباتتى قازاقستاندىقتار!
قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!
2011 جىلى قازاقستان تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتەتىن بولادى.
ەكى ونجىلدىق بۇرىن تۇتاس عاسىرلار قۇشاعىنا سىيعىزا المايتىن سانداعان ناقتى ىستەر مەن جەڭىستەردى جيناقتادى.
الداعى مەرەيتوي ءبىزدىڭ اتاجۇرتىمىزدىڭ تاعدىرى قىمبات ادامداردىڭ بارىنە دە قىمبات.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ تەك قانا رەسمي شارالار ەمەس.
ونى لايىقتى قارسى الۋ – ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ پاتريوتتىق پارىزى!
ميلليونداعان ازاماتتار ءوزىنىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلىگىن تانىتىپ, جاڭا يندۋستريالىق قازاقستاندى تۇرعىزۋعا قاتىسۋ ءۇشىن ۇمتىلۋى, ىسپەن اينالىسىپ, ەلدىڭ دامۋىندا ءوز ورنىن تاپقانى ماڭىزدى.
دەپۋتاتتار جەرگىلىكتى ورىنداردا بولعاندا وسى باعىتتى ىلگەرىلەتىپ, قازاقستاندىقتار اراسىندا ءتيىستى تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. وسى جىلداردا نە ىستەلگەنىن جانە ءالى نە ىستەۋگە تۋرا كەلەتىنىن ايتۋ كەرەك. بۇگىندە ءومىر مەن تاعدىر – وسىنىڭ ءبارى ءار ادامنىڭ قولىندا. ءوزىڭدى وسىناۋ الەمدە تانىتا ءبىلىپ, ەلدىڭ وركەندەۋى, ءوز وتباسىڭنىڭ وركەندەۋى ءۇشىن ءبارىن دە ىستەۋ كەرەك.
تاياۋداعى ۋاقىتتا جاڭا ءىرى وندىرىستەر, جولدار, الەۋمەتتىك نىساندار قاتارعا قوسىلادى. ۇكىمەت, جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى تىلەك ەتۋشىلەردىڭ بارلىعىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە, اسىرەسە جاستاردىڭ ماماندىق الۋىنا كومەكتەسۋگە ءتيىس.
شاعىن ىستەر تۋرالى دا – ءاربىر قالا مەن اۋىلدىڭ, ءاربىر كوشە مەن اۋلانىڭ اباتتاندىرىلۋى تۋرالى دا ۇمىتۋعا بولمايدى. ءاربىر ەلدى مەكەن تازاراق, ادەمىرەك, جاقسىراق جابدىقتالعان, تۇرمىس, جۇمىس جانە دەمالىس ءۇشىن قولايلىراق بولۋى ءتيىس.
ناق وسى تۇرعىدا ءبىز بۇكىل كەلەسى 2011 جىلدى “تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلى” ۇرانىمەن وتكىزۋگە ءتيىسپىز.
ناق وسىندا ميلليونداعان ازاماتتاردىڭ ەل مەرەيتويىنا ازىرلىككە پاتريوتتىق قاتىسۋى كورىنۋگە ءتيىس. ءبىزدىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىكتىڭ ءۇشىنشى ونجىلدىعىنا لايىقتى قادام باسۋى ءۇشىن بىزگە ءالى كوپ نارسە ىستەۋگە تۋرا كەلەدى.
قۇرمەتتى وتانداستارىم!
بۇگىنگى ايتىلعان ويلار ءبىزدىڭ ۇرپاقتىڭ زامان تالابىنا ساي بولۋىنا جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان.
يىعىمىزعا ۋاقىت ارتقان جۇك جەڭىل ەمەس.
جۇلدىزىمىز وڭىنان تۋىپ, ەلىمىز وركەنيەت جولىنداعى ۇلى كوشتەن قالماي كەلەدى.
تالاي ۇلتتىڭ وسى ءدۇبىرلى دودادا شاڭ قاۋىپ, تاريح ساحناسىنان شىعىپ قالعانىن بارشاڭىز بىلەسىزدەر.
ونى ءبىز ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
ءبىز جان-جاقتى دامىعان, ەركىندىكتى, بەيبىت ءومىردى دارىپتەيتىن, وزگە ەلدەر ونەگە تۇتىپ, ساناساتىن ىرگەلى مەملەكەت قۇرۋىمىز قاجەت. ءبىز بۇل ابىرويلى ءىستى اتقارىپ تا جاتىرمىز.
ەندەشە, ەلىمىزدىڭ قارىشتاپ وركەندەۋى ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن ايانباي جۇمىس ىستەۋىمىز قاجەت.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
دەپۋتاتتار لەبىزى
يگى ىستەر يگىلىگىن كورۋدەمىز
ساۋىرباي ەسجانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– ەلباسى ءوز سوزىندە كەلەسى جىلى اتالىپ وتىلەتىن ەلىمىزدىڭ جيىرما جىلدىق مەرەيتويىن قاپەرگە سالا كەلىپ, جەر-جەردە حالىقتىڭ ءومىر سۇرۋىنە بارىنشا قولايلى جاعدايلار جاسالۋى كەرەكتىگىنە ەرەكشە دەن قويدى. بۇعان دەيىن “جول كارتاسى” باعدارلاماسى بويىنشا قىرۋار شارۋالار اتقارىلعانى بەلگىلى. الايدا ءبىز وسىمەن توقتاپ قالماۋعا ءتيىسپىز.
جالپى, بۇگىنگى تاڭدا ەلباسىنىڭ ۇكىمەت الدىنا قويعان تاپسىرمالارى تولىعىمەن ورىندالىپ جاتىر دەپ ايتساق تا بولادى. قازىرگى كەزدە جەر-جەردە الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەرىپ, قولدانىسقا بەرىلۋدە. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن ترانسفەرتتەردى جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن قاراستىرىلعان قارجىنى ءتيىمدى ۇنەمدەپ, سوعان قوسىمشا مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار جانە بالاباقشالار, ياعني حالىققا كەرەكتى الەۋمەتتىك مەكەمەلەر سالىنىپ جاتقانى قۋانتادى. ماسەلەن, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا وسىنداي كوپتەگەن يگى ىستەردىڭ جۇزەگە اسىپ جاتقانىنا كۋا بولۋدامىز. اۋىلدارعا جول سالۋ مەن سۋ جەلىلەرىن تارتىپ, حالىقتى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە مادەنيەت ۇيلەرىن سالۋ ماسەلەلەرى ءوز شەشىمىن تابۋدا.
شاعىن كاسىپكەرلىككە — قولايلى جاعداي
تاسباي سيمامباەۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى:
– مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنتتىڭ كەزەكتى سەسسياسىن اشارداعى سوزىندە شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە ولار وندىرەتىن ونىمدەردى ليتسەنزيالاۋعا ارنايى توقتالىپ ءوتتى. بۇل ماسەلە ءبىراز جىلداردان بەرى كوتەرىلىپ كەلە جاتىر. ەندى سونى جەڭىلدەتۋ قاجەت. ويتكەنى, كەيبىر ۆەدومستۆولار ليتسەنزيا بەرۋ جۇمىستارىن ورتالىققا, ياعني استاناعا قاراتىپ العان. سول سەبەپتى مىڭداعان شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان شاعىن كاسىپ يەلەرى ۇزاق جول ءجۇرىپ, قوسىمشا قارجى شىعىنداپ, وسىندا كەلۋگە ءماجبۇر بولۋدا. ال ول شارۋا ءبىر كۇندە بىتە قويمايدى. سوندىقتان ليتسەنزيالاۋ مەن ستاندارتتاۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرۋدى جەرگىلىكتى جەرلەرگە بەرۋ كەرەك.
شىنىن ايتۋ كەرەك, بۇل ماسەلەدە تورەشىلدىك پيعىل بار. ءبىر مىسال كەلتىرەيىن, جاقىندا ەلدەگى شاعىن بيزنەسپەن اينالىساتىن ءبىر ازاماتپەن اڭگىمەلەسكەنىمدە, ول ءبىر قۇجات الۋ ءۇشىن وبلىس ورتالىعىنا 12 رەت بارعانىن ايتتى. مۇنداي مىسالدار ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ايماعىندا كەزدەسەدى. پرەزيدەنتتىڭ وسى ماسەلەنى جەڭىلدەتۋ تۋرالى اتاپ كورسەتكەنى شاعىن كاسىپ يەلەرىنىڭ عانا ەمەس, بارلىعىمىزدىڭ كوڭىلىمىزدەن شىعادى دەپ ويلايمىن. بۇل شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن اسا قاجەت.
الداعى مىندەتتەر اۋقىمى كەڭ
ەرمۇحانبەت وماروۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– ەلباسى سەسسيانى اشۋ بارىسىندا وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىنا ەرەكشە توقتالدى. سونىڭ ىشىندە قارجى داعدارىسىنان جاقسى شىققانىمىزدى ورىندى اتاپ ءوتتى. ەلدىڭ وسىنداي داعدارىستان اسا قيىندىقسىز شىققانىنا دۇرىس زاڭداردى قابىلداۋدىڭ ارقاسىندا, ياعني ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ بىرلەسە جۇمىس ىستەگەندىگى باسا ايتىلدى. قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋداعى كەدەن وداعىنىڭ قىزمەتى دە نازاردان تىس قالعان جوق. پارلامەنتتە 35 كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋدىڭ ارقاسىندا كەدەن وداعى جۇمىس جاساپ جاتىر.
ەلىمىزدەگى بيۋدجەت سالاسىندا جۇمىس ءىستەيتىن قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىلارى الەمدىك قارجى داعدارىسى قيىندىقتارىنا قاراماي, ەكى جىلدىڭ ىشىندە 67 پايىزعا كوبەيگەنى ماقتانارلىق ءجايت. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوز سوزىندە الدا ءالى دە كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ تۇرعاندىعىن ەسكەرتە كەتتى. اسىرەسە, پارلامەنت الدىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى تۇرعانى بەلگىلى. وسىعان بايلانىستى ءبىز جاڭا جىلعا دەيىن ءبىراز زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋىمىز كەرەك. ەكونوميكانى ودان ءارى كوتەرۋ ءۇشىن بيزنەستى جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتۋدى قولعا مىقتاپ العانىمىز ءجون. وتكەن جىلداردا ءبىراز زاڭدارىمىزعا وزگەرىستەر ەنگىزگەنبىز, بىراق جەڭىلدەتۋ جايىن ءالى دە وڭايلاتۋ قاجەت. ويتكەنى, قاداعالايتىن, ليتسەنزيا بەرەتىن ورىندار بيزنەسكە ءالى دە تۇساۋ بولىپ تۇر.
كوشى-قون ماسەلەسى رەتكە كەلتىرىلەدى
سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى:
– پارلامەنتتىڭ ءتورتىنشى سەسسياسىندا پرەزيدەنت بىرنەشە كەلەلى ماسەلەلەرگە توقتالدى. سونىڭ ءبىرى ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. مەملەكەت باسشىسى وسى ماسەلە پارلامەنتتىڭ الدا تۇرعان باستى ماقساتى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
بۇل ءبىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى تاپسىرما دەپ ەسەپتەيمىن. سەبەبى, بۇل ەلىمىزدىڭ الداعى ون جىلعا بەلگىلەنگەن ستراتەگيالىق دامۋىن قۇقىقتىق جاعىنان ايقىنداپ بەرەدى. ەلباسى بۇدان بولەك جەكە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, ونىڭ دامۋىنا جاعداي جاساۋ جايىنا دا توقتالدى. ويتكەنى, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ حالىقتىق تۇعىرناماسىندا جەكە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگى كورسەتىلگەن. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت جەكە كاسىپكەرلىكتى تەكسەرۋ, ليتسەنزيالاۋ, تىركەۋ جۇمىستارىن جەڭىلدەتۋدى قاراستىرۋدى قاداپ ايتتى. ۇكىمەت اتالعان ماسەلەلەرگە قاتىستى زاڭنامالار جوباسىن دايىنداسا, پارلامەنت ولاردى جەتىلدىرىپ, قابىلداۋعا ءازىر دەپ ويلايمىن.
ەلباسى سونداي-اق ىشكى جانە سىرتقى كوشى-قوندى رەتتەۋگە ەرەكشە نازار اۋدارۋعا بايلانىستى ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. ونى ناقتى ءبىر مەملەكەتتىك ورگانعا جۇكتەۋدى, ول ءۇشىن زاڭنامالىق قۇقىقتىق قۇجاتتاردى قالىپتاستىرۋدى تاپسىردى. بۇلاردىڭ بارلىعى اسا وزەكتى ماسەلەلەر بولىپ تابىلادى.
ماقتانىشىمىز ءارى جەتىستىگىمىز
كامال بۇرحانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزەكتى ءسامميتى الەمنىڭ نازارىندا بولادى. ويتكەنى, 11 جىل وتپەگەن ءسامميتتى ۇيىمداستىرۋ ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. ەكىنشى جاعىنان, بۇل وقيعا بىزدەر ءۇشىن ماقتانىش ءارى جەتىستىگىمىزدىڭ جارقىن كورىنىسى. ەلباسى ءوز سوزىندە وسى ايتۋلى شارانى ەل بولىپ, سونىڭ ىشىندە ۇكىمەتى بار, پارلامەنتى بار, كۇش بىرىكتىرىپ وتكىزۋگە شاقىردى. قازاق حالقىنىڭ, مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ تاريحىنداعى ۇلكەن دە ەرەكشە وقيعا بارلىعىمىزعا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. قىسقاسى, ۇيىمعا مۇشە 55 ەل باسشىلارىنىڭ قازاقستانعا, جاس ەلوردامىز – استاناعا جينالۋى تاۋەلسىزدىگىنە جيىرما جىل ەندى تولعالى وتىرعان ەل ءۇشىن داۋىرلىك وقيعا. سوندىقتان بۇل ەلىمىز تاريحىندا التىن ارىپتەرمەن جازىلاتىن ۇلكەن دە جاۋاپتى شارا بولماق.
مۇنىڭ ءوزى ەلىمىز بەدەلىنىڭ, ونىڭ ءمۇمكىندىگىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن ايعاقتايدى. جالپى العاندا, الەۋەتىمىزدىڭ الەمنىڭ 55 ەلىنەن كەلەتىن دەلەگاتسيالاردى قابىلداۋعا جەتەتىندىگىن كورسەتەدى. ۇيىمعا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ وسىنداي شەشىم قابىلداۋى دا وسى سەبەپتى بولسا كەرەك. بۇل سامميت ۇيىمنىڭ الداعى ون جىلعا ارنالعان جۇمىسىن ايقىنداپ بەرەتىن اۋقىمدى دا ماڭىزدى شارا بولاتىنى كۇمانسىز.
ەكسپورتقا جول اشاتىن وڭ قادامدار
ەربولات مۇقاەۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى:
– پرەزيدەنت سەسسيانى اشارداعى سوزىندە ەلىمىزدىڭ بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلدىعىندا قول جەتكىزگەن كورسەتكىشتەرىنە توقتالا كەلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە وڭدەۋشى ونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋعا دا توقتالىپ ءوتتى. جالپى, بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا 220 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن, ونىڭ 96 ميلليارد تەڭگەسى تەك كوكتەمگى جانە كۇزگى دالا جۇمىستارىنا بەرىلىپ وتىر. بۇل مەملەكەتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەرەكشە باسىمدىق بەرىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
ەلباسى سونىمەن قاتار جىل باسىنان جۇمىس ىستەي باستاعان كەدەن وداعىنىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن قانشالىقتى پايدالى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كەدەن وداعىنا كىرگەننەن كەيىن ءبىزدىڭ رىنوگىمىز 10 ەسەگە ارتقان. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىنا, تاۋارلاردى سەرتيفيكاتتاۋ مەن ستاندارتتاۋعا دا توقتالدى. ويتكەنى, ءبىزدىڭ وندىرگەن تاۋارلارىمىزدىڭ كوبىندە سەرتيفيكاتسيا جوق. ول تاۋارلاردى ەكسپورتقا شىعارۋ ءۇشىن قاجەت. مىنە, دەپۋتاتتار وسى سەسسيادا پرەزيدەنت العا قويعان مىندەتتەرگە قاتىستى زاڭنامالارعا باسا كوڭىل بولەتىن بولادى.
ءوسۋ قارقىنىمىز تومەندەمەۋى ءتيىس
زەينوللا الشىنباەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, الداعى سەسسيا كەزىندە ەڭ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە ءبىز, بىرىنشىدەن, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا كوڭىلدى بۇرىنعىداي بولە بەرۋىمىز قاجەت. سەبەبى, الدىمىزداعى جىلى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعى تويلانادى. قازىردىڭ وزىندە ءبىز كورىپ وتىرمىز, وسى ۋاقىت ارالىعىنىڭ قانشالىقتى ءوسۋ جىلدارى بولعاندىعىن. ولاي بولسا, وسى ءوسۋ قارقىنىمىزدى تومەندەتپەۋىمىز كەرەك. سوعان سايكەس زاڭدارعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار دا زامان تالابىنا جاۋاپ بەرۋى ءتيىس دەپ بىلەمىن.
تاعى ءبىر ايتۋلى وقيعا, ەلىمىزدە ەقىۇ سامميتىنىڭ وتكىزىلۋى. ارينە, مۇنداي اۋقىمدى شارا قازاقستان تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان. سوندىقتان قازىردىڭ وزىندە دايىندىق جۇمىستارى بارىنشا جاقسى جۇرۋگە ءتيىس. جانە دە ءبىز قازاقستاننىڭ جەتكەن, وسكەن بيىگىن دۇنيە جۇزىنە وسى كەزدەن كورسەتۋگە ءتيىسپىز.
جاقسى ءبىر ايتىلعان ماسەلە, ۇلەسكەرلەردىڭ كوپتەگەن ماسەلەلەرىنىڭ ۋاقتىلى شەشىلۋى. وسى تۇرعىدا مەملەكەت 46 مىڭ ادامعا وزدەرىنىڭ باسپانا ماسەلەلەرىن شەشۋدىڭ كومەگىن جاساپ جاتىر. سونىڭ بارلىعى مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ وتىرعان كومەك ەكەندىگىن حالقىمىز ءتۇسىنۋى كەرەك. جانە وسى ماسەلە توڭىرەگىندەگى قازىرگى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى جىل اياعىنا دەيىن قالدىرماي شەشۋگە ءتيىستىمىز.
قارجى باقىلاۋدى قاجەتسىنەدى
مۇرات ابەنوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ ءوزى عانا ىسكە اسىرىلىپ قويماي, ماڭايىندا كوپتەگەن قوسالقى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسىلايشا بيزنەسكە ءمۇمكىنشىلىكتەر پايدا بولۋدا. سولاردى دۇرىس ۇيىمداستىرا ءبىلۋ – ۋاقىت تالابى. وسى رەتتە مەملەكەت پەن حالىقتىڭ ءوزى تاراپىنان جاسالاتىن جۇمىستار ايقىندالعانى ءجون. بۇل جاعدايدا مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان شارالارعا ءبىزدىڭ تۇرعىندار دا دايىن بولۋى كەرەك. ولار دا ءوز كوزقاراستارىن وزگەرتىپ, “ماعان مەملەكەت اكەلىپ بەرەدى” دەپ ەمەس, “مەنىڭ دە نەندەي ۇلەسىم تيەدى” دەگەن تۇرعىدا ويلاعاندارى ءجون. مەن قانداي ماماندىق تاڭداۋىم كەرەك, قانداي سالاعا بەت بۇرۋىم كەرەك. مىنە, ماسەلە وسىندا.
2011 جىل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العالى جيىرما جىل تولاتىن ۇلكەن مەرەيلى كەزەڭ بولعالى تۇر. سوندىقتان ەلباسى تاراپىنان ۇكىمەتكە, دەپۋتاتتارعا ارنايى تاپسىرمالار بەرىلدى. ايتۋلى جىلعا ەرەكشە دايىندىق بولۋى كەرەك. كوڭىل-كۇيىمىز مەرەكەلىك بولۋى ءۇشىن بارلىعىمىزدىڭ اتسالىسىپ, ءار قالانىڭ, ءار اۋىلدىڭ تازالىعى مەن كوركەيۋىنە كوپ كوڭىل ءبولىنۋى قاجەت. اتقاراتىن جۇمىس كوپ.
اسىرەسە, ەكونوميكالىق قىلمىستارعا كوزقاراستى وزگەرتۋ, ۇستالعان ادامدى تۇرمەگە وتىرعىزىپ قاماۋ ەمەس, ولاردى ەكونوميكالىق جاعىنان دۇرىس پايدالانۋ ماسەلەسى ويلاستىرۋدى قاجەت ەتەدى. مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ بىرىگىپ, قىزمەت جاساۋ كەرەكتىگى ايتىلدى. بۇل باعىتتا دا وڭ جۇمىس قاجەت.