ساياسي بەدەلىمىزدىڭ بيىك تۇعىرى

پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ: ءبىز بيىل تمد جانە ازيا ەلدەرى ارا­سىندا تۇڭعىش رەت ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا جەتەكشىلىك ەتۋدەمىز. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, تاياۋدا ەلىمىز­دە وسى بەدەلدى ۇيىمعا مۇشە مەملەكەت باس­شى­لارىنىڭ ءسامميتى وتەدى. بۇل – ءبىزدىڭ ەلى­مىز ءۇشىن زور مارتەبە, سونىمەن قاتار ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن ايرىقشا اۋقىمدى شارا بولماق.

(قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى پالاتالارىنىڭ

بىرلەسكەن وتىرىسىندا سويلەنگەن سوزدەن).

ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ الماتىداعى بەيرەسمي كەزدەسۋىن تەلەديداردان تاماشالاپ, “ەگەمەن قازاقستان” گازەتىنەن وقىپ, ءتانتى بولدىم. ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ ونداعى ءسوزى “ۇيىمنىڭ زا­مان تالابىنا ساي بولۋى اسا ما­ڭىز­دى” دەپ اتالۋىنىڭ ءوزى توراعا­لى­عىمىزدىڭ الداعى جارتى جىل­دىق­تاعى جاۋاپكەرشىلىگى دە مول ەكەندىگىن بىلدىرەدى. وسى كەزەڭدە اتقارىلۋعا ءتيىستى نەگىزگى ءتورت ءمىن­دەتتىڭ تابىستى ورىندالاتىنىنا يمانداي سەنەمىز. سەبەبى, “بەي­رەس­مي” اتالعان باس قوسۋدىڭ وزىنە 56 ەل­دىڭ مينيسترلەرى, مەملەكەت قاي­راتكەرلەرى, حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىمداردىڭ باسشىلارى قاتىسىپ, الەمدى تولعاندىرىپ وتىرعان جاي­لاردىڭ بايىپپەن تالقىلانۋى قازاق­ستاندىق سەنىمنىڭ ايرىقشا قۋاتىن تانىتادى. قازاقستانعا تاريح ۇلان-عايىر جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. تاۋەل­سىز­دى­گىن جاريالاعانىنا جيىرما جىل دا تولماعان ەلىمىز ورتالىق ازيادا ءبىرىن­شى بولىپ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ قۇرمەتىنە بولەندى. بۇل پرە­زي­دەنتتىك سارا باعىتتاعى مەملەكەتتىڭ بەدەل تۇعىرىنىڭ بيىكتىگىن ايگىلەپ, بارشامىزدى وسى ەلدىڭ ازاماتى ەكەندىگىمىزگە ماقتانىش سەزىمىن قا­لىپتاستىرادى. بەدەل – بايىپتى ىستەرمەن ءور­نەكتەلەدى. جاھاندى ءوزارا ءتۇسىنىس­تىك احۋالى جاقىنداستىرىپ, شى­عىس پەن باتىستىڭ باۋىرمال قاۋىشۋىنا نەگىزدەلگەن يگى ءداس­تۇرلەر ساباقتاستىعى نىعايعانىن كورۋدەمىز. وسىعان بايلانىستى پرە­زيدەنت ن.نازارباەۆ ء“بىز ەۋرو­پالىق قاۋىپسىزدىك ۇعىمى كونتي­نەنت­تىك ايادان الدەقايدا شىعىپ تۇ­راتىنى تۋرالى تەزيستى دايەكتى­لىك­پەن جانە بەلسەندى تۇردە ىلگەرى­لەت­تىك. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە ەقىۇ قازىردىڭ وزىندە ەۋرواتلان­تي­كالىق جانە ەۋروازيالىق قاۋىپسىز­دىك ۇعىمدارىن نىق پايدالانۋدا” دەگەن سوزدەردى ەرەكشە ەكپىن تۇسىرە ايتتى. ەقىۇ-نىڭ جاۋاپكەرشىلىك ايماعىنداعى “كورفۋ ۇدەرىسىنىڭ” كونسەنسۋستىق سالالارىنىڭ ايقىن­دالۋى, سوزىلمالى قاقتىعىستاردى رەتتەۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر فور­مات­تارىنىڭ دايەكتەلۋى, ەقىۇ-نىڭ تاۋلى قاراباق بويىنشا مينسك توبى تەڭ توراعالارىنىڭ وتى­رىسى بەيرەسمي كەزدەسۋگە جال­عاس وتكىزىلۋى, قىرعىزستانداعى ساياسي داعدارىستىڭ سالدارى مەن ەل بولا­شاعىنا قاتىستى تەرەڭ تالقىلاۋلار توراعالىقتىڭ جۇمىسى قىزۋ ءارى ەكپىندى ءجۇرىپ جاتقاندىعىن ايقىن­دايدى. نۇرسۇل­تان ءابىش ۇلى اتاپ كورسەتكەنىندەي, “جوعارى دەڭگەي­دەگى كەزدەسۋ ەقىۇ-نىڭ وسى زا­مانعى سىناقتار مەن قاتەرلەرگە بەيىمدەلۋىنە قۋاتتى سەرپىن بەرىپ قانا قويمايدى, سونىمەن بىرگە ۇيىمنىڭ ءوزىنىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ, ونىڭ ەۋروپالىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىنداعى ءرولىن كۇشەيتەدى”. الماتى كەزدەسۋى توراعالىقتىڭ تاماشا تابىسىن ايگىلەدى. ەقىۇ-نىڭ جاڭا مىڭجىلدىقتاعى, ءححى عاسىرداعى العاشقى ءسامميتى قا­زاقستان توراعالىعى تۇسىندا, بيىل­عى جىلدىڭ 1-2 جەلتوقسانى كۇندەرى استانادا وتەتىن بولدى. وسى وقي­عاعا بايلانىستى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مالىمدەمە جاساۋى الداعى ءسامميتتىڭ ادامزات ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزدى ەكەندىگىن ايعاق­تايدى. ەلباسى: “قابىلدانعان شە­شىم قازاقستان حالقىنىڭ تاۋەل­سىزدىك جىلدارى ىشىندە قول جەت­كىزگەن تابىستارىنا حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ جوعارى قۇرمەتىنىڭ بەلگىسى بولىپ تابىلادى”, دەپ اتاپ كورسەتتى. سونىمەن قاتار, ءمالىم­دە­مەدەگى استانا ءسامميتى ستراتەگيا­لىق باعىتتار مەن ەقىۇ دامۋى­نىڭ “جول كارتاسىن” بەلگىلەپ بە­رۋدى كوزدەيدى دەگەن سوزدەر جۇرەككە جىلىلىق ۇيالاتادى. ويتكەنى, ءور­كەندەۋ باعىتىمىزدىڭ قۇبىلنا­ما­لىق كارتاسى رەتىندە ەلىمىزدەگى جارقىن ىستەرگە سەرپىن بەرگەن قادام حالىقارالىق ۇعىم رەتىندە يگىلىك توگەتىنى قۋانىشتى. مەن تۋبەر­كۋ­لەزگە قارسى رەسپۋبليكالىق وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى رەتىندە “جول كارتاسىنىڭ” شاراپاتى مول ەكەندىگىن بار داۋىسپەن ايتا الا­مىن. ەلباسى بارشامىزدىڭ الدى­مىز­عا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك قويىپ وتىر. مالىمدەمەدە بىلاي دەدى: “استانا ءسامميتى قازاقستاننىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق جانە دە­موكراتيالىق دامۋىنا سەرپىن بەرىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ بىرلىگى مەن ءپاتريوتيزمىن بۇرىنعىدان بەتەر نى­عايتا تۇسەتىن بولادى. ەندىگى جەر­دە ونى دايىنداۋ مەن ەڭ جوعارى ۇيىمداستىرۋشىلىق دەڭگەيدە وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزى زور”. قارىشتى قادام ۇستىندەگى ەل ازاماتتارى بۇل مىندەتتى دە ابىروي­مەن اتقارىپ شىعاتىنى كۇمانسىز. قايىرلى قۇرمانوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن دارىگەرى,  “قۇرمەت” وردەنىنىڭ يەگەرى. اقمولا وبلىسى, بۋراباي اۋدانى. ەل ابىرويىن اسقاقتاتار شارا استانادا كەرەمەت ءبىر سامميت وتكەلى جاتىر دەپ ەستىگەندە وي قۇشاعىنا بەرىل­دىم. تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن ءبىز كىم ەدىك؟ كەڭەس وداعى دەگەن اتاۋ­دىڭ اياسىندا جاسىرىن تۇراتىنبىز. بۇدان 19 جىل بۇرىن مىڭداعان جىلدار بابالارىمىز اڭساعان تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزدىك. كەلەسى جىلى بوستاندىقتىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىرمىز. قازاعىمنىڭ ماڭدايىنا بىتكەن كەمەڭگەر سايا­سات­كەر, ەل بىرلىگى مەن ىنتىماعى جو­لىن­دا ايانباي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدى قازىر بۇكىل الەم تانىپ وتىر. ەقىۇ-عا باسشىلىق جاساۋ, 11 جىل بويى وتپەي كەلگەن ءسامميتتى استانادا ءوت­كىزۋ شىن مانىندە زور مارتەبە, ۇلكەن قۇرمەت. ال سام­ميت ۇلكەن ىستەرگە جول, الەم حالىق­تارى اڭساعان بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماققا باستايتىن ابىرويلى ءىس بولسا كەرەك. ءسامميتتى ەل استانا­سىن­دا وتكىزۋ قازاقستان دەگەن مەم­لەكەتتىڭ ابىرويىن اسقاقتاتا بەر­مەك. نەگە دەيسىزدەر عوي؟ بۇدان ون شاقتى جىل بۇرىن اقمولا پروۆين­تسيالدى, كوزگە قوراش شاعىن عانا قالا بولاتىن. ەلباسىنىڭ كورە­گەن­دىگى ناتيجەسىندە ەل استاناسى اتان­دى. ون جىلدا ەلىمىزدىڭ جۇرەگى ادام تانىماستاي وزگەردى. ال سامميتكە ەلۋدەن استام مەملەكەتتەن قوناق كەلەدى. ارقانىڭ توسىندەگى اسقاق­تاعان استانانى كورگەندە ولاردىڭ ءبىزدىڭ ەلگە دەگەن قۇرمەتى ارتا تۇسەتىنى ءسوزسىز. ۇلتتىق ناقىشتاعى اسەم عيماراتتار, ەسىل بويىنداعى ءسان تۇزەگەن اسەم تۇرعىن ۇيلەر, باس­قا دا قۇرىلىس الاڭدارى قاي­تالانباس دۇنيەلەر. قىسقاسى, باس-اياعى ون شاقتى جىلدا بۇكىل الەم جۇرتشىلىعىن تاڭعالدىراتىن عا­جايىپ قالا دۇنيەگە كەلدى. مۇنىڭ بارلىعى ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ ەرلىگى مەن ورلىگى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. مامىربەك تۇرعانباەۆ, دەربەس زەينەتكەر,  ارداگەر ۇستاز. وسكەمەن. ۇلى جيىن ۇلى ەلدەردە وتەدى تاريحتىڭ كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىك تىزبەسىنەن تۇرمايتىنى انىق. ەلىمىز تاريحىنىڭ وبەك­تيۆ­تى, سۋبەكتيۆتى سەبەپتەرمەن كىرىپتار كۇيگە تۇسكەن شاقتارى مەن الەمدىك دامۋعا اسەر ەتە باستاعان بەدەلدى كە­زەڭدەرى بارشامىزعا ايان. عاسىر­لارعا سوزىلعان دامۋ ۇدەرىسىمىزدىڭ ەڭ ءبىر جارقىن بەتتەرىن, ارينە, ەل بولىپ,  ەگەمەندىككە يە بولعان تاۋەلسىزدىك كەزەڭى قۇرايدى. ورىن العان وقيعالاردىڭ اۋقى­مى مەن ىشكى مازمۇنىنا قاراپ با­عا­لاعاندا عاسىرلارعا تاتيتىن تاۋەلسىزدىك كەزەڭى جەتىستىكتەرگە تولى بولسا, قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ ۇستىمىزدەگى  جىلى ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى وتە ۇلكەن وقيعا بول­دى. توراعالىق ەتكەن وسى ۋاقىتتار ىشىندە ەل باسشىلىعى ۇيىم بەدەلى ارقاسىندا پايدا بولعان بىرنەشە قايشىلىقتاردىڭ بابىن تاۋىپ, ارناسىنا تۇسىرە ءبىلدى, ياعني ساليقالى ۇيىمعا ساي سالماقتى باسشىلىق قىرىن تانىتتى. سوندىقتان ەلباسى ن.ءا.نازار­باەۆ­تىڭ 2010 جىلدىڭ 1-2 جەلتوق­سانىندا وسى اسا ءىرى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ جونىندە تۇپكىلىكتى شەشىم قابىلدا­عاندىعى تۋرالى مالىمدەمەسى تۇسىنە بىلگەنگە شىن قۋاناتىن وقيعا دەپ بىلەمىز. نەگە دەسەڭىز, قازاق ەلى تمد ەلدەرى, ازيا مەملەكەتتەرى, قالا بەردى مۇسىلمان جانە تۇركى الە­مى ەلدەرىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى بو­لىپ ەقىۇ سياقتى ىقپالدى ۇيىم­عا باسشىلىق جاساسا, اراعا ون ءبىر جىل سالىپ ۇيىمنىڭ قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ءسامميتىن استانادا وتكىزگەلى وتىر. ۇيىمعا مۇشە 56 جانە ەقىۇ-نىڭ ارىپتەس 12 ەلىنىڭ مەملەكەت باسشىلارى باس قوساتىن بۇل ۇلى جيىنعا ەلىمىزدىڭ, ەلبا­سى­مىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءتور­اعالىق ەتۋى حالىقارالىق ارەنادا ابىرويىمىزدى بۇرىنعىدان دا اسقاقتاتا تۇسەرى انىق. ەندەشە, بۇل جەتىستىككە نەگە قۋانباسقا, نەگە ماق­تانىش تۇتپاسقا؟ ويتكەنى, ءوز ەلىمىزدە ءوزىمىز كىرىپتار بولعان, ءوز تورىمىزگە ءوزىمىز شىعا الماعان شاقتارىمىز ۇمىت بولاتىنداي كوپ ۋاقىت وتە قويعان  جوق قوي. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەت­تىك, ساياسي-قۇقىقتىق دامۋىنىڭ ءاربىر باسپالداعىن ەلباسى نۇرسۇل­تان ءابىش ۇلىنىڭ عىلىمي نەگىزدەل­گەن تەوريالىق تۇجىرىمدارىمەن, سىندارلى ساياساتىمەن جانە قاجىر­لى ساياسي قىزمەتىمەن قابىسىپ جات­قان, ءبىرتۇتاس دامۋ ۇدەرىسى دەپ اتاۋعا بولادى. مەملەكەتىمىزدىڭ ەقىۇ سياقتى ىقپالدى ۇيىمعا توراعالىق ەتۋى تۋرالى, استانا ءسامميتى تۋرالى باتىل ۇسىنىستارعا الپاۋىت مەم­لە­كەتتەر باسشىلارىنىڭ قۇلاي كەلىسە سالماعاندىعى ايتپاسا دا بەلگىلى. بۇل كەلىسىم نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى­نىڭ كوپ جىلداردان بەرگى قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ, الەمدىك تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باي­لا­نىستى ساياسي قىزمەتىنىڭ, جاس مەم­لەكەتتى الەمگە تانىتقان تابان­دى­لىعىنىڭ, دۇرىس جۇرگىزىلگەن ديپ­لوماتيالىق قاتىناستارىنىڭ جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جو­عارى جەكە بەدەلىنىڭ جەڭىستى جەتىس­تىگى. قازاق حالقىنىڭ “تورتەۋ تۇگەل بولسا توبەدەگى كەلەدى, التاۋ الا بول­سا اۋىزداعى” كەتەدى دەگەن ع­ا­جاي­ىپ قاعيداتتى ۇستانعان اۋىز­بىرلىگى مەن دارابوز دانالىعى. قايرات نۇرمانبەتوۆ,  م.ح. دۋلاتي اتىنداعى تاراز  مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى زاڭ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى. جامبىل وبلىسى. تاريح جىلناماسىنا التىن ارىپپەن جازىلادى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1-2 جەل­توق­سانىندا استانا قالاسىندا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىن­تىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەم­لەكەتتەردىڭ ءسامميتىن وتكىزۋگە باي­لانىستى مالىمدەمەسىندە ايتىلعان وي-پىكىرلەر كوكەيگە قونىمدى, كوڭى­لىمىزدەن شىقتى. الەمدە بەي­بىت­شىلىكتى نىعايتۋعا بايلانىستى ۇدايى تىڭ باستامالار كوتەرىپ كەلە جاتقان ەلباسىنىڭ بۇل ءمالىم­دە­مەسىندە سامميتتە وسىنداي وزەكتى ماسەلەلەردىڭ تالقىلاناتىنى انىق ايتىلعان. مارتەبەلى جيىندا ىرگە­دەگى كورشىمىز قىرعىزستانداعى تە­رەڭ ساياسي داعدارىستى, اۋعان­ستان­داعى جاعدايدى بەيبىت رەتتەۋ جانە ارال پروبلەمالارىن شەشۋگە با­سىمدىلىق بەرىلۋىنىڭ ءوزى ءسامميتتىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەرى ءسوزسىز. بۇل جيىندا ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس ماسەلەسى دە تالقىلاناتىن بو­لادى. بۇل قازىرگى تاڭدا ادامزاتتى الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلە ەكەنىن بىلەمىز. ياعني, بۇل سامميتتەن كۇتە­رىمىز كوپ. “استانادا حالىقارالىق ومىردەگى ەڭ باستى ساياسي وقيعالاردىڭ ءبىرىن وتكىزۋ فاكتىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بە­دە­لىن كوتەرىپ قانا قويمايدى. استانا ءسامميتى قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە دەموكراتيا­لىق دامۋىنا سەرپىن بەرىپ, قازاق­ستاندىقتاردىڭ بىرلىگى مەن پاتريو­تيزمىن بۇرىنعىدان بەتەر نىعايتا تۇسەدى”, – دەدى ەلباسى ەقىۇ ءسامميتىن استانادا وتكىزۋ تۋرالى شە­شىمنىڭ قابىلدانۋىنا بايلا­نىستى مالىمدەمەسىندە. قازاقستان الەمدىك قوعامداستىق الدىندا ءوزىنىڭ ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمگە ۇمتىلۋ­شى­لىق باستاماسىن باياندى ەتۋ جو­لىندا تاعى ءبىر ۇلكەن ءىس تىندىرۋعا باعىت ۇستاۋدا. اراعا ون ءبىر جىل سالىپ ەلىمىزدىڭ باس قالاسى استا­نادا ءسامميتتىڭ وتكىزىلەتىنى ءاربىر قا­زاقستاندىقتىڭ بويىندا ماق­تا­نىش سەزىمىن تۋدىرىپ وتىرعانى شىن­دىق. ءبىز ەلباسىمىزدىڭ الەم­دىك ساياسي ارەناداعى بەدەلى مەن تو­لا­عاي تابىسىنا ماقتانىپ قانا قويماي, ەلدەگى ىنتىماق پەن بىرلىك­تىڭ, دوستىق پەن تاتۋلىقتىڭ نى­عايۋى­نا ارقايسىمىز ءوزىمىزدىڭ حال-قادەرىمىزشە ۇلەس قوسۋىمىز كەرەك. ەلدىڭ تاريحي جىلناماسىنا التىن ارىپپەن جازىلىپ قالاتىن مۇنداي ماڭىزدى وقيعالار كۇندە بولىپ جاتقان جوق. سوندىقتان بۇل ماقتانىش قانا ەمەس, تاۋەلسىز مەم­لەكەتىمىز ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك تە. سەبەبى, بۇرىن جاقسى جاعىنان تا­نىلىپ كەلە جاتقان قازاقستان­نىڭ بۇل قادامىنا ۇيىمعا مۇشە 56 ەل عانا ەمەس, دۇنيە ءجۇزىنىڭ بارلىق مەملەكەتتەرى كوز تىگىپ, قۇلاق ءتۇرىپ وتىر. الەمدىك وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە باستاماشىل بولىپ كەلە جات­قان ەلىمىزدەن بۇل باعىتتا قاي­تارىمدى شارۋالار كۇتەتىنى دە راس. كوپ ۇلتتى ەلىمىزدەگى تىنىشتىق پەن بىرلىكتىڭ ۇلگىسى ىلگەرى كۇندەرگە دەگەن سەنىمدى نىعايتا تۇسەدى. ال بۇل تورتكۇل دۇنيەگە توبە بي بولىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ بەدەلىنە دەگەن قۇرمەت سەزىممەن قاراۋعا العىشارت جاسايدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىل­دار­داعى وڭ ناتيجەلەردى, تىڭ تا­بىس­­تاردى دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەسى­مى­مەن تىعىز بايلانىستا قاراي­تى­نىمىز سوندىقتان. ونى كۇندە­لىك­تى ومىرىمىزدە انىق كورىپ وتىر­مىز. “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا”, “اۋىز سۋ”, “بالاپان” باعدار­لا­ما­لارى بوي­ىن­شا پايدالانۋعا بەرىلىپ جات­قان الەۋمەتتىك نىساندار, قۋاڭ­شى­لىق­قا بايلانىستى ۇكىمەتتەن ءبولى­نىپ جاتقان قارجىلار سونداي كول­داۋ-كومەكتىڭ ءبىر پاراسى عانا. ءمار­توك اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ناتيجەسىن كو­رىپ كەلەدى. اۋدان ورتالىعىنىڭ تۇر­عىندارى كوگىلدىر وتىننىڭ يگى­لى­گىن كورە باستادى. بۇل كەشەگى كە­ڭەس­تىك كەزەڭدە ۇيىقتاساڭ تۇسكە دە كىرمەيتىن يگىلىك ەدى. ءشامىل سارينوۆ,  مارتوك اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى  بولىمىنىڭ باستىعى. اقتوبە وبلىسى.