تاعزىم
اتاق-داڭقى التى الاشقا جايىلىپ, ءپىر اتانعان قاسيەت يەسى بەكەت مىرزاعۇل ۇلىنىڭ تۋعانىنا 260 جىل تولۋىنا وراي ۇشقوڭىر اۋىلى اۋماعىندا اس بەرىلىپ, الامان بايگە ءوتكىزىلدى. الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆتىڭ قولداۋىمەن جانە “داۋلەت-بەكەت” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن بۇل جيىنعا قاتىسۋشىلار عۇلاما ومىرىنە قاتىستى قۇندى دەرەكتەردى تىلگە تيەك ەتتى. “بەكەت اتا اسىنىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۋعان اۋىلى ءۇشقوڭىردا ءوتۋىنىڭ ۇلكەن تاربيەلىك ماڭىزى زور. ويتكەنى, اس – ەل مەن ەلدى جاقىنداتاتىن, ادامداردى باۋىرمالدىققا, ىنتىماققا ۇندەيتىن يگىلىكتى ءىس شارا عوي. ال, استى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان “داۋلەت-بەكەت” جشس-نىڭ توراعاسى سىدىق داۋلەتوۆتىڭ ۇلت تاريحىنداعى ءىرى تۇلعاعا باعىشتاعان قۇرمەتى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن ۇلىلار رۋحىن ۇلىقتاۋدان ارتىق ماقسات بولۋى مۇمكىن بە دەيدى قاراساي اۋداندىق اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسى سەيىتحان يساەۆ.
شىن مانىسىندە دە, ء“ولى ريزا بولماي, ءتىرى بايىمايدى” دەمەكشى, بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن تۋعان حالقىن قالتقىسىز ءسۇيىپ, تۋعان ەلىنە ادال قىزمەت ەتۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتكەن اتا-بابا رۋحىن اسقاقتاتۋدان ارتىق مۇددە, ودان قىمبات پارىز جوق ەكەندىگى ءسوزسىز. ء“مادينادا – مۇحاممەد, تۇركىستاندا – قوجا احمەت, ماڭعىستاۋدا – ءپىر بەكەت” دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى كوپ ءنارسەنى اڭعارتاتىندىعى ايدان انىق. عۇمىر بويى قۇداي مەن قۇران ءسوزىن ناسيحاتتاپ, ۇرپاقتارعا تاعىلىمى مول تاربيە بەرۋدى ماقسات ەتكەن ءپىر بەكەتتىڭ ءومىرىن زەرتتەۋشىلەر ونىڭ بويىنداعى اسىل قاسيەتتەردى دە اتاپ ايتادى. اسىرەسە, اۋليەنىڭ كورىپكەلدىك, اعارتۋشىلىق, ۇستازدىق جانە ساۋلەتشىلىك ەرەكشە قابىلەتى كوپشىلىكتى تاڭعالدىرماي قويمايدى. ەڭ باستىسى, ءپىر بەكەتتىڭ قولىنا قارۋ الىپ جاۋعا قارسى شاپپاسا دا, ءوز بويىنداعى اسقان قاسيەتى ارقىلى مىڭ سان قولعا ۇرەي تۋعىزىپ, وق اتپاستان ولاردى قاشۋعا ءماجبۇر ەتۋى جاراتقاننىڭ وعان جىبەرگەن قۇدىرەتى دەمەسكە امال جوق.
بەكەت مىرزاعۇل ۇلىنىڭ تۋعانىنا 260 جىل تولۋىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىنعا قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىلارى قادىر مىرزا ءالى, تۇمانباي مولداعاليەۆ, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءاسانالى ءاشىموۆ قاتىسىپ, شىنايى تىلەكتەرىن ءبىلدىردى. “نۇر وتان” حدپ ماڭعىستاۋ وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى جاۋىنباي قاراەۆ باستاعان دەلەگاتسيانىڭ مۇشەسى, وبلىستىق اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسى ومىرزاق وزعانباي اۋليەنىڭ ءومىر جولى تۋرالى كەڭىنەن باياندادى. “بەكەت اتانىڭ بۇكىل عۇمىرى ءدىن-شاريعات جولىنا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ, تۋعان حالقىنىڭ باقىتتى بولۋ كۇرەسىنە ارنالىپ ءوتتى. بەكەت اتا – ۇلتتىق دەڭگەيدەگى تۇلعا, ويتكەنى ول قۇلاعاندى دەمەپ, قىسىلعاندى جەبەي بىلگەن حالىق قامقورشىسى دا بولدى. سول ءۇشىن دە كەيىنگى ۇرپاق – مىنا بىزدەر اۋليە اتا رۋحى الدىندا باسىمىزدى يەمىز” دەدى عالىم.
اتىراۋ وبلىسى, جىلىوي اۋدانى اقكيىزتوعاي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپ, ءحVىىى عاسىردا ءومىر سۇرگەن ابىز اعارتۋشىعا ارنالىپ كوكباستاۋ ات بايگەسى الاڭىندا الامان بايگە ءوتتى. باستى جۇلدە – “نيۆا” اۆتوكولىگى جامبىل اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ايان ابىكەنوۆكە بەرىلدى. قاراسايلىق باپكەر باۋىرجان كەنباەۆ “جيگۋلي” اۆتوكولىگىن يەلەندى. “بابالارىن قالتقىسىز قاستەرلەي العان حالىق بالالارىنىڭ بولاشاعىن دا قاپىسىز قامداي الماق” دەپ مەملەكەت باسشىسى اتاپ ايتقانداي, بۇگىنگى جيىننىڭ تانىمدىق ىقپالى زور. مەنىڭ تۇيگەنىم – جاراتقاننىڭ سۇيىكتى ق ۇلى – بەكەت اتامىزعا دەگەن شىنايى سەزىمىمىزدى جۇدىرىقتاي جۇرەگىمىزدىڭ تورىندە ساقتاساق بولعانى. باعالاي بىلسەڭ, باقىت دەگەن وسى” دەيدى وسى جيىنعا وراي “جەر كيەسى” اتتى جۋرنالدى دايىنداپ, شىعارعان اسكەري جۋرناليست كەنجەبەك تۇمانباي ۇلى.
ونىڭ بۇل پىكىرىن بەلگىلى كاسىپكەر سىدىق ءابۋ ۇلى دا قولدايدى. “ەس بىلگەننەن بەرى قۇلاعىمىزعا ءسىڭىستى بولعان اياۋلى ەسىم, ول – بەكەت اتا. ءابىش اعامىز “بەكەت اتا” اتتى كىتاپقا جازعان العىسوزىندە “السىزگە – مەدەت, كۇشتىگە – ايبار, اسقانعا – توسقان, ۇرپاققا – ۇستاز, ەل يەسى, جەر كيەسى” دەپ ايتقان ەدى. بۇدان ارتىق اتانىڭ قاسيەتىنە قانداي تەڭەۋ جاراسار. اتانىڭ رۋحىنا ارنالعان اس حاق ءدىنىمىز – يسلامنىڭ بەس پارىزىنىڭ ءبىرى – وتىز كۇن ورازانىڭ الدىندا, رۋحاني-تانىمدىق باعىتتا وتكەندىگىنە قۋانىشتىمىز”. سالتاناتتى راسىمدە عۇبايدوللا قاجى ءابىش ۇلى بەكەت مىرزاعۇل ۇلىنىڭ رۋحىنا ارناپ قۇران-حاتىم ءتۇسىرىپ, ەلىمىزدىڭ اماندىعىنا, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ماڭگىلىك بولۋىنا تىلەك قوستى. بابالار رۋحىنا كەيىنگى ۇرپاقتىڭ تاعزىمى – كەلەشەككە كەمەل دە باقىتتى جول اشپاق. ۇلىلار ۇلاعاتى وسى.
باقىت بالعارينا. الماتى.