سالاماتتىلىق سالتى
ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقتىڭ دامۋىنا ۇلكەن اسەرى بار جول رەتىندە ونىڭ ءبىلىمى مەن دەنىنىڭ ساۋلىعىنا ۇنەمى نازار اۋدارىپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ, “اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە” دەگەندەي, جاستاردىڭ سپورتپەن اينالىسۋىنا, بوس ۋاقىتتارىن ءماندى وتكىزۋلەرىنە جاعداي تۋعىزىپ وتىرۋ – بۇگىنگى قازاقستان مەملەكەتىنىڭ الەۋمەتتىك سالاداعى باستى ماسەلەلەرىنىڭ بىرىنە اينالعاندىعىنا كوز جەتكىزەمىز.
جۋىردا عانا قازاقستان ۇكىمەتى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن بەكىتتى. بۇل باعدارلاما “سالاماتتى قازاقستان” دەپ اتالادى.
باعدارلامانىڭ اتى ايتىپ تۇرعانداي, وندا اۋىرعان ادامداردى ەمدەۋدەن گورى اۋرۋدىڭ الدىن الۋ دۇرىس بولاتىندىعى اتاپ كورسەتىلىپ, وسى قاعيدات باسشىلىققا الىنعان. ەندى وسى باعدارلامانىڭ اياسىندا سپورتتىڭ بۇقارالىق تۇرلەرىن دامىتۋعا, قازاقستان ازاماتتارىنا, ءاسىرەسە, جاستارعا سپورت الاڭدارىنىڭ قول جەتىمدى بولۋىنا باسا ءمان بەرىلمەك. ءاربىر اۋىلدان ادامدار, اسىرەسە جاستار بوس ۋاقىتتارىندا شۇعىلدانىپ, دەنساۋلىقتارىن نىعايتۋى ءۇشىن سپورت الاڭدارى سالىناتىن بولادى.
ەگەر الەمدىك تاجىريبەلەرگە نازار اۋداراتىن بولساق, ادامداردىڭ بوس ۋاقىتتارىن ءماندى وتكىزۋگە دەگەن ۇمتىلىسى, سونىڭ ىشىندە ءوز دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, سپورتپەن شۇعىلدانۋى, دەنساۋلىعىنا زيان تيگىزەتىن ادەتتەردەن اۋلاق ءجۇرۋى كوبىنەسە ءبىلىمى مەن مادەنيەتى دامىعان قوعامدار مەن ەلدەرگە ءتان ەكەن. مۇنىڭ جاقسى بەلگىلەرىن باتىس ەۋروپا ادامدارىنىڭ بويىنان بايقاۋعا بولادى. قولدارى بوس ۋاقىتتارىندا ولار ەلدەردى ارالاپ, تابيعاتتىڭ كورىكتى جەرلەرىندە بولۋعا تىرىسادى. ياعني, سالاماتتى ءومىر سالتىن ساقتاۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى.
وسىنداي جاقسى ءداستۇر ەندى ءبىزدىڭ قازاقستانىمىزعا دا كەلە باستاعانداي. قازىرگى كۇنى جان-جاقتى تولىسقان ادامداردىڭ, سونىمەن قاتار الداعى بولاشاققا سەنىممەن قارايتىن جاستاردىڭ سپورتپەن كوبىرەك شۇعىلداناتىندىعىن, دۇرىس تاماقتانىپ, دۇرىس ۇيىقتاۋعا ءمان بەرەتىندىگىن بايقاپ ءجۇرمىز. ەندى وسى جاعدايدى جاپپاي ەل جاعدايىنا ەنگىزۋ تالاپتارى بايقالادى. مۇنى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستى. اتالعان ىسكە بيزنەس-قاۋىمداستىقتار دا اتسالىسۋ ۇستىندە. ماسەلەن, ەلىمىزدەگى ءىرى ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ءبىرى “قازمۇنايگاز” اق ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرلەرىنەن, ءتۇرلى قالالاردان سپورت الاڭدارىن اشۋ جوباسىن جاساپ, ونى ىسكە اسىرۋدا. قازىردىڭ وزىندە بىرقاتار مەكتەپتەردىڭ قاسىنان وسى جوبا بويىنشا جاقسى جابدىقتالعان جاڭا سپورت الاڭدارى بوي كوتەرىپ ۇلگەردى.
سالاماتتى ءومىر سالتىن نىعايتۋ ماسەلەسى كوبىنەسە مەكەمەلەر مەن ۇيىمداردا وسى ىسكە باسشىلىقتىڭ قانشالىقتى كوڭىل اۋداراتىندىعىنا بايلانىستى ەكەندىگى تۇسىنىكتى. مىنە, وسى تۇرعىدان العاندا الماتىداعى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيەتىنىڭ رەكتورى باقىتجان جۇماعۇلوۆتىڭ باسشىلىعىمەن كوپ جۇمىستاردىڭ تىندىرىلىپ جاتقاندىعىن ايتۋعا بولادى. رەكتوردىڭ ءوزى ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا بۇقارالىق سپورتتىڭ جاندانۋىنا كوپ كوڭىل بولەدى. ءبىلىم ورداسىندا ءتۇرلى سپورت جارىستارى, مادەني جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان شارالار, ەلىمىزگە ەسىمدەرى تانىمال مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرى, عالىمدار, اقىن-جازۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر ءجيى ءوتىپ تۇرادى.
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ تۇلەكتەرى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ايماقتارىندا, ءتىپتى, الەمنىڭ باسقا ەلدەرىندە دە ەڭبەك ەتۋدە. سولاردىڭ ىشىندە بيولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ ادام جانە جانۋارلار فيزيولوگياسى, بيوفيزيكا كافەدراسىنىڭ تۇلەگى – بايقوشقاروۆا سالتانات بەردەنقىزىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. بيولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ قازىرگى دەكانى, پروفەسسور شالاحمەتوۆا تامارا ميناجقىزى جانە ادام جانە جانۋارلار فيزيولوگياسى, بيوفيزيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور سۇلتان تولەۋحان ۇلىنىڭ ايتۋلارى بويىنشا, سالتانات بەردەنقىزى ستۋدەنت كەزىندە فاكۋلتەتتىڭ جانە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەندى قاتىسقان. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا سالتانات بەردەنقىزى ەلىمىزدە ءبىرىنشى “ەكومەد” مەديتسينا ورتالىعىنىڭ باسشىسى. ەكومەد ورتالىعى 1995 جىلى سالتانات بايقوشقاروۆانىڭ باسشىلىعىمەن قۇرىلعان. ورتالىق پوستكەڭەستىڭ كەڭىستىكتە بەدەۋلىك ماسەلەسىن العا تارتىپ, ەڭ العاش دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋدى, ياعني پروبيركادا بالا ءوسىرۋدى جۇزەگە اسىرعان مەكەمە بولىپ تابىلادى. سول جىلى كلينيكا ەلىمىزدەگى تۇڭعىش ەكوورتالىق رەتىندە فرانتسياداعى دۇنيەجۇزىلىك ەكورەگيسترىنە قوسىلدى. وسى ورتالىقتىڭ ناتيجەسى 1996 جىلى 31 شىلدەدە پروبيركادا بالا ءوسىرىپ, دۇنيەگە اكەلۋدەن كورىندى. كورشىلەس ەلىمىز رەسەيدە وسىنداي جولمەن العاشقى ءسابي 1986 جىلى پروفەسسور ب.ب.لەونوۆتىڭ باسشىلىعىمەن دۇنيەگە كەلسە, ال الەمدە وسىنداي بالا 1987 جىلى انگليادا دارىگەر ريچارد ەدۆارستىڭ لابوراتورياسىندا دۇنيەگە كەلگەن.
“ەكومەد” كلينيكاسى ءاردايىم بەدەۋلىكتەن ارىلۋ جولدارى جايلى كەڭەستەر بەرەدى. سونىمەن قاتار دياگنوستيكا جانە ەمدەۋ كەزىندە ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى جوعارى اسەرلى ءادىستەردى قولدانادى. وسىنداي ەڭبەكتەردىڭ ناتيجەسىندە سالتانات بەردەنقىزى فاكۋلتەتىمىزدىڭ, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ ماقتانىشىنا اينالدى. سونداي-اق فاكۋلتەتىمىزدىڭ بيولوگيا ماماندىعىن ويداعىداي تامامداعان ستۋدەنتتەرىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ جاتىر. ءبىز ەلىمىزدىڭ وسىنداي ءبىلىمدى دە بىلىكتى قىزدارىنىڭ بار بولعانىنا قۋانامىز.
سالتانات بەردەنقىزى دەنساۋلىقتىڭ زور بايلىق ەكەندىگىن ايتادى. ونى قادىرلەپ ساقتاي ءبىلۋ قاجەت. “اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە” دەگەندەي, دەنساۋلىقتىڭ قادىرىن ادام شىنايى اۋىرعان كەزدە ءبىر-اق بىلەدى. ونىڭ ۇستىنە ادام ءۇشىن ءار ءمينوتى ەسەپتەۋلى ءبۇگىنگى باسەكەلەستىك زامانىندا دەنساۋلىقتىڭ ماڭىزى مەن قادىرى قانشالىقتى ارتا تۇسكەندىگىن ەكىنىڭ ءبىرى اڭعارا بەرمەيتىندىگى دە راس. بولامىن دەگەن بولاشاعى بار جاستار ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى ونىڭ بويىندا مىقتى دەنساۋلىق پەن ساپالى ءبىلىمنىڭ بولۋى. ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وسى ەكەۋىن قاتار ۇشتاستىرۋ ءداستۇرىن يگەرىپ شىققان جاستاردىڭ جولى جارقىن.
سالتانات بايقوشقاروۆا سەكىلدى كەشەگى ۋنيۆەرسيتەت تۇلەگى, بۇگىنگى بىلىكتى باسشى ماماننىڭ, ءارى ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن ۇيىمداستىرۋعا بەلسەنە قاتىسىپ, وسى سالادا تابىسقا جەتىپ وتىرعان جاننىڭ اۋزىنان ايتىلعان وسىنداي سوزدەر بىزگە ماڭىزدى ەستىلەدى.
ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە سالاماتتى ءومىر سالتىن ساقتاۋعا قولايلى جاعداي جاسالعان جانە ول بارىنشا ناسيحاتتالۋدا. مۇنى ءبىز حالىقتىڭ دۇرىس ءبىلىم الىپ, دەنساۋلىعىن نىعايتۋىنا بارىنشا ءمان بەرىپ وتىرعان مەملەكەتىمىزدىڭ قامقورلىعى مەن ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعىنىڭ ىسكەرلىگى مەن ىزدەنىستەرىنىڭ ناتيجەسى دەپ تۇسىنەمىز.
زۋرا ەسىمسەيىتوۆا, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.