“اۋلىنا قاراپ ازاماتىن تانى” دەگەن ەمەس پە. 90-شى جىلدارى مەڭدىعارا اۋدانىنداعى حاركوۆ اۋلىنان كوشىپ كەتكەندەر تۋىستارىنا, دوستارىنا قايتا قىدىرىپ كەلگەندە كادىمگىدەي تاڭدانىسىن جاسىرا المايدى. اتاقتى مەحانيزاتور كامشات دونەنباەۆا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەندە وداققا دۇرىلدەپ, داڭقى شىعىپ جاتاتىن اۋىلدان بەرەكە كەتكەن كەزدە ادامدار تۋعان جەردى قالاي قيىپ تاستاپ كەتەرىن بىلمەي تورىققان. نە جۇمىس جوق, نە بايلانىس جوق. اۋىلداستاردىڭ بار ءۇمىتى ىسكەر ازامات, “حاركوۆ” شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىسى سايران بۇقانوۆتا بولعان. “كەتپەڭدەر, كوشپەڭدەر , اۋىلداستارىم, بىزدە بولاشاقتا ءبارى دە بولادى, ءبارى دە قالپىنا كەلەدى. تەك ەڭبەك ەتەيىك, شىدايىق!” دەگەن ول. دۋالى اۋىز ەكەن, ساكەڭنىڭ ايتقانى كەلدى. قازىر شارۋاشىلىقتاعى تەحنيكانىڭ بارلىعى جاڭارعان, ديقاندار جاڭا تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن.
ال اۋىلدىڭ كوركىن ايتساڭىز! مەكتەپ, بالاباقشا, كىتاپحانا, كلۋب, ەمحانا–بارلىعى دا جۇمىس ىستەپ تۇر. 90-شى جىلدارى اۋىلداعى نارىق قيىندىقتارى كەزىندە تەلەفوننىڭ وزىنە جۇرت زار بولىپ قالىپ ەدى. “قازاقتەلەكوم” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ارقاسىندا قازىر تەلەفون بايلانىسىنان ەشقانداي قيىندىق جوق. ەندى الگى مەكەمەلەردىڭ بارلىعىندا دا ءىس-قاعازدارى كومپيۋتەر ارقىلى اتقارىلادى. ونىڭ ۇستىنە تۇرمىسى جاقسارعان اۋىلداستاردىڭ ءار ۇيىنەن كومپيۋتەر كورۋ قيىن ەمەس. بۇگىندە قالالىقتار تەلەفونمەن ەمەس, ينتەرنەت ارقىلى دوڭگەلەنگەن دۇنيەدەگى بار حاباردى ءبىلىپ وتىرادى. قوستاناي قالاسىنا تۋىستارىنا كەلگەندەر ولاردىڭ ۇيلەرىندەگى ينتەرنەتكە نەمەسە ارنايى ينتەرنەت كلۋبتارعا بارىپ, عالامتورعا شىعاتىن, ودان كەرەكتى ماتەريالدارىن تارتىپ الاتىن. وسى اۋىلدا تۇرعان نەمىس اعايىنداردىڭ كوپشىلىگى گەرمانياعا قونىس اۋدارعان. قازاقتارمەن اعايىنداي بولىپ قالعان ولار تەلەفونمەن حابارلاسقاندا “ينتەرنەتكە شىقساڭدارشى, ەمىن-ەركىن حات جازىسايىق تا” دەپ جاتادى. بىراق ۇيلەرگە ينتەرنەت جەلىسىن قوسۋ تەلەفون ارقىلى عانا مۇمكىن بولاتىن. ونى وتكىزۋ قازەكەمنىڭ اسىقپايتىن مىنەزىمەن كەيىنگى قالا بەرەتىن. ەندى مىنە, “قازاقتەلەكوم” اكتسيونەرلىك قوعامى EV-DO تەحنولوگياسى نەگىزىندە سىمسىز قاتىناس جەلىسىن ىسكە قوستى. ەندى حاركوۆ اۋلىنان جازىلعان حات ەلەكتروندى پوشتا ارقىلى ساناۋلى مينوتتە الەمنىڭ قاي تۇكپىرىنە دە جەتىپ تۇر. مەكتەپ وقۋشىلارى ينتەرنەتتە شارلايدى, قىزىقتى ماتەريالداردى تابادى. قالالىقتاردان ەش ايىرماشىلىعى جوق, زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ راحاتىن بىردەي كورىپ وتىر.
مۇنداي قۋانىشقا تەك مەڭدىعارا اۋدانىنداعىلار عانا ەمەس, كورشى سارىكول, قوستاناي اۋدانى جۇرتشىلىعى دا يە بولدى. جاقىندا قوستاناي وبلىسىنا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارنايى جۇمىس ساپارى اياسىندا اۋىلدىق جەرلەردە قۇرىلعان سىمسىز قاتىناس جەلىسىنىڭ قاناتقاقتى جوباسىنىڭ تۇساۋكەسەرى دە بولدى. وندا “قازاقتەلەكوم” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى قۋانىشبەك ەسەكەەۆ ەلباسىعا EV-DO تەحنولوگياسىن پايدالانۋ نەگىزىندە مۇمكىن بولعان كەڭ جولاقتى قاتىناس قىزمەتتەرى تۋرالى ايتىپ بەرگەن ەدى.
اۋىلدىق جەرلەردە ينتەرنەت جەلىسىنە كەڭ جولاقتى قاتىناۋدى ۇيىمداستىرۋ CDMA-450 ستاندارتى نەگىزىندەگى سىمسىز بايلانىس جەلىلەرىن جايىپ تارماقتاۋ جوباسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى بولىپ تابىلادى. بۇل جوبانىڭ ەلىمىز ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك دامۋى ءۇشىن دە ماڭىزى وراسان زور. سوندىقتان ول “30 كورپوراتيۆتىك كوشباسشى” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان سەرپىندى جوبالار قاتارىنان كورىنەدى. ەڭ باستىسى, بۇل سىمسىز قاتىناس جەلىسى اۋىل مەن قالا تۇرعىندارى اراسىنداعى اقپاراتتىق تەڭسىزدىك ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىنىڭ كوتەرىلگەندىگىن دە كورسەتەدى.
اۋىلدىق جەلىگە سىمسىز بايلانىستى ەنگىزۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە قازاقستاننىڭ بارلىق اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرى تەلەفونمەن قامتىلدى. ول ءۇشىن 392 بازالىق ستانسا ورناتىلدى, 232 مىڭ اۋىلدىق ابونەنت تەلەفون بايلانىسىنا قوسىلدى. ال ەلىمىز اۋماعىنىڭ 60 پايىزى CDMA-450 جەلىسىمەن قامتىلدى.
قازىر اۋىلداعى “قازاقتەلەكوم” اق ابونەنتتەرىنىڭ جالپى سانى ءبىر ميلليوننان استى. ال ەلىمىز اۋماعىنىڭ 60 پايىزى جەلىمەن قامتىلدى.
ينتەرنەتكە شىعۋ جىلدامدىعىن ۇلعايتۋ ءۇشىن EV-DO ء(Evolutىon-Data ءOptىmىzed) ستاندارتى ازىرلەندى. ول ۇيالى جەلىلەردىڭ ءۇشىنشى بۋىنى – CDMA-2000 نەگىزىندە ىسكە اسىرىلۋدا. مۇنىڭ ءمانىسى, ول ابونەنتتەردى جەرۇستى تەلەكوممۋنيكاتسيالارى ارنالارىنا تەلىمەي-اق, ولارعا كەڭ جولاقتى قاتىناۋ قىزمەتتەرىن ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قولدانىستاعى CDMA جەلىلەرىنە ۇستەمەلەپ سالىنعان قوندىرعى. جاڭا تەحنولوگيا جوعارى جىلدامدىقپەن اقپاراتتار بەرۋ مۇمكىندىگى ەسەبىنەن ينتەرنەتكە قوسىلۋدىڭ ەڭ جوعارى جىلدامدىعى –3 مب/س دەيىن قول جەتكىزدى. اۋىلدىق جەلىدە EV-DO تەحنولوگياسىمەن اقپاراتتار بەرۋدەگى جوعارى جىلدامدىققا ساندىق دەرەكتەردى ىقشامداۋدىڭ تىڭ الگوريتمدەرىن قولدانۋ ەسەبىنەن قول جەتكىزىلدى جانە CDMA-450 جەلىسى قامتيتىن اۋماقتىڭ كەز كەلگەن جەرىندە ينتەرنەت قاتىناسىنىڭ جوعارى جىلدامدىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
مىنە, قوستاناي وبلىسىنداعى ءبىرشاما اۋىلدار وركەنيەتتىڭ وسىنداي جەتىستىگىن پايدالانا باستادى. “قازاقتەلەكوم” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى قۋانىشبەك ەسەكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەندى 2-3 جىلدا EV-DO تەحنولوگياسىن پايدالاناتىن سىمسىز قاتىناس جەلىسىمەن ەلىمىزدىڭ بارلىق اۋىلدىق ءوڭىرى قامتىلاتىن بولادى.
اۋىلداعى مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرى قۇجاتتار, ايلىق, توقساندىق ەسەپ بەرۋ ءۇشىن الىستان قوستاناي قالاسىنا ات ارىتىپ, ارنايى كەلەدى.
– مەن مەكتەپتە فەلدشەر بولىپ قىزمەت ىستەيمىن. اۋداندىق, وبلىستىق مەديتسينا مەكەمەلەرىنە ءجيى بارۋىما تۋرا كەلەدى. ەندى ينتەرنەتتى ەركىن پايدالانسام, قالاعا جۇگىرۋىم دە ازايار دەپ ويلايمىن. ال اۋىلدىق جەردە كوبىنە ۇيدە بولعاندا شارۋاڭ بىتەدى,–دەيدى ءلاززات قىپشاقبايقىزى.
ەندى ءلاززات سەكىلدى ءوزىنىڭ باسشىلارىمەن جوعارى جىلدامدىعى قامتاماسىز ەتىلگەن ينتەرنەت ارقىلى حابارلاسۋىنا ابدەن بولاتىنىن بىلگەندە اۋىلداعى اعايىننىڭ قايسىسى بولسا دا كوڭىلدى ءبىر دەمدەدى. ويتكەنى بۇل جۇمىستى ونىكتى, تۇرمىستى كورىكتى ەتەدى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي وبلىسى.