حيددينك

الەمگە ايگىلى سپورت ساڭلاعى

“ولەڭنىڭ كەي-كەيدە قالاي-قالاي تۋاتىنىن بىلسە­ڭىز­دەر عوي سىزدەر...” – اننا احماتوۆانىڭ ءبىر جولى وسىلاي دەگەنى بار ەكەن. ءسوز پاتشاسىنىڭ جايى سولاي بولعاندا كۇندە شىعىپ جاتقان گازەتتەگى جۋرناليستىك ماقالالاردىڭ قالاي-قالاي جازىلىپ قالاتىنىن ايتپاسا دا تۇسىنەرسىز. مىنا ماقالانىڭ دۇنيەگە كەلۋى دە توسىن بولعالى تۇر. سەبەبىن اڭگىمەنىڭ سوڭىنا قاراي ايتارمىز. اۋەلى ازداعان شەگىنىس جاساپ الايىق. ...اۋىلعا جاس مامان كەلدى. الماتى دەنەشىنىق­تىرۋ ينستيتۋتىنىڭ تۇلەگى. اتى-ءجونى – ابرەك وسپانوۆ. ءبىزدىڭ بەسقۇبىرداعى س.سەيفۋللين اتىنداعى مەكتەپكە فيزرۋك بولىپ ورنالاستى. سول كۇننەن دەمەي-اق قويايىقشى, سول ايدان دەمەي-اق قويايىقشى, ەكى-ءۇش ايدان كەيىن-اق ءومىر وزگەرىپ كەتتى. ءبىز ءۇشىن. جەتىنشى كلاسس وقۋشىلارى ءۇشىن. جوق, بۇكىل مەكتەپ ءۇشىن. جوق, بۇكىل اۋىل ءۇشىن. ماسەلە ساكەن مەكتەبىنە سوعان دەيىن جوعارى ءبىلىمدى دەنەشىنىقتىرۋ مامانى كەلمەگەنىندە عانا ەمەس ەدى. ونشا انىعىن بىلمەدىك, ءتىپتى بىزدەن بۇرىن مەكتەبىمىزدە ونداي ديپلومدى مۇعالىم بولسا بولعان دا شىعار. ايتەۋىر, ءبىزدىڭ بالا سانامىزدا ابرەك اعاي, بۇگىنگى تىلمەن ايتساق, ناعىز رەفورماتور كۇيىندە قالدى. ءۇيىر­مەدەن ۇيىرمە قۇرىلىپ, سەكتسيادان سەكتسيا اشىلىپ, جارىستان جارىس جالعاساتىن بولدى. اينالاسى ءبىر جىل­دىڭ ىشىندە فۋتبول الاڭى جابدىقتالدى, باسكەت­بول, ۆولەيبول, جەڭىل اتلەتيكادان ءبىزدىڭ مەكتەپ كەيدە اۋدان ورتالىعىنداعى “لەنين جولى” ورتا مەكتەبىنەن (ايتقانداي, وزەكەڭ – وزبەكالى جانىبەكوۆ كازپي-ءدى ءبىتىرىپ بارعان بويدا الدىمەن سول مەكتەپتە تاريح ءپانىن وقىتقان) وزىپ كەتەتىندى شىعاردى. ءبىز ءبارىمىز سا­باق­تان كەلە سالا اپىل-عۇپىل اۋقاتتانىپ الىپ, قايتادان مەكتەپكە جۇگىرەتىندى شىعاردىق. “سوۆەتسكي سپورت”, “سپورتيۆنىە يگرى” سياقتى گازەت-جۋرنالداردى جاز­دى­رىپ الاتىندى شىعاردىق. ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ ءدال ىرگەسىندەگى “كەنەنباي سازدان” شىقپايتىندى شىعاردىق. ءبىرازىمىز سپورتپەن تاپ سونىڭ سوڭىنا تۇسەتىندەي اي­نالىستىق ءتىپتى.  راس, ءدال سول مەكتەپتەن بەرى قويعاندا رەسپۋبليكاعا تانىلعان سپورتشى شىعا قويعان جوق. بۇگىندە و دۇنيەلىك ابرەك اعامىز دا اتى الىسقا جايىلعان جاتتىقتىرۋشىعا اينالا العان جوق. بىراق, ول كىسىنىڭ ءبىزدىڭ بويىمىزعا نامىس وتىن جاعىپ, ويىمىزعا باسەكەشىلدىك رۋحىن ءسىڭىرىپ كەتكەنى راس. سپورت مامانىنىڭ, كاسىبي جاتتىقتىرۋشىنىڭ ومىردە قانداي ورىن الاتىنىن سولاي سەزىنگەنبىز. ارينە, ءار ءىستىڭ ءوز ساڭلاقتارى, ءوز جۇلدىزدارى بار. سپورت جاتتىقتىرۋشىلارى دا سونداي. ءبىز بۇگىن فۋت­بول جاتتىقتىرۋشىلارىنىڭ بۇكىل الەم مويىنداعان جارىق جۇلدىزى جايىندا اڭگىمەلەكپىز. بۇلاي ايتۋدىڭ ءوزى وڭاي دا ەمەس. تەلەديداردان فۋتبول كورە باستاعان كەزىمىزدەن بەرى قاراي تارتساق تا تالاي-تالاي تارلانداردىڭ اتى-ءجونىن جاتقا ايتا الامىز. بالا كۇننەن ءوزىمىزدىڭ سوۆەت سپورتىنداعى ميحايل ياكۋشين, گاۆريل كاچالين, كونستانتين بەس­كوۆ ەسىمدەرىنە قانى­عىپ وستىك, كەيىن ۆالەري لوبانوۆسكي, يۋري سەمين, ۆالەري گاززاەۆ باسقارعان كوماندالاردىڭ ويىن ورنەگىنە كوز قاندىردىق. ال ماريو زاگاللو, فرانتس بەككەنباۋەر, يوحان كرويف (بۇرىن كرۋيف دەپ جا­زىلاتىن), ماركو ۆان باستەن, فا­بيو كاپەللو سياق­تى فۋتبول جاتتىقتىرۋشى­لارى­نىڭ اتى اڭىز­عا اينالعان دەۋدىڭ ەش ارتىقتىعى جوق. ءبىزدىڭ بۇگىنگى ماقالامىزدىڭ كەيىپكەرى دە قازىردىڭ وزىندە سول ۇلىلار قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ءوز ورنىن العانى انىق. ول ادام – ەندى ءدال ءبىر اپتادان كەيىن ەلوردامىز استانا تورىندەگى جاڭا ستاديون الاڭىنا جاڭا كومانداسىن – تۇركيا قۇراما كومانداسىن الىپ شىعاتىن گۋس حيددينك. ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ. “سپورت دەگەن ءبىر سيقىر” – وتاندىق سپورت جۋرناليستيكاسىنىڭ داۋسىز ساڭلاعى سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ ءبىر كىتابى وسىلاي اتالاتىن. ءيا, جۇمىر جەردى سپورت اتتى سيقىر باۋراپ العالى ءبىراز بولدى. بۇگىندە پلانەتا ءومىرىن سپورتسىز كوز­گە ەلەستەتۋ قيىن دەپ جازۋ قىزدىرمانىڭ قى­زىل ءسوزى, جاداعاي جۋرناليستيكانىڭ ءدال ءوزى. سپورت ءومىر­دىڭ ورنەگى سيپاتىنان اسىپ, ءومىردىڭ وزىنە اي­نالىپ تا ۇلگەردى. وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىل­دا­رىندا سالۆادور مەن گوندۋراس قۇراما كومان­دا­لارىنىڭ كەزدەسۋى كەزىندەگى قاقتىعىستىڭ اياعى ەكى ەلدىڭ سوعىسىمەن بىتكەنىن ۇمىتا قويعان جوق­پىز. سول عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارىندا اراب-يز­رايل سوعىسى تۇسىندا ەكى جاقتىڭ كەلىسىمىمەن ۇرىس قيمىلدارى الەم چەمپيوناتى ويىندارىنىڭ تەلەترانسلياتسياسى كەزىندە, ەكى تايمنىڭ ۋاقىتىنا شەكتەپ توقتاتىلا تۇرعانى دا بولعان. كەزىندە ما­را­دونا تۋرالى ماقالامىزدا (2006, 9 ماۋسىم) كەل­تىرىلگەن مىنا جايدى ەسىڭىزگە تاعى سالا كەتەيىك. 1969 جىلى ۇلىبريتانيا كورولەۆاسى ەليزاۆە­تا ءىى برازيلياعا بارعاندا بولعان وقيعا بارشاعا بەلگىلى. 200 مىڭ جانكۇيەر سىياتىن الەم­دەگى ەڭ ۇلكەن “ماراكانا” ستاديونىندا كورولەۆا­نىڭ قۇر­­مە­تىنە فۋتبول ماتچى ۇيىمداستىرىلادى. ويىن سو­ڭى­نان ەليزاۆەتا ءىى پەلەگە ەسكەرتكىش كۋبوك تاپسى­را­دى. كۋبوكتى اتاقتى فۋتبولشىنىڭ قولىنا ۇستا­تىسىمەن كەرى بۇرىلادى. سول كەزدە ەل كورولەۆاسى مەن فۋتبول كورولىنىڭ قاتار تۇرعان ءساتىن سۋرەتكە تارتىپ ۇلگەرە الماي قالعان فوتو­گراف­تاردىڭ بىرەۋى: “كورولەۆا, توقتا! پەلەنىڭ جانىنا بارىپ تۇر!”, دەپ ايقايلاپ جىبەرەدى… اسىرىپ ايتتى دەمەڭىز, پەلە, ەيسەبيو, بەك­كەن­باۋەر, پلاتيني, ريۆالدو, رونالدو, رونالدينيو, زيدان, بەكحەم سياقتى ويىنشىلار­دىڭ اتاق-داڭ­قى ەشبىر كورولىڭىزدەن كەم تۇسپەيدى. ايتقانداي, وسى تۇستا بۇكىل الەمدە ەل گيمندەرى ەكى جاعدايدا عانا ورىندالاتىنىن دا ايتايىق. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ەل باسشىلارىنىڭ شەت ەلدەرگە مەملەكەتتىك ساپارمەن بارۋى. ونىڭ ەكىنشىسى – ەل سپورتشى­سىنىڭ ءدۇبىرلى جارىستا التىن مەدال الۋى. بۇل سوزگە تۇسىندىرمە قاجەت بولماس. انشەيىندە دە ەلىككىش ادامزات بالاسى سپورت دەگەن­دە, اسىرەسە فۋتبول دەگەندە ءتىپتى جەلىگىپ كەتە­دى. 1998 جىلى فرانتسيا فۋتبولدان الەم چەمپيو­نى اتاندى. فينالدىق ويىندا فرانتسۋزدار اتاقتى برازيليالىقتاردى 3:0 ەسەبىمەن قيراتا جەڭدى. ەكى دوپتى زيدان باسپەن سوقتى, ءۇشىنشى گولعا دوپ بەردى. سول تۇستا بۇكىل ەلدە ءتۇبى الجيرلىك زينەدين زيدان­دى فرانتسۋز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى­نىڭ سايلاۋىنا كانديدات ەتىپ ۇسىنۋ جونىندە قول جيناۋ ناۋقانى باستالىپ كەتكەنى بار... ول ناۋقاندى فۋتبولشىنىڭ ءوزى توقتاتقان. سپورت الەمىندە سونداي جاعداي 2002 جىلى قايتالاندى. بۇل جولى ءتۇبى گوللانديالىق قانا ەمەس, ءوزى دە گوللانديا ازاماتى وڭتۇستىك كورەيا رەس­پۋبلي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتتىگىنە ۇسىنىلا جازدادى. بۇل جولى دا سول ناۋقانعا قول جيناۋ بو­لا­شاق كانديداتتىڭ ءوتىنىشى بويىنشا توقتاتىلدى. ءيا, فۋتبولدان كەلەسى الەم بىرىنشىلىگىنەن كەيىن وڭتۇستىك كورەيا قۇراما كومانداسىنىڭ باس باپكەرى گۋس حيددينك سول ەلدە شىن مانىندە ۇلتتىق باتىرعا اينالعان. “2002 جىلعى الەم چەمپيوناتىنان كەيىن گوللانديالىق جاتتىقتىرۋشى گۋس حيددينكتىڭ ەسىمى وڭتۇستىك كورەيادا كوشەلەر مەن ستاديوندارعا بەرىلدى, ونىڭ ەسكەرتكىشتەرى ورناتىلدى, گوللان­دىق­تى ەل پرەزيدەنتى قىزمەتىنە كانديدات ەتىپ ۇسىنۋ يدەياسى كوتەرىلدى. وڭتۇستىك كورەيادا ودان وتكەن تانى­مال ادام بولعان جوق...” – بيىل ماسكەۋدىڭ “ۆەچە” باسپاسىنان شىققان “ستو ۆەليكيح فۋتبولنىح ترەنەروۆ” كىتابىنىڭ اۆتورى ۆلاديمير مالوۆ تاپ وسىلاي جازادى. كورەيلەر ويتپەگەندە قايتسىن؟ كورەيادا فۋت­بول كەنجەلەپ قالعان بولسا. كورەي جانكۇيەرلەرى ءوز كومانداسىنىڭ سول الەم بىرىنشىلىگىنىڭ اقتىق جارىسىنا قوسىلعانىنىڭ وزىنە قۋانىپ جۇرسە. توپتىق تۋرنيردەن شىعىپ, فينالدىڭ سەگىزدەن ءبىر بولىگىنە وتكەنىنىڭ وزىنە ءولىپ-ءوشىپ, كوشەدە ءبىر-ءبىرىنىڭ بەتىن ءوبىپ جۇرگەندە ول بەلەستەن دە وتە شىعىپ, شيرەك فينالعا جەتسە. ودان وتكەندەرىنە قۋانىشتان ەستەرىن جيا الماي جاتقاندا ەل كومانداسى جارتىلاي فينالعا شىعا كەلسە. ارينە, قۋانادى. جۇرەكتەرى جارىلا قۋانادى. ونىڭ ۇستىنە كورەيا قۇراما كومانداسى بۇل بيىككە السىزدەۋ توپقا تۇسكەننىڭ, جەرەبە ساتىنەن شىق­قاننىڭ ارقاسىندا كوتەرىلمەگەن. كورەيا كو­مان­داسى جارتىلاي فينالعا جەتكەنشە پورتۋگاليانى جەڭگەن, يتاليانى جەڭگەن, يسپانيانى جەڭگەن! وسى كەرەمەتتى جاساعان ادام گۋس حيددينك ەدى. رەسەيدىڭ ءبىرىنشى ارناسى تۇسىرگەن “حيددينك گۋس يۆانوۆيچ” دەگەن دەرەكتى فيلم بار ەكەن. “ەكەن” دەي­تىنىمىز – ول ءفيلمدى ءوزىمىز وسى ماقالاعا كىرىس­كەن الدىڭعى كۇنى عانا كورە الدىق. جاقسى لەنتا. ارتىق-اۋىس ءسوزى جوق, كەيىپكەردىڭ بالالىق شاق جايىنداعى اڭگىمەسىنەن وربىتە وتىرىپ, بۇكىل ءومىرىن كوز الدىڭىزعا كەلتىرەدى. گۋس حيددينك 1946 جىلى گوللانديانىڭ گەرمانيامەن شەكتەسەر تۇسىنداعى ۆارسەۆەلد دەگەن كىشكەنتاي قالاشىقتا تۋعان. التى بالالى وتباسىنان. بەسەۋى ۇل بالا. جاستايىنان تەڭبىل دوپ قۋالاعان گۋس سونداعى “دە گرافسحاپ” كلۋبىن­دا ءبىراز جىل ويناعان. 1970-1972 جىلدارى اتاقتى “ەيندحوۆەندە” دە ونەر كورسەتىپتى, ايتسە دە سول ەكى جىلدان كەيىن ءوز كومانداسىنا قايتىپ بارعان. 30 جاسىندا اقش-قا كەتىپ, سوندا “ۆا­شينگ­تون ديپلوماتس” كلۋبىندا وينايدى دا, گوللاندياعا ورالعان سوڭ الاڭعا شىعۋىن ءوزىنىڭ “دە گرافسحاپ” كلۋبىندا اياقتايدى. قىسقاسى, حيددينك فۋتبولشى رە­تىندە ايرىقشا تانىمال بولعان ەمەس. ءارى فۋت­بول­شى, ءارى جاتتىقتىرۋشى رەتىندە ۇلىلار قاتارىنا قوسىلۋ سيرەك. سول سيرەك باقىت ماريو زاگاللو, فرانتس بەككەنباۋەر, يوحان كرويف, ماركو ۆان باستەن سياقتى ساڭلاقتاردىڭ عانا ماڭدايىنا جا­زىلعان. كۇنى كەشە وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكا­سىن­دا وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە ۇلى مارادونا جات­تىقتىرعان ارگەنتينا كومانداسى­نىڭ جالپا­سى­نان تۇسكەنىن بۇكىل جاھان كوردى. مۇنداي مىسالدار كوپ. گۋس حيددينك ءوز باقىتىن جاتتىقتىرۋشىلىق قىزمەتتەن تاپقان. وسى جولعا تۇسكەنىنە 4 جىل جاڭا تولعاندا اتاقتى “پسۆ ەيندحوۆەن” كلۋبىنىڭ ءتىز­گىنىن ۇستاۋعا قول جەتكىزگەن. حيددينك كلۋبقا كەلە سا­لىسىمەن ايگىلى رۋد گۋلليتتىڭ “ميلانعا” اۋى­سىپ كەتكەنىنە قاراماستان, جاڭا جاتتىقتىرۋ­شى­نىڭ باسشىلىعىمەن “ەيندحوۆەن” سول جىلى-اق چەمپيون اتانادى. كەلەسى 1988, ودان كەيىنگى 1989 جىل­داردا دا گوللانديا چەمپيوندىعىن قولدان شى­عارمايدى. 1988 جىلى “ەيندحوۆەننىڭ” ەۋروپا چەم­پيوندارى كۋبوگىن جەڭىپ الۋى جاسى قىرىقتىڭ قىر­قاسىنا جاڭا شىققان جاتتىقتىرۋشىنىڭ اتا­عىن بۇكىل ەۋروپاعا جايادى. سودان كەيىن-اق ونى جان-جاققا شاقىرۋ باستالعان. الدىمەن تۇرىكتىڭ “فەنەر­باحچەسىن”, ودان كەيىن يسپاننىڭ “ۆالەن­سيا­سىن” باسقارىپ, ەكى كوماندانى دا جەڭىس بيىگىنە جەت­كىزگەن حيددينككە 1995 جىلى گوللانديا قۇراما­سىنىڭ تىزگىنى سەنىپ تاپسىرىلادى. ول ءوز ەلىنىڭ كومانداسىن 1998 جىلعى فرانتسياداعى الەم چەمپيوناتىنا دايىنداۋعا كىرىسكەن كەزەڭ گوللاند فۋتبولى­نىڭ قۇتى قاشىڭقىراپ, قادىرى كەتىڭ­كىرەپ تۇرعان كەزى بولاتىن. حيددينكتىڭ باسشى­لىعىمەن گوللاند­ىقتار مۇنىڭ الدىنداعى 20 جىلدىڭ ىشىندە باعىندىرا الماعان بيىكتەردەن استى. سەگىزدەن ءبىر فينالدا يۋگوسلاۆيانى (ەلدەر ءبىر قۇ­راماعا قوسىلعان ەدى), شيرەك فينالدا ارگەنتينا قۇراماسىن جەڭىپ, تەك جارتىلاي فينالدا برازيليا­لىق­تارعا, ونىڭ وزىندە ويىننان كەيىنگى پەنالتي سەرياسىندا عانا جول بەردى, ءسويتىپ بىرىنشىلىكتەن قولا مەدالمەن ورالدى. گۋس حيددينكتىڭ سول جىلى الەمدەگى ەڭ اتاقتى, ەڭ قىمبات كلۋب سانالاتىن “رەالعا” شاقىرىلىپ جۇرگەنى دە سوندىقتان ەدى. حيددينك مادريدكە بارعان جىلى-اق “رەال” (ونى “كورول كلۋبى” دەپ تە اتايتىنىن بىلەسىز) توكيودا برازيليانىڭ “ۆاسكو دا گاما” كلۋبىن ۇتىپ, كونتينەنتارالىق كۋبوكتى جەڭىپ العان. سودان كەيىن عوي كورەيلەردىڭ حيددينكتى اتتاي قالاپ, ەل قۇراما كومانداسىن “سۇيەگى بىزدىكى, ەتى سىزدىكى” دەپ قولعا بەرەتىنى. ودان قانداي عاجايىپ ناتيجە شىققانىن ماقالانىڭ باسىندا ايتىپ وتتىك. جوق, “ايتىپ وتتىك” دەپ قويا سالاتىن جەر ەمەس بۇل. 2002 جىلعى الەم چەمپيوناتى ەكى ەلدە – وڭتۇستىك كورەيا مەن جاپونيادا وتكەنى بەلگىلى. وڭتۇستىك كورەيا فۋتبول فەدەراتسياسى حيددينكتىڭ الدى­نا ەكى ماقسات قويادى. ءبىرىنشىسى – ىرىكتەۋ تو­بىنان شىعۋ, ەكىنشىسى – ايتەۋىر جاپونيادان تومەن تۇرماۋ. حيددينك ەكى ماقساتتىڭ ەكەۋىنە دە قول جەتكىزدى. كورەيلىكتەر پولشا قۇراماسىن 2:0 ەسەبىمەن ۇتتى, امەريكالىقتارمەن تەڭ وينادى, توپتان شىعۋ ءۇشىن پورتۋگاليالىقتارمەن تەڭ ويناسا دا جەتكىلىكتى بولىپ تۇرعان جەردەن ولاردى ۇتىپ كەتتى. ونىمەن دە توقتاپ قالعان جوق. يتاليانى جەڭىپ, شيرەك في­نال­عا شىقتى. يسپانيانى جەڭىپ, جارتىلاي في­نالعا شىقتى. “وسى جەڭىستەن كەيىن وڭتۇستىك كو­رەيا­دا نە بولىپ, نە قويعانىن سۋرەتتەپ جازۋ قيىن. گوللانديالىق جاتتىقتىرۋشى ەندى جاي عانا حالىق باتىرى بولىپ قويماي, ۇلتتىق كوماندانى فۋتبول وليمپىنە الىپ شىققان قۇدايعا اينالدى. ەگەر ول جارتىلاي فينال ويىنىندا دا جەڭىسكە قول جەت­كىزگەنىندە, تەگى, ونىڭ قۇرمەتىنە حرامدار تۇرعىزىلا باستار ەدى” – ۆلاديمير مالوۆتىڭ وسى سوزىنە ەكى كورەيانىڭ قاي-قايسىسىندا دا تىم قۇرىسا ءبىر رەت بولىپ قايتقان ءار ادام سەنەرىنە ءشۇبا جوق. الايدا, حرام­دار تۇرعىزىلمادى. جارتىلاي فينالدا وڭ­تۇستىك كورەيا قۇراماسى گەرمانيا كومانداسىنان 0:1 ەسەبىمەن ۇتىلدى. ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن بولعان ويىندا دا كورەيلىكتەر تۇرىكتەردەن باسىم تۇسە المادى. مۇنىڭ ءبارى زاڭدى ەدى. كورەيلىك ويىنشىلاردىڭ بۇدان ارتىق ونەر كورسەتۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. وسىنىڭ ءوزى عالامات ناتيجە ەدى. سول عالاماتتى گۋس حيددينك جاسادى. “حيددينك كورەيلىكتەردىڭ ساناسىن توڭكەرىپ ءتۇسىردى. بارىنەن بۇرىن ول ەل قۇراما كومانداسىنىڭ باستى مىندەتى جاپونيادان جاقسى ويناۋ عانا دەيتىن تار تۇسىنىكتىڭ تاس-تالقانىن شىعاردى”, دەپ جازادى ينتەرنەت بەتىندە يگور رابينەر. ءوز ماقساتىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن حيددينك توسىن قادامدارعا دا بارا بىلەدى. كورەيا كومانداسىن جاتتىقتىرۋعا كىرىسكەن كەزدە ەلدەگى ءاربىر جاس مىندەتتى تۇردە 3 جىل اسكەر قاتارىندا بولۋعا ءتيىستى ەكەنىن ەستيدى. ارينە, بۇل ءتارتىپ ەل قۇراماسىنىڭ ويىنشىلارىنا دا قاتىستى. جيىرما جاسقا جاڭا جەتكەندە مىندەتتى تۇردە جاسىل الاڭنان ءۇش جىلعا قول ءۇزۋ كەز كەلگەن فۋتبول­شى­نىڭ قاناتىن قايىراتىنى انىق. جۇرتتىڭ ءبارى سترەلتسوۆ ەمەس قوي. سترەلتسوۆتىڭ ءوزى دە الاڭعا قايتا شىققاندا ءدال بۇرىنعىداي ويناماعان. سودان حيددينك ەل باسشىلىعىنا: “ەگەر ءبىز يتاليانى جەڭسەك, قۇراما كومانداداعى 23 ويىنشى تۇگەلدەي اسكەردە قىزمەت ەتۋ مىندەتىنەن قۇتىلاتىن بولسىن” دەگەن تالاپ قويادى. ويىنعا ءبىر كۇن قالعاندا حيد­دينكتىڭ قالتافونى شار ەتىپ, ار جاعىنان داۋىس ەستىلەدى: “مەن ەل پرەزيدەنتىنىڭ كومەكشىسىمىن. ويىن­شىلارعا حابارلاي بەرىڭىز: ەگەر كوماندا يتال­ياندىقتاردى جەڭسە, ولاردىڭ ەشقايسىسى ارميادا قىزمەت اتقارمايتىن بولادى”. ەرتەڭىنە وڭتۇستىك كورەيا قۇراما كومانداسى يتاليا قۇراما كومانداسىن جەڭەدى... داڭق تۇعىرىنىڭ باس اينالارداي بيىگىندە, ەشكىمنىڭ تۇسىنە دە كىرمەيتىندەي قوماقتى شارت­تاردان باس تارتا تۇرىپ كورەيا قۇراماسىن تاستاپ شىققان سەبەبىن حيددينكتىڭ ءوزى بىلاي تۇسىندىرەدى: ء“سوز بار ما, وسىناۋ شالقىعان شاتتىق پەن شا­بىتتى تۇتاس ۇلتپەن بىرگە سەزىنۋ تاماشا-اق ەدى. الاي­دا, اقىرى كەتەتىن بولساڭ دەر كەزىندە كەتە ءبىلۋ كەرەك. مەن كورەيادا كوشەگە شىعۋدان قالدىم – تىم اتاقتى بولىپ كەتتىم. ونىڭ ۇستىنە قۇرامانىڭ جاتتىقتىرۋشىسى رەتىندە ناقتى جۇمىستى مەن 2005 جىلعا, ياعني كەلەسى الەم چەمپيوناتىنىڭ ىرىكتەۋ كەزەڭىنە دەيىن كۇتۋگە ءتيىس ەدىم. وعان قوسا “ەين­دحوۆەنگە” بەرگەن ۋادەم دە بولاتىن”. بۇدان كەيىن حيددينكتىڭ اۆستراليا كومانداسىن باسقارىپ, 1974 جىلدان بەرى الەم بىرىنشىلىگىنىڭ فينالدىق بولىگىنە دە شىعا الماي جۇرگەن قۇرامانى چەمپيوناتتىڭ سەگىزدەن ءبىر بولىگىنە وتكىزگەنىن بارشا جۇرت بىلەدى. ءبىز ءۇشىن حيددينك ەسىمى ول رەسەي فۋتبول وداعى­مەن شارتقا وتىرىپ, ەل قۇراماسىن ەۋروپا چەمپيوناتىنا ازىرلەۋگە كىرىسكەن 2006 جىلدان بەرى ەتەنە تانىس. قازاقستاندىقتار بۇل كەزەڭدەگى رەسەي قۇراماسىنىڭ ويىندارىن تۇگەل دەرلىك كورگەن. 2008 جىلعى اۆستريا مەن شۆەيتساريادا قاتار وتكەن ەۋروپا بىرىنشىلىگىندەگى كەزدەسۋلەر دە ەستە. “كوكا-كولا” كومپانياسىنىڭ شاقىرۋى بويىنشا سول جازدا ءبىر توپ جۋرناليستەرمەن بىرگە اۆستريا استا­ناسىنا اتتانعانىمىز, رەسەي كومانداسىنىڭ يسپان­دىقتارمەن تارتىستى ويى­نىن تاماشالاعانىمىز ءالى كۇنگە كوز الدىمىزدا. رەسەي قۇراماسى سوندا يسپانيانى جەڭدى, گرە­كيا­نى جەڭدى, شۆەتسيانى جەڭدى. سەگىزدەن ءبىر فينالدا ەۋروپا چەمپيوندىعىنان نەگىزگى ۇمىتكەرلەردىڭ ءبىرى سانالاتىن گوللانديامەن كەزدەستى. گوللاند جاتتىقتىرۋشى باسقاراتىن رەسەي كومانداسى گول­لاندياعا قارسى شىقتى. ولار توپتىق تۋرنير­دە فرانتسيانى 4:1, يتاليانى 3:0 ەسەبىمەن قيراتا جەڭىپ, ەشكىمدى بەت قاراتپاي تۇرعان بولاتىن. جاتتىقتىرۋشىسى – ماركو ۆان باستەننىڭ ءوزى. بۇل ويىن قازىردىڭ وزىندە سپورت تاريحىنا ەنىپ ۇلگەردى. بۇل ويىن جايىندا جاڭاعى ۆلاديمير مالوۆتىڭ “ستو ۆەليكيح فۋتبولنىح ماتچەي” دەگەن كىتابىندا ابدەن-اق اڭگىمەلەنگەن. ءبىز ماقا­لا باسىندا جۇگىنگەن “حيددينك گۋس يۆانوۆيچ” اتتى فيلمدە ول ويىننىڭ ەڭ ءبىر اسەرلى ساتتەرى­نىڭ ءبارى كوز الدىڭىزعا كولبەڭدەي كەلتىرىلەدى. مىنە, ماتچ باستالا بەرگەندە گوللاند قورعاۋشىلا­رى اندرەي ءارشاۆيندى شالىپ قۇلاتتى, يۋري جيركوۆ سوققان ايىپ دوپتى قاقپاشى زورعا قاي­تار­دى. مىنە, سول قاقپاشى ەندى ءارشاۆيننىڭ سوق­قىسىنان كەيىن دوپتى الاڭ شەتىنە جىبەرىپ جاتىر. تاعى ءبىر ساتتە رومان پاۆليۋچەنكو ايىپ الاڭىنا تاستالعان دوپقا الدىمەن جەتىپ, گول سالىپ جاتىر. ىلە-شالا گوللان­دىق­تار جاۋاپ قايتاردى. ەسەپ 1:1. ويىننىڭ نەگىزگى ۋاقىتى وسىلاي اياقتالدى. مۇندايدا بەرىلەتىن ءار­قايسىسى 15 مينوتتىك ەكى شاعىن تايمنىڭ ءبىرىنشىسى ناتيجەسىز ءبىتتى. سوندا كورسەتتى رەسەيلىكتەر ءوزىنىڭ بار مۇمكىندىگىن. ۇزىلىسكە دەيىن انىق دوپ سوعۋ مۇمكىندىگىن جىبەرىپ العان اندرەي ارشاۆين 112 مينوتتە سول قاناتتان قۇيىنداتىپ كەلىپ دوپتى قاق­پا باعاناسىنىڭ ارعى باسىنا تاستادى. قاقپاشىدان اسىپ كەتكەنىمەن سىرتقا شىعىپ بارا جاتقان دوپقا الدىمەن دميتري توربينسكي جەتتى. ەسەپ 2:1. ويىننىڭ 116 مينوتىندە تاعى دا سول ارشاۆين نەشە ءتۇرلى فينتتەرمەن ايىپ الاڭىنا جول تاۋىپ, دوپتى قاقپاعا قاراي قاقىراتا سوقتى. ەسەپ 3:1. “سول ويىننان كەيىن مەنىڭ گوللانديادا دوسىم قالعان جوق”, دەپ ءازىل-شىنى ارالاس اڭگىمە ايتادى حيددينك ايگىلى ماتچ تۋرالى. شۆەيتساريانىڭ بازەل قالاسىنداعى “سانكت-ياكوب پارك” ستاديونىندا 2008 جىلعى 21 ماۋسىمدا وتكەن سول ويىن رەسەي قۇراما كومانداسىنىڭ تالاي جىلداردان بەرگى ەڭ تاماشا ونەر كورسەتۋى ەكەندىگى كۇمانسىز. ول كۇندەردە رەسەي كۇندىز-ءتۇنى توي تويلاۋمەن بولدى. ول كۇندەر رەسەي فۋتبولىنىڭ جۇلدىزدى شاقتارى عانا ەمەس, ول كۇندەر جالپى ورىس رۋحىنىڭ اسپانداي اسقاقتاعان كەزەڭى ەدى. قالاي دەگەندە دە نەگىزىن ورىستار قالاعان, ءدال ورتاسىندا ۇلى ۇستىنداي سانالىپ رسفسر تۇرعان كەڭەس وداعى اتتى سوڭعى يمپەريا قۇلاعالى بەرى بۇل حالىق ءدال سول كۇندەردەگىدەي قۋانىپ كورمەگەن شىعار, تەگىندە. ءبىز ۆەناعا جارتىلاي فينال ويىنىن كورۋگە باردىق. رەسەي قۇراماسى يسپانيامەن كەزدەستى. رەسەيلىكتەر بولاشاق چەمپيونداردان 1:4 ەسەبىمەن جەڭىلىپ قالدى. ءبارىبىر ماتچتى قىزىعا تا­ماشالادىق. الاڭعا ءبىر, الاڭ جيەگىندەگى حيددينككە ءبىر قاراپ وتىرىپ ءارتۇرلى ويعا كەتتىك. الدىمەن كەڭەس وداعى قۇراماسىنىڭ, ودان كەيىن رەسەي قۇراماسىنىڭ ويىندارىن تەلەديداردان كورىپ كەلە جاتقانىمىزعا كەم قويعاندا 40 جىل. سوناۋ 1970 جىلعى مەحيكو چەمپيوناتىنان بەرى كەشەگى كەڭەس ەلى فۋتبولشىلارىنىڭ تالاي تاماشا ويىنىنا كۋا بولعانبىز. 1972 جىلعى ەۋروپا چەمپيوناتىندا فەدەراتيۆتى گەرمانيامەن كەزدەسۋ, 1988 جىلعى قۇرلىق بىرىنشىلىگىندە گوللانديا قۇراماسىمەن كەزدەسۋ, سول جىلى وتكەن سەۋل وليمپياداسىندا برا­زي­ليامەن ويىن ەستە. ايتسە دە سوۆەت سپورت­شىلارى بولسىن, رەسەيلىك فۋتبولشىلار بولسىن ءدال سول جىلعى ەۋروپا چەمپيوناتىنداعىداي جار­قىلداپ, جاسىن ونەر كورسەتكەن ەمەس. حيددينكتىڭ رەسەي فۋتبولى الدىنداعى ەڭبەگى قۇراما كوماندانىڭ قولىن قۇرلىق بىرىنشىلىگىنىڭ قولا مەدالىنە جەتكىزىپ بەرگەنى دەۋ جەڭىل ءسوز. حيددينك رەسەي فۋتبولىن ەۋروپالىق ۇلگى-قالىپتارعا كوشىرىپ بەردى. ءتىپتى جەڭىلگەن ويىندارىنىڭ وزىنە قىزىعا قاراۋعا بولاتىنداي ورنەگىن قالىپتاستىردى. فۋتبولشىلاردىڭ الاڭدى كورۋى, دوپ بەرۋى, جالپى ويىن سۋرەتى وزگەردى. تەلەديداردا ءبىز كوبىنە دوپتىڭ ماڭايىنداعى ادامداردىڭ قيمىل-قارەكەتىنە قاراۋ­مەن بولامىز. دوپتى قابىلداپ الۋ دا, ونى ءدال بەرۋ دە, قاقپانى كوزدەۋ دە شەبەرلىكتى قاجەت ەتەتىنىن ايتۋ ارتىق. ايتسە دە شىن شەبەرلىك دوپسىز وي­ناۋ­دان, ياعني ارىپتەسىڭنىڭ دوپ تاستاۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ­دەن, دوپ تاستاماسا دا سونداي قاۋىپ جاساپ, قارسىلاستىڭ قورعاۋشىسىن وزىڭمەن ەرتە كەتۋدەن, ءسويتىپ شابۋىلدىڭ كەڭىستىگىن كەڭەيتۋدەن كورىنەدى. حيددينكتىڭ جاتتىقتىرۋشى رەتىندەگى ەرەكشە قاسيەتى وسىنداي سيپاتتارىنان تانىلادى. جاتتىقتىرۋشى, ارينە, ستراتەگ, تاكتيك بولۋى كەرەك. ودان دا بۇرىن ۇستاز بولۋى كەرەك. ينتەرنەت بەتىندەگى ماتەريالداردىڭ تالايىنان حيددينكتىڭ وسى ۇستازدىعىنا كوز جەتكىزەتىن دەرەك, دايەك, دەتالداردى تابا الاسىز. ءبىر جولى رەسەي قۇراما­سى­نىڭ ءۇش ويىنشىسى جاۋاپتى ماتچ الدىندا تۇنگى بارعا بارىپ, قىز-قىرقىنمەن بي بيلەپ, كوڭىل كوتەرىپتى. ونى كىرمەيتىن تەسىگى جوق پاپاراتستسيلەر بەينەكامەراعا ءتۇسىرىپ الىپ, سول كەشتە-اق ين­تەر­نەت­كە سالىپ جىبەرىپتى. مۇندايدا وزگە جاتتىق­تىرۋشىلار قايتەدى؟ الگىلەردى ەرتەڭگى ويىنعا شىعاتىن قۇرامنان الىپ تاستايدى. ارتىنشا جالپى قۇراما كوماندادان قۋادى. ال حيددينك قايتكەن؟ بۇكىل كوماندانى جيناپ الىپ, جاڭاعى ينتەرنەت بەينەماتەريالىن قايتالاپ كورسەتكەن. “بۇلارىڭ نە, قيمىلدارىڭ وراشولاق, بيلەگەن سوڭ دۇرىستاپ بيلەۋ كەرەك. جۇرتتان ۇيات بولدى عوي”, دەگەن. بار ايتقانى سول. جازالانۋعا ءتيىستى ءدال سول ءۇش جىگىت كەلەسى كەزدەسۋدە جۇرتتىڭ بارىنەن دە جانى­عا ويناپ, سول ۇشەۋدىڭ ەكەۋى دوپ سالىپتى. قۇراما كوماندادا مۇنان كەيىن ونداي ءتارتىپ بۇزۋ ساپ تىيىلىپتى. حيددينكتىڭ ويىنشىلارعا قۇرمەتى, سەنىم كورسەتۋى جونىندە از جازىلماعان. سونىڭ ءبىر ءساتى مىنانداي. بۋەنوس-ايرەسكە بارعان ساپارىندا حيددينككە ديەگو مارادونانىڭ ءوزى تەلەفون سوعادى دا, سول كۇنگى كەشتە وتەتىن ليبەرتادورەس كۋبوگىنىڭ ويىنىن تاماشالاۋعا شاقىرادى. “ىقىلاستانا بارار ەدىم, ايتسە دە مەن كوماندامەن بىرگە بولۋىم كەرەك”, دەيدى حيددينك. سودان مارادونا اتاقتى كۋبوكتىڭ اقتىق ويىنىنا حيددينك باسقاراتىن اۆستراليا كومانداسىن تولىق قۇرامىمەن شاقىرۋعا ءماجبۇر بولادى. مارادونانىڭ شاقىرۋىمەن تاما­شالاعان ويىندى ءار فۋتبولشىنىڭ ۇمىتپايتىنى بەلگىلى. سوعان قول جەتكىزگەن جاتتىقتىرۋشىنى بۇرىنعىدان دا قۇرمەتتەي تۇسكەنى تاعى بەلگىلى. قازىر گۋس حيددينك تۇركيا قۇراما كوماندا­سى­نىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى. استاناداعى ويىن – حيد­دينكتىڭ ىستامبۇلعا بارعالى بەرگى العاشقى رەسمي كەزدەسۋى. مۇنىڭ الدىندا تۇركيا كومانداسى جولداستىق كەزدەسۋدە رۋمىنيا قۇراماسىن 2:0 ەسەبىمەن جەڭگەن. ال ەندى ماقالانىڭ باسىنداعى وسى جازعانى­مىز­دىڭ دۇنيەگە كەلۋى توسىن بولعالى تۇر دەگەنىمىزدى تۇسىندىرەيىك. راسى كەرەك, وسىدان ەكى-ءۇش كۇن بۇرىن گۋس حيددينك تۋرالى قالام تارتا قويۋدى ويلاماعان دا ەدىك. وعان تۇرتكى بولعان جاعداي – 3 قىركۇيەك كۇنى وتەتىن قازاقستان – تۇركيا قۇراما كوماندا­لارى­نىڭ ويىنى قارساڭىندا قاربالاستىڭ جوققا جۋىقتىعى. بۇل ويىن – 2012 جىلعى ەۋروپا بىرىنشىلىگىنىڭ ىرىكتەۋ ءتۋرنيرىنىڭ تۇڭعىش ويىنى. فرانكفۋرتتە وتكەن جەرەبە ءبىزدى ا توبىندا گەرمانيا, تۇركيا, بەلگيا, اۆستريا, ءازىرباي­جان­مەن باق سىناستىرعالى وتىر. وقىرمانداردىڭ ەسىندە ءجۇرسىن دەپ گازەت بەتىنىڭ ورتاڭعى تۇسىنا ىرىكتەۋ ءتۋرنيرىنىڭ ويىندار كەستەسىن ارنايى جاريالاپ تا جاتىرمىز. قاربالاستىڭ جوققا جۋىقتىعىن مىنادان كورە بەرىڭىز: قازاقستان – تۇركيا قۇراما كوماندالارى­نىڭ 3 قىركۇيەك كۇنى وتەتىن كەزدەسۋىنە ءالى بىردە ءبىر بيلەت ساتىلعان جوق. تەك ينتەرنەت ارقىلى وتىنىمدەر عانا قابىلدانۋدا.  بيلەتتەر ەرتەڭنەن, ياعني 28 تامىزدان باستاپ “استانا-ارەنا” ستاديونىنىڭ كاس­سالارىندا ساعات 11-دەن 19-عا دەيىن ساتىلادى. ۋاقىت تا تىعىز, بيلەت ساتىپ الىپ قايتۋ ءۇشىن قالا سىرتى­نا بارىپ قايتۋ دا وڭاي ەمەس. دەگەنمەن, ۋەفا بىرىنشىلىگىنىڭ العاشقى ويىنىنا, ونىڭ ۇستىنە ەۋروپالىق ستاندارتتارعا ساي سالىنعان تا­ماشا ستاديونىمىزداعى تۇڭعىش ويىنعا جانكۇيەر­لەردىڭ تولىق جينالارىنا, فۋتبولشىلارىمىزدى قول­داپ-قۋاتتارىنا سەنگىمىز كەلەدى. وزگە ەلدەردە مۇن­داي ماتچتار الدىندا قالا تۇرماق, بۇكىل ەل ءدۇر­لى­گىپ كەتەدى, جاقىن قالالاردان جانكۇيەرلەر دە جەتەدى. قازاقستان سپورتى سان سالادان ولجا سالعان. شۇكىر, قورجىنىمىزدا وليمپيادانىڭ, الەم, قۇرلىق بىرىنشىلىكتەرىنىڭ التىن, كۇمىس, قولا مەدالدارى بارشىلىق. جولىمىز بولماي جۇرگەن جەرىمىزدىڭ ءبىرى – فۋتبول. بۇل جالعىز قازاقستان جانكۇيەرلەرىنىڭ جانىن كۇيدىرەر جاي ەمەس. سان ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى ازيا مەن افريكانىڭ ءدال وسى تەڭبىل دوپقا كەلگەندە ءالى كۇنگە باعى جانباي تۇرعانىن جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. كەشە وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىندا وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە افريكا كوماندالارىنىڭ ىشىنەن تەك گانا بوي كورسەتە الدى, ونىڭ ءوزى دە شيرەك فينالعا عانا جەتتى. انشەيىندە شىعارمايتىنى جوق, تاپپايتىنى جوق جاپونيا دا سەگىزدەن ءبىر فينالدا پاراگۆاي قۇراماسىنان جالپ ەتە قالدى. الدىڭعى جىلعى بەيجىڭ وليمپياداسىندا امەري­كا­لىق­تاردىڭ وزىنە قارا كورسەتپەي كەتكەن قىتاي­لىق­تار دا جاسىل الاڭعا كەلگەندە جاسىپ سالا بەرەدى, ولار ءتىپتى الەمدىك بىرىنشىلىكتىڭ ەسىگىنەن اتتاپ كور­گەن ەمەس. ويتكەنى, فۋتبول – وتە-موتە كۇردەلى سپورت ءتۇرى. ءتۇر­كىستاننان تۇلەپ ۇشقانىنا ەكى-ءۇش جىل وتەر-وتپەستە وليمپياداعا جەتىپ, سول جارىستان ال­تىننان القا تاعىپ ورالاتىن بەكزات باۋىرىمىز­دىڭ ەرلىگى سياقتى قۇبىلىستار فۋتبول الەمىندە سيرەك كەزدەسەدى. بۇل ارادا ماسەلە فۋتبولدىڭ ۇجىمدىق ويىن ءتۇرى ەكەندى­گىندە عانا ەمەس. ماسەلە فۋتبولدا ەلدىڭ ەلدىگىن كورسەتەتىن كوپتەگەن فاكتورلاردىڭ سىنعا تۇسە­تىندىگىندە. بالالار فۋتبولىنان, ستاديوندار, جاتتىعۋ الاڭ­دارى, دايىندىق پۋنكتتەرىنىڭ ين­فراقۇرىلىمى­نان باستاپ, فۋتبول اتريبۋتيكا­سىنىڭ ساپاسىنا, تۋرنيرلەردى ۇيىمداستىرۋ مەنەدجمەنتىنە, بيلەتتەر ساتۋ, جارناما, ترانسلياتسياعا دەيىن ويلاستىرىلىپ جۇرگىزىلمەسە, فۋتبول بەلگىلى ءبىر دارەجەدە بيزنەس كوزىنە اينالماسا ءماندى ناتيجە كۇتۋ قيىن. بۇگىنگى زامان دوپ ويناعان وزار زامان. مىسالى, ءبىز اڭگىمەلەپ وتىرعان گۋس حيددينك رەسەي قۇراما كومانداسىن باسقارعان كەزىندە جىلىنا 7 ميلليون ەۋرو الىپ تۇردى. مادريد “رەالى­نىڭ” اعا جاتتىق­تىرۋشىسى جوزە موۋ­رينيۋ قازىر جىلىنا 10 ميل­ليون ەۋرو تابادى. ءتىپتى قازاقستان وبلىستارىنداعى كوماندالار ويىنشىلارىنىڭ ايلىعى دا كوبىمىزدىڭ تۇسىمىزگە كىرمەيدى. ال فۋتبولدىڭ بەرەر اتاق-ابىرويىن, ءبىر ساتتە بۇكىل حالقىڭدى باقىتقا بولەۋگە جاعداي جاسايتىن مۇمكىندىگىن ءتىپتى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. وسىنى ۇعىندىرۋىمىز كەرەك جاس ۇرپاققا. بارىنەن بۇرىن فۋتبولعا مەملەكەتتىڭ اتىن شىعاراتىن, ەل ازاماتتارىنىڭ كوڭىل-كۇيىن قالىپتاستىراتىن, وتانشىلدىعىن ارتتىراتىن ۇلى قۇرال رەتىندە قاراۋ قاجەت. قادىر مىرزاليەۆ جاقسى ايتقان: مەن سپورتتىڭ بىلە بەرمەن ءمانىسىن, سوندا دا ايتام, بەيتانىسىم, تانىسىم: فۋتبولعا بار, فۋتبولعا بار, ەگەر دە قالعىپ كەتىپ بارا جاتسا نامىسىڭ! نامىستى قالعىتپايتىن سول ۇلى ويىننىڭ ۇلى ۇستالارىنىڭ ءبىرى – اتى-ءجونىن جەر-جاھان تۇگەل بىلەتىن جاتتىقتىرۋشى گۋس حيددينك. سول سپورت ساڭلاعى بىزگە كەلە جاتىر. ەسىڭىزگە ساقتاڭىز: 3 قىركۇيەك كۇنى. استاناعا. * * * “ا” توبىنداعى ويىندار كۇنتىزبەسى 2010 جىل 3 قىركۇيەك, جۇما بەلگيا – گەرمانيا قازاقستان –تۇركيا 7 قىركۇيەك, سەيسەنبى گەرمانيا – ءازىربايجان تۇركيا – بەلگيا اۆستريا – قازاقستان *** 8 قازان, جۇما گەرمانيا – تۇركيا اۆستريا –– ءازىربايجان قازاقستان – بەلگيا * * * 12 قازان, سەيسەنبى بەلگيا – اۆستريا ءازىربايجان – تۇركيا قازاقستان – گەرمانيا 2011 جىل 25 ناۋرىز, جۇما اۆستريا – بەلگيا گەرمانيا – قازاقستان * * * 29 ناۋرىز, سەيسەنبى تۇركيا – اۆستريا بەلگيا – ءازىربايجان * * * 3 ماۋسىم, جۇما اۆستريا – گەرمانيا بەلگيا – تۇركيا قازاقستان – ءازىربايجان * * * 7 ماۋسىم, سەيسەنبى ءازىربايجان – گەرمانيا *** 2 قىركۇيەك, جۇما ءازىربايجان – بەلگيا گەرمانيا – اۆستريا تۇركيا – قازاقستان * * * 6 قىركۇيەك, سەيسەنبى اۆستريا – تۇركيا ءازىربايجان – قازاقستان * * * 7 قازان, جۇما تۇركيا – گەرمانيا ءازىربايجان – اۆستريا بەلگيا – قازاقستان * * * 11 قازان, سەيسەنبى گەرمانيا – بەلگيا تۇركيا – ءازىربايجان قازاقستان – اۆستريا