كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا پىسىقتاعان جاڭا اتا زاڭ – مەملەكەتتىڭ باسقارۋ جۇيەسىن, بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى قاتىناستى, ساياسي جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن قايتا قاراۋعا ارنالعان اۋقىمدى ساياسي قادام. بۇل باستاما – ەلدىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋىنا باعىتتالعان ينستيتۋتسيونالدىق جاڭعىرۋدىڭ لوگيكالىق جالعاسى.
كوميسسيا جۇمىسى بىرنەشە كەزەڭدە ءوتتى. العاشقى وتىرىستاردا رەفورمانىڭ جالپى باعىتى ايقىندالدى. ءبىرپالاتالى پارلامەنت – قۇرىلتاي مودەلىنە كوشۋ, حالىق كەڭەسىن قۇرۋ, ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتىن ەنگىزۋ, زاڭ شىعارۋ راسىمدەرىن قايتا قاراۋ سەكىلدى ستراتەگيالىق ماسەلەلەر كوتەرىلدى. بۇل ۇسىنىستاردىڭ بارلىعى «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداتىن جاڭا ساپادا ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. رەفورمانىڭ تۇجىرىمدامالىق نەگىزدەرى ايقىندالدى. مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين اتاپ وتكەندەي, ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭا نورمالار كوميسسيا وتىرىستارى بارىسىندا عانا پايدا بولعان جوق. بۇل – جارتى جىل بويى ازاماتتاردان, ساراپشىلاردان, قوعامدىق بەلسەندىلەردەن eOtinish پەن eGov پلاتفورمالارى ارقىلى كەلىپ تۇسكەن 10 مىڭعا جۋىق ۇسىنىستىڭ قورىتپاسى. ياعني رەفورما – قوعاممەن بىرگە ءپىسىپ-جەتىلگەن شەشىم.
سول كەزەڭدە ءبىرپالاتالى پارلامەنت – قۇرىلتاي مودەلىنە كوشۋ ماسەلەسى باستى تاقىرىپتاردىڭ بىرىنە اينالدى. مۇندا نەگىزگى سالماق پارتيالارعا تۇسەدى. ياعني سايلاۋشى ءبىر ادامعا ەمەس, بەلگىلى ءبىر ساياسي باعدارلاماعا, يدەياعا داۋىس بەرەدى. بۇل حالىقتىڭ ەركىن كەيىن بۇرمالاۋعا, دەپۋتاتتىڭ جەكە مۇددەگە قاراي باعىت اۋىستىرۋىنا جول بەرمەيدى. پارتيا العان داۋىس سانىنا ساي ماندات الادى جانە سول سەنىم ءۇشىن تولىق ساياسي جاۋاپكەرشىلىك ارقالايدى.
كوميسسيانىڭ كەلەسى وتىرىستارىندا ناقتى باپتار تالقىلانىپ, رەفورمانىڭ قۇقىقتىق مازمۇنى ايقىندالا ءتۇستى. ۇكىمەت, سوت جۇيەسى, پروكۋراتۋرا, كونستيتۋتسيالىق سوت, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى, ارنايى قۇقىقتىق رەجىم سەكىلدى باعىتتار بويىنشا ۇسىنىستار پىسىقتالدى. بۇل كەزەڭدە رەفورمانىڭ تەك ساياسي ەمەس, قۇقىقتىق سالماعى ايقىن سەزىلدى. ەكىۇشتى تۇسىندىرۋگە جول بەرمەيتىن, ناقتى ءارى انىق نورمالار قالىپتاستىرۋ باستى ماقسات بولدى.
ادام قۇقىقتارى ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەرىلدى. جاڭا رەداكتسيادا ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعىنىڭ ابسوليۋتتىلىگى, جەكە باسىنا تيىسپەۋشىلىك قاعيداتى كۇشەيتىلەدى. كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە ميراندا ەرەجەلەرىن بەكىتۋ ۇسىنىلدى.
پرەامبۋلا تولىق جاڭارتىلدى. بۇل جەردە كونستيتۋتسيانىڭ يدەيالىق-مورالدىق نەگىزى كۇشەيتىلدى. ادام, ونىڭ ءومىرى, قادىر-قاسيەتى, قۇقىقتارى ەڭ جوعارى قۇندىلىق رەتىندە ايقىن بەكىتىلدى. رەفورما تەك ساياسي قۇرىلىمدارمەن شەكتەلمەيدى. مادەنيەت, ءبىلىم, عىلىم جانە يننوۆاتسيا قۇندىلىقتارىن ناقتى كورسەتۋ قاجەتتىگى, ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعىن ءابسوليۋتتى نورما رەتىندە بەكىتۋدىڭ ماڭىزى, مەملەكەت پەن ءدىن قاتىناسىن ناقتى قۇقىقتىق شەڭبەردە رەتتەۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارىلدى. سونىمەن قاتار نەكە مەن وتباسى قۇندىلىقتارىن قورعاۋ, قورشاعان ورتاعا جاۋاپكەرشىلىك, دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ, زياتكەرلىك مەنشىك ماسەلەلەرى دە نىعايتىلدى. سوت تورەلىگى مەن سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قاتىستى نورمالار ناقتىلاندى.
كوميسسيا جۇمىسى كورسەتكەندەي, بۇل وزگەرىستەر «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسىنىڭ جاڭا مازمۇندا ىسكە اسۋىنا جول اشادى. وڭىرلەر ءۇشىن بۇل رەفورمانىڭ ءمانى ەرەكشە. زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنىڭ ىقشامدالۋى, پارلامەنت جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ارتۋى ايماقتاردان كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ۇلتتىق دەڭگەيدە ناقتى ءارى جەدەل قارالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. پروپورتسيونالدىق جۇيە ارقىلى وبلىستىق مۇددە پارتيالىق باعدارلامالاردا كورىنىس تابادى. بۇل جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ مەن وڭىرلىك ساياساتتىڭ جاڭا ساپاسىنا جول اشادى.
ماڭىزدىسى – ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر مەملەكەتتىڭ بىرتۇتاستىعىنا, اۋماقتىق تۇتاستىعىنا قاۋىپ توندىرمەيدى. بۇل نورما وزگەرىسسىز قالدى. بەلگىلى ءبىر اۋماقتاردا ارنايى قۇقىقتىق نەمەسە قارجىلىق رەجىم ەنگىزۋ تەك ەكونوميكالىق دامۋدى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان جانە تەك كونستيتۋتسيالىق زاڭ ارقىلى جۇزەگە اسادى.
اتا زاڭ ءمəتىنى وقۋعا جەڭىل, تۇسىنۋگە وڭاي, قۇقىقتىق تۇرعىدان ناقتى قۇجاتقا اينالادى دەپ سەنەمىز. اتا زاڭ مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس, حالىقتىڭ تاڭداۋى بولۋى كەرەك. سوندىقتان الداعى كەزەڭدە قوعاممەن اشىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى, وڭىرلەردەگى تالقىلاۋلار ەرەكشە ماڭىزعا يە.
شالقار بايبەكوۆ,
اباي وبلىسى ءماسليحاتىنىڭ توراعاسى, كونستيتۋتسيالىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى