قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ءورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە انىقتالعان بولاتىن. وسىعان وراي 2010 جىلدىڭ 19 ناۋرىزىندا پرەزيدەنت جارلىعىمەن 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بەكىتىلدى. وسى باعدارلاماعا سايكەس اعىمداعى جانە كەيىنگى جىلدارى “بولاشاق ەكونوميكا” سەكتورلارى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, ەلەكتروندى قىزمەت جانە “ەلەكتروندى ۇكىمەتتى” دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بيزنەس جانە حالىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ جانە وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن “ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” ارحيتەكتۋراسى قۇرىلىپ, كەدەن وداعى شەڭبەرىندە ءمالىمەتتەرمەن الماسۋ ءۇشىن ينفوكوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم جانە دە ەلەكتروندى ليتسەنزيانىڭ, ەلەكتروندى نوتارياتتىڭ جانە ەلەكتروندى ساتىپ الۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى ەنگىزىلەتىن بولادى.
وسىعان وراي اعىمداعى جىلدىڭ 15 شىلدەسىندە مەملەكەت باسشىسى “ەلەكتروندى ۇكىمەت” جۇيەسىنىڭ رەسپۋبليكامىزدا قولدانىلىپ, بولاشاقتا ودان ءارى دامۋىنا باعىتتالعان “ەلەكتروندى ۇكىمەتتى” دامىتۋ ماسەلەلەرى زاڭناماسىنىڭ اكتىلەرىنە كەيبىر وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭعا قول قويدى. زاڭنىڭ نەگىزگى ماقساتى “ەلەكتروندى ۇكىمەت” جۇيەسىن دامىتۋدا اقپاراتتىق جۇيەنى قولدانا وتىرىپ قۇقىقتىق نورمالاردى بەكىتۋ جولىمەن, ەلەكتروندى فورماداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتى كورسەتۋ جانە اكىمشىلىك ىستەردى وڭتايلاندىرۋ, ەلەكتروندى قىزمەت كورسەتۋدە مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن ساپانى ارتتىرۋ جانە ولاردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ.
قازاقستان تمد-داعى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلادى. 2010 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا رەسەي جانە بەلارۋسسيامەن بىرىگىپ قۇرعان كەدەن وداعى ءوز كۇشىنە ەندى, بۇل – قازاقستاندىق بارلىق باستامالاردىڭ سەرپىندى العا باسۋى. ءۇش ەلدىڭ بىرىگۋىنىڭ كەلەسى ءبىر ماڭىزدى كەزەڭى 2012 جىلدىڭ 12 قاڭتارىندا ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قالىپتاستىرۋ بولماق. بۇل كاپيتال مەن جۇمىس كۇشىنىڭ ەركىن قوزعالىسى قامتاماسىز ەتىلەتىن بىرىگۋدىڭ اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيى. تمد-داعى وڭىرلىك ەكونوميكالىق بىرىگۋلەردى قولداي وتىرىپ, ۇكىمەت قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنا جاۋاپ بەرەتىندەي جاعدايدا بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ ۇدەرىسىن بەلسەندى جۇرگىزۋى كەرەك.
وسىعان بايلانىستى, قازىردەن باستاپ ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر پايدا بولعان جاڭا مۇمكىندىكتەردى دۇرىس باعالاۋلارى قاجەت. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا ليتسەنزيالىق قىزمەتپەن 22 ورتالىق مەملەكەتتىك ورگان, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 288 وبلىستىق بولىمشەلەرى اينالىسادى. ودان باسقا دا ليتسەنزيالاۋ باعىتىنداعى 27 سالا بار (ونەركاسىپتەر, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم جانە ت.ب.). ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ ساۋدا كوميتەتى تاريفتىك كۆوتالار جانە تاۋار بيرجاسى سالاسىندا قىزمەتپەن اينالىسۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جەكەلەگەن يمپورت تاۋارلارىنا ليتسەنزيالار, رۇقسات قاعازدار بەرۋدى جۇزەگە اسىرادى. اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلدىعىندا كوميتەت “ليتسەنزيالاۋ تۋرالى”, “ىشكى ساۋدا سالاسىندا ليتسەنزيالاۋ ەرەجەسى تۋرالى كەلىسىمنىڭ بەكىتىلۋى تۋرالى”, “تاۋار بيرجاسى تۋرالى” زاڭدارعا سايكەس 150-دەن استام رۇقساتتىق قۇجاتتار بەردى.
قازىرگى ۋاقىتتا ساۋدا كوميتەتى “ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار” اق-پەن بىرلەسە وتىرىپ ليتسەنزيالاۋ ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرۋ جانە مەملەكەتتىك ورگاندار – ليتسەنزيارلار مەن بيزنەس قاۋىمداستىقتار اراسىنداعى ءتيىمدى, اشىق مەحانيزمدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن “ە-ليتسەنزيالاۋ” مەملەكەتتىك مالىمەتتەر بازاسىن سىناقتىق پايدالانىلۋعا ەنگىزدى.
“ە-ليتسەنزيالاۋ” مالىمەتتەر بازاسى – اۆوماتتاندىرىلعان قۇرىلىم. ول كاسىپكەرلىك قىزمەت تۇرلەرىن, سونداي-اق تاۋارلاردى يمپورتتاۋ-ەكسپورتتاۋدى ليتسەنزيالاۋ كەزىندەگى مالىمەتتەردى جيناۋ, قايتا وڭدەۋ, كوكەيكەستىلەندىرۋ, ساقتاۋ ءۇشىن قاجەتتى اقپاراتتىق جۇيە. جۇيە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بەرىلگەن, توقتاتىلعان جانە قايتارىپ الىنعان ليتسەنزيالاردىڭ بىرىڭعاي ەسەبىن جۇرگىزۋ قىزمەتىن اتقارادى. سونىمەن قاتار ليتسەنزيا الۋعا ءوتىنىش بەرۋ, ەسەپ جىبەرۋ, ليتسەنزياسى بار-جوعى تۋرالى مالىمەتتەر الۋ پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
ءومىر ءسۇرۋ قارقىنىنىڭ ءوسۋى جانە تۇرعىلىقتى حالىقتىڭ جۇمىسباستىلىعىن ەسەپكە العاندا, مەملەكەتتىك ليتسەنزيالاردى بەرۋدىڭ ەلەكتروندى ءتۇرى ەرەكشە ماڭىزعا يە بولماق.
ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلۋ قىزمەتىنە باعانىڭ تومەندەۋى حالىقتىڭ اقپاراتتىق ساۋاتتىلىعىنىڭ وسۋىنە جول اشىپ, web-تەحنولوگيا بازاسىندا وسىنداي جاڭالىقتاردى ەنگىزۋگە جانە ءتيىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتالمىش قىزمەتتى اۆتوماتتاندىرۋ مەملەكەتتىك ليتسەنزيا الۋ ءۇردىسىن جەڭىلدەتىپ قانا قويماي, پاراقورلىقتىڭ جولىن كەسۋگە دە ۇلەسىن قوسادى. سونىمەن قاتار, web-پورتالدا ليتسەنزيا الۋ كەزىندە باسشىلىققا الىناتىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق قۇجاتتار جۇيەسىن جاريالاۋ ارقىلى ازاماتتارعا ليتسەنزيا الۋ ءتارتىبىن تۇسىندىرۋگە جانە تولىق ەمەس نەمەسە دۇرىس رەسىمدەلمەگەن ارىزدار سانىن ازايتۋعا جانە اكىمشىلىك كەدەرگىلەردىڭ تومەندەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
“ە-ليتسەنزيالاۋ” جوباسىنىڭ اياسىندا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە اقپاراتتىق جۇيە قۇرىلاتىن بولادى. وسى جۇيە ارقىلى بيزنەس-ۇردىستەردى اۆتوماتتاندىرۋعا نەمەسە بار اقپاراتتىق جۇيەنى, وكىلەتتى مينيسترلىكتەر, ۆەدومستۆولار (اۋماقتىق بولىمشەلەردى قوسا العاندا), جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بەلگىلى ءبىر قىزمەت تۇرىمەن اينالىسۋ قۇقىعىنا مەملەكەتتىك ليتسەنزيالاردى بەرۋ, سونداي-اق ليتسەنزيالاۋ سالاسىنداعى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ قىزمەتىن بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك تۋادى.
“ە-ليتسەنزيالاۋدى” ەنگىزۋ بويىنشا حالىقارالىق تاجىريبەنى الىپ قارايتىن بولساق, “ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” كومەگىمەن ۇلىبريتانيادا ءۇش جىل ىشىندە 400 ملن. فۋنت ۇنەمدەۋ كوزدەلۋدە. اعىلشىنداردىڭ كوپشىلىگى مەملەكەتتىك قىزمەت الۋ كەزىندە ۇكىمەت سايتىنا جۇگىنۋدە. ءوتكەن جىلدىڭ قاڭتارىمەن سالىستىرعاندا ولاردىڭ سانى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتارىندا 11 ميلليوننان 27 ميلليونعا دەيىن ءوستى. ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ كەڭ تاراعانى تەك ونىڭ ىڭعايلىلىعىندا عانا ەمەس, سونداي-اق ۋاقىت ۇنەمدەۋ جانە پوشتا ماركالارىنا جانە كولىك قۇرالدارىنا كەتەتىن شىعىندى ازايتۋمەن دە بايلانىستى. وسى سەبەپتەردىڭ اراسىندا ءتۇرلى اۋرۋلاردى, مىسالى, “شوشقا تۇماۋى” جۇقتىرۋ قاۋپىن ازايتاتىنىن دا جوققا شىعارۋعا بولمايدى. جەكە قارىم-قاتىناستى, كولىكپەن قاتىناۋدى قىسقارتۋ ءۇشىن اعىلشىندار ون-لاين بايلانىسىنا كوبىرەك كوڭىل بولۋدە.
وسى ماسەلەمەن ەرتەدەن اينالىسىپ جۇرگەن بريتاندىق ساراپشىلاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, ەلەكتروندى ۇكىمەت بۇل ەلدە تەك ءۇشىنشى تالپىنىستان سوڭ عانا تانىمالدىلىققا يە بولا باستاعان. ونى قۇرۋ 1998 جىلدىڭ باسىندا باستالدى. بىراق تەك سوڭعى بەس جىل ىشىندە عانا بۇل باعدارلاما ايتارلىقتاي دامي باستاعان. قازىرگى ۋاقىتتا انگليادا جەرگىلىكتى جانە فەدەرالدىق تۇرعىدا كورسەتىلەتىن ەلەكتروندى مەملەكەتتىك قىزمەت سانى – 171. ولارعا سالىق ينسپەكتسياسىمەن بايلانىس, ونىڭ ىشىندە سالىق دەكلاراتسياسىن تولتىرۋ, ءارتۇرلى ليتسەنزيالاردى الۋ, ءتۇرلى باج سالىقتارىن تولەۋ جاتادى. سونىمەن بىرگە ازاماتتارعا جانە زاڭدى تۇلعالارعا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن قىزمەتتەر ەكى پورتالدا ۇسىنىلادى. تۇرعىنداردىڭ مۇددەسىن ەسكەرەتىن دە دەپارتامەنتتەر بار. ولار ءبىر-بىرىمەن ءDىrectGov ارقىلى حابارلاسادى. بيزنەس مۇددەسىن ويلاۋشىلاردىڭ ءBusىnessLىnk ارقىلى قارىم-قاتىناس جاساۋلارىنا بولادى.
قولدانۋشىعا ءوز ءىسىن ۇيىمداستىرۋ قاجەت بولسا, ءDىrectGov قىزمەتى ءۇشىن بولەك پارول بولۋى كەرەك, ونى ولار جەكە تۇلعا رەتىندە قولدانادى جانە ءBusىnessLىnk قىزمەتى ءۇشىن دە جەكە پارول كەرەك, ونى كاسىپكەرلەر قولدانادى. بىراق بارلىعى اقپاراتتىڭ ءوتۋىن باقىلايتىن بىرىڭعاي شليۋز ارقىلى وتەدى. مۇنداي شەشىمدى “مايكروسوفت” كومپانياسى ۇسىنعان جانە انگليادا ول بارىنشا وڭتايلى بولىپ سانالادى. ستاتيستيكا ءمالىمەتتەرىنە جۇگىنسەك, ازاماتتار مەن ۇكىمەت اراسىنداعى ەلەكتروندى بايلانىس, ءتىپتى بۇل جوبانىڭ جارناماسىنا كەتكەن بارلىق شىعىندى قوسا العاندا دا ءتيىمدى. ساراپشىلار الداعى ۋاقىتتا بۇل ۇنەم وسە تۇسەدى, ويتكەنى ينتەرنەت ارقىلى بايلانىس كوبىرەك بولادى, شەنەۋنىكتەردىڭ اپپاراتى ازايادى, پوشتا شىعىندارى قىسقارادى, قاعاز شىعىنى ازايادى دەپ سانايدى.
قازىرگى تاڭدا ساۋدا كوميتەتى قاعاز جانە ەلەكتروندى نۇسقادا بىردەي ءوتىنىشتەردى قابىلدايدى. تاۋاردىڭ ايرىقشا ءتۇرىنىڭ يمپورتىنا ليتسەنزيا العىسى كەلەتىن مەكەمەلەرگە, سونداي-اق تاۋار بيرجاسى سالاسىنداعى قىزمەتپەن اينالىسۋ ءۇشىن كوميتەتكە ليتسەنزيا الۋعا قاجەتتى قۇجاتتاردىڭ تولىق پاكەتىن (نوتاريالدىق كۋالاندىرىلعان جارعىلىق قۇجاتتار بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەستىگىن راستايتىن قۇجاتتار) ۇسىنۋ قاجەت. ءوتىنىشتى سكانەرلەنگەن قۇجاتتارمەن “ە-ليتسەنزيالاۋ” ۆەب-پورتالى ارقىلى دا بەرۋگە بولادى.
ءوز كەزەگىندە, دايىن ليتسەنزيالاردى بەرۋ دە وسىلايشا “قوسارلاناتىن” بولادى. ليتسەنزيات قاعاز بلانكتە جانە كوميتەت توراعاسىنىڭ ەلەكتروندى-ساندىق قولتاڭباسىمەن كۋالاندىرىلعان جانە وعان بار-كود تۇسىرىلگەن ەلەكتروندى ليتسەنزيانى الادى.
جاڭا قىزمەتتىڭ ىڭعايلىلىعى ليتسەنزيات “ە-ليتسەنزيالاۋ” ۆەب-پورتالى ارقىلى كەز-كەلگەن ۋاقىتتا ءوز ءوتىنىشىنىڭ قاراستىرىلۋى قانداي ساتىدا ەكەنىن بىلە الادى, ياعني, ءوتىنىشتىڭ كەڭسەگە كەلىپ ءتۇسۋى, كوميتەت توراعاسىنىڭ ۇستەلىندە جاتۋى, ليتسەنزيالاۋ ءبولىمى ساراپشىلارىنىڭ قاراۋىندا بولۋى نەمەسە ليتسەنزيانى بەرۋ (بەرۋدەن باس تارتۋ) تۋرالى شەشىمنىڭ قابىلدانۋى تۋرالى مالىمەت الادى.
ءوتىنىشتى ەلەكتروندى تۇردە بەرۋ ءۇردىسىمەن نەعۇرلىم تولىعىراق “ە-ليتسەنزيالاۋ” ۆەب-پورتالىندا https:ء//elىcense.kz ادرەسى بويىنشا, سونداي-اق “ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار” اق Call-ورتالىعىنىڭ 8-8000-80-7777 (قوڭىراۋ شالۋ اقىسىز) تەلەفونىنا حابارلاسىپ تانىسۋعا بولادى.
ايدار قازىباەۆ, ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگى ساۋدا كوميتەتىنىڭ توراعاسى.