اتا زاڭىمىزدى ارداقتاۋ, ونى وسكەلەڭ بۋىنعا ناسيحاتتاۋ شارالارى كونستيتۋتسيا قابىلدانۋىنىڭ 15 جىلدىعى قارساڭىندا قاي كەزدەگىدەن دە بەلسەندىرەك قولعا الىنۋدا. سونىڭ ءبىرى – الماتىدا 24 تامىزدا وتكەن “كونستيتۋتسيا – مەملەكەتتىڭ دەموكراتيالىق دامۋىنىڭ نەگىزى” اتتى قالالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا.
كونستيتۋتسيا كۇنىنىڭ قوعامدىق ماڭىزىن ارتتىرۋدى جانە اتا زاڭدى دارىپتەۋ ءداستۇرىن نىعايتۋدى كوزدەگەن كونفەرەنتسيانى الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆ اشسا, وسكەلەڭ ۇپاقتى كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمدى قۇرمەتتەۋ رۋحىندا تاربيەلەۋدى, جۇرتشىلىقتىڭ نازارىن نەگىزگى زاڭعا مەملەكەتتىڭ جوعارى زاڭدىق كۇشكە يە قولدانىستاعى قۇقىقتىق قاينار كوزى رەتىندە اۋدارۋدى ماقسات تۇتقان جيىنعا قالاداعى ءىرى مەكەمەلەردىڭ جەتەكشىلەرى, جوو رەكتورلارى, الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى, بيزنەس-قۇرىلىمداردىڭ, ساياسي پارتيالار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
قالا اكىمى ءوز سوزىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ ءون بويىنداعى قازاقستان تاڭداعان تاتۋلىق پەن اۋىزبىرشىلىك جولى, ساياسي ۇستانىمى, ستراتەگيالىق دامۋدىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىن ۇعىنۋ ءۇردىسى – بارلىق ىلكىمدى ىستەرگە, تولايىم تابىستارعا جەتەكتەگەنىن تيەك ەتتى.
احمەتجان ەسىموۆ كونستيتۋتسياعا 2007 جىلى ەنگىزىلگەن وزگەرتۋلەردە دە ءبىرتالاي جاڭالىقتار بولعانىن اتاپ ءوتتى. قوعامدىق-ساياسي ءومىردىڭ تامىرىنا قان جۇگىرتكەن جاڭا تولىقتىرۋلار پارلامەنتتىڭ بەدەلىن كوتەرىپ, ساياسي پارتيالار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ءرولىن ارتتىرعانىن اتادى.
اتا زاڭدى جاساۋعا اتسالىسقانداردىڭ ءبىرى, ۇعا اكادەميگى سۇلتان سارتاەۆ مەملەكەتتىڭ باستى قۇجاتى ەكونوميكانىڭ ەڭ قيىن كەزەڭدەرىندە قابىلدانعانىن ەسكە سالدى. عالىم ەلىمىز تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن تۇستان بەرى ءبىزدىڭ بۇگىنگى ءومىر تالاپتارىنا ساي كەلەتىن زاڭنامالار جاسالىنىپ, ول زاڭدار قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق تەتىكتەرىن ءتيىمدى ۇيلەستىرىپ كەلە جاتقانىنا ەرەكشە توقتالدى.
اكادەميك سالىق زيمانوۆ مەملەكەت دامۋىنداعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن سوت جۇيەسىنىڭ اتقاراتىن رولىنە نازار اۋدارىپ, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋدىڭ فاكتورلارى تۋرالى اڭگىمەلەدى جانە سوت جۇيەسى قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ وزەگى مەن دىڭگەگى دەگەن دايەكتەرىن تارقاتىپ ءوتتى.
تامىرىن تاريحتان, جەتى جارعىدان الاتىن اتا زاڭنىڭ, مەملەكەتتىڭ تۇعىرلى قۇجاتىنىڭ حالىق ومىرىندە كەلىسىم تاۋىپ جاتقانى باسقا دا ءتيىستى تۇلعالار تاراپىنان ءسوز بولدى.
مىنە, وسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندى بۇگىندە الەمدىك قوعامداستىق ۇلتارالىق جانە دىنارالىق كەلىسىم ورنىققان, تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان, بولاشاعى ايقىن مەملەكەت رەتىندە تانىپ وتىر.
ايناش ەسالي.
* * *
نەگىزگى زاڭنىڭ ماڭىزىنا ءمان بەرىلدى
كەشە “اتامەكەن” قازاقستان كارتاسى” ەتنوكەشەنىندە “كونستيتۋتسيا – ەگەمەن قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ كەپىلى” تاقىرىبىندا on-ءlىne جۇيەسىندە كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى. كونفەرەنتسياعا ەلىمىز زاڭناماسىنىڭ كوكەيكەستى تۇستارى مەن جەتىستىكتەرىنە كاسىبي تۇرعىدان تالداۋ جاساۋ, قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ مۇمكىندىگىن ءارى قاراي پايدالانۋدىڭ جولدارىن تالقىلاۋ, قازاقستاندىق قوعام مەن مەملەكەتتىڭ ساياسي كەزەڭدەرىن سۇزگىدەن وتكىزۋ, ۇلتجاندىلىققا تاربيەلەۋ, ۇلتتىق سانانى وياتۋ, رۋحاني قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ سىندى ماسەلەلەر وزەك بولدى.
استانا قالاسى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان وn-ءlىne جۇيەسىندەگى بۇل كونفەرەنتسياعا ەلىمىز كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى, ەلشىلىكتەر, استانا قالاسىنىڭ ىشكى ساياسات باسقارماسى مەن ءبىلىم باسقارماسى, ەتنومادەني ورتالىقتار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەر وكىلدەرى, قالا مەكتەپتەرىنىڭ مۇعالىمدەرى مەن وقۋشىلارى قاتىستى.
جيىن بارىسىندا ءسوز العان كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى انار جايىلعانوۆا جينالعاندارعا جەكە كونستيتۋتسيا تۇسىنىگى, ونىڭ ماقساتى مەن مىندەتتەرى, تۇلعانىڭ قۇقىعى مەن ەركىندىگىنىڭ قامتاماسىز ەتىلۋى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيا زاڭنامالارىنىڭ ءمان-ماعىناسى جونىندە جان-جاقتى اڭگىمەلەپ بەردى. ال “ەۋروپالىق قۇقىق جانە ادام قۇقىقتارى” ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى مارات ءباشىموۆ كونستيتۋتسيانىڭ ازاماتتىق قوعام دامۋىنداعى ورنى مەن ادام قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋى جونىندەگى ءوز وي-پايىمىمەن ءبولىستى. سونداي-اق ول اتا زاڭدا ازاماتتىق قوعام دامۋىنىڭ نەگىزگى نورمالارىنىڭ ساقتالعاندىعىن اتاپ ءوتتى. “ازاماتتىق قوعام دامۋىنىڭ نەگىزى ادام قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىنان باستاۋ الادى. بۇل رەتتە كونستيتۋتسيانىڭ ماڭىزى ايرىقشا”, دەدى م.ءباشىموۆ.
كونفەرەنتسيا كەزىندە ءوز ويىن تارقاتقان مەملەكەتتىك تاريح ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بۇركىت اياعان اتا زاڭنىڭ تاريحىنا شولۋ جاساپ, كونستيتۋتسياعا كەزىندە ازداعان ءوزگەرتۋلەردىڭ ەنگىزىلگەندىگىنە, الايدا ونىڭ نەگىزگى وزەگىنىڭ ساقتالعاندىعىنا ايرىقشا ءمان بەردى.
شاراعا قاتىسۋشىلار سونداي-اق الەمدىك كونستيتۋتسيالىق دامۋ كەڭىستىگىندەگى قازاقستان اتا زاڭىنىڭ بەينەسى مەن ورنى ءجونىندە ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
ءلايلا ەدىلقىزى.