مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇلكەن كەڭەس وتكىزدى. وندا ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى تۇراقتى جانە ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقاندىعىمەن قاتار, رەفورمالاۋدىڭ بۇعان دەيىنگى بارلىق ارەكەتتەرى كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەرمەگەنى باسا ايتىلدى. بۇل ورايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىندا ساپالىق كورسەتكىشتەردى ساندىق كورسەتكىشتەرمەن الماستىرۋ ەتەك العاندىعى, سونىڭ سالدارىنان حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىنە دە سەلكەۋ تۇسە باستاعانى الاڭداتپاي قويمايدى. مۇنىڭ سىرى كەڭەستە جان-جاقتى اشىلىپ, ونى تۇزەۋ جولدارى كورسەتىلدى. دەگەنمەن بۇلاردىڭ ءبارى حالىقتىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا, ال سولار ارقىلى تۇتاستاي بيلىككە دەگەن سەنىم دەڭگەيىنە سالقىنىن تيگىزۋىنىڭ وزگە دە سەبەپتەرى بار ەكەنىن بىلدىرەدى.
جالپى, وسىنداي اياقتان شالار كەمشىلىكتەر بولماسا, ەل تاريحىندا تۇڭعىش رەت قۋاتتى مەملەكەتتىلىك پەن ەكونوميكا قۇرۋعا قول جەتىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ارتتى. باسەكەگە قابىلەتتى جەتىستىكتەرىمىزدى بۇكىل الەم مويىنداۋى سەكىلدى جارقىن ىستەرىمىزدىڭ قاينار باستاۋىندا كونستيتۋتسيامىز تۇر. حالقىمىزدىڭ قارىمدى ىستەرىنىڭ الەم جۇرتشىلىعىنىڭ ۇلگى-ونەگەسىنە اينالۋىنىڭ ءبىر جەتىستىگى وسى اتا زاڭىمىزدا بۇكىل ادامزاتتىق قۇندىلىقتار مەن وركەنيەتتىك يگىلىكتەردىڭ تۇگەلدەي قامتىلعانىنىڭ ايعاعى دەپ بىلەمىز. ءويتكەنى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ءبىردەن-ءبىر باستاۋى حالىق بولىپ تابىلادى. ال ادامدار مەن ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدى سوت بيلىگى عانا مەملەكەت اتىنان جۇزەگە اسىرا الادى.
ەندەشە مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋ ساتىسىنداعى رەسپۋبليكا سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋدىڭ باستى ماقساتى – ادامنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقى مەن بوستاندىعىن, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن قورعاۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىن تابۋ. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ جوعارعى سوتىنىڭ العا قويىپ وتىرعان نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى دە وسى. كونستيتۋتسيانىڭ 4-بابىندا جازىلعانداي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قولدانىلاتىن قۇقىق كونستيتۋتسيانىڭ, سوعان سايكەس زاڭداردىڭ, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ جانە جوعارعى سوت نورماتيۆتىك قاۋلىلارىنىڭ نورمالارىنان تۋىندايدى. بۇعان جوعارعى سوتتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلى دايىنداعان “قىلمىستىق سوت ءوندىرىسىندەگى ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقى مەن بوستاندىعىن سوتتىق قورعاۋ تۋرالى” نورماتيۆتىك قاۋلىسىن تىلگە تيەك ەتۋگە بولادى. بۇل قاۋلىنىڭ ەرەكشەلىگى نەدە دەگەندە جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى قاليدولا شاۋحاروۆ ونىڭ سوت ءىسىن قاراۋداعى تولىققاندى مۇمكىندىگى مەن قىلمىستىق پروتسەسكە قاتىسۋشىنىڭ قۇقى مەن بوستاندىعىن نەگىزسىز شەكتەۋدەن قورعاۋ, زاڭسىز بۇزىلعان قۇقىقتارىن ۋاقىتىلى قايتارۋ جانە شەككەن زياننىڭ ورنىن تولتىرۋعا باعىتتالۋىندا دەپ تۇسىندىرەدى.
ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىندە قالىس قالعان كوپتەگەن ماسەلەلەر مۇندا كورىنىس تاۋىپتى. ماسەلەن, جاڭادان اشىلعان جايتتەرگە بايلانىستى وندىرىستىك ءىس قوزعاۋدان باس تارتۋ تۋرالى پروكۋروردىڭ قاۋلىسى ەندى قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 109-بابى بويىنشا قايتا شاعىمدالۋعا جاتادى. قىجك 150-بابىنىڭ ونىنشى بولىگىنە سايكەس, سوت سەزىكتىنى نەمەسە ايىپتالۋشىنى قاماۋعا الۋعا سانكتسيا بەرۋدەن باس تارتقان كەزدە سول سوت وتىرىسىندا پروكۋروردان ۇيدە قاماۋدا ۇستاۋ تۇرىندە بۇلتارتپاۋ شاراسىن تاڭداۋ تۋرالى ءوتىنىش تۇسكەن جاعدايدا, سوت ماتەريالداردى جالپى تارتىپپەن زەرتتەۋدى قايتا جالعاستىرادى, ونىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا سەزىكتىگە, ايىپتالۋشىعا قاتىستى ۇيدە قاماۋدا ۇستاۋ تۇرىندە بۇلتارتپاۋ شاراسىن تاڭداۋعا قۇقىلى. ويتكەنى, جاسالعان قىلمىستىڭ اۋىرلىعى تۇتقىنداۋعا نەمەسە ءۇي قاماۋىنا الۋدى كوزدەيتىن جالعىز جانە ناقتى سەبەپ بولىپ تابىلمايدى. سەبەبى سوتقا دەيىنگى ءوندىرىس بارىسىندا تاراپتاردىڭ قۇقى زاڭسىز شەكتەلگەندىگى تۋرالى ارىز بولعانى انىقتالىپ جانە ونىڭ تالاپقا ساي شەشىلمەگەندىگى بەلگىلەنگەن جاعدايدا ولاردىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە قارالعاندىعىن ناقتى انىقتاپ, پروكۋرورعا ونى تالاپقا ساي شەشۋدى مىندەتتەپ, ماتەريالداردى سوتقا قايىرا ۇسىنۋ قاجەت.
نورماتيۆتىك قاۋلىنىڭ اتالعان تارماعىنا سۇيەنە وتىرىپ سوت تاجىريبەسىن زەرتتەۋ بارىسىندا بايقاعانىمىزداي, ايىپكەرلەر وزدەرىنىڭ ارىزدارىندا قۋدالاۋ ورگاندارى كەيبىر كەزدە سوت وندىرىسىنە دەيىن زاڭسىز تەرگەۋ تاسىلدەرى ارقىلى ولارعا كىنانى مويىنداتۋ ماقساتىندا جالعان اقپارات بەرگىزۋ ءۇشىن پسيحولوگيالىق قىسىم كورسەتۋ قولدانىلاتىندىعىن جازاتىندىعى انىقتالىپ وتىر. ال قۋدالاۋ ورگاندارىنىڭ كەي كەزدە مۇنداي ارەكەتكە باراتىندىعى جاسىرىن ەمەس. ويتكەنى دامىعان ەلدەردەگىدەي وركەنيەتتى تەرگەۋ دەڭگەيىنە جەتۋ ءبىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءۇشىن ءالى الىستا جاتقان بۇلدىر ساعىم ەكەندىگى ءسوزسىز. دەگەنمەن, مۇنداي ارىزداردىڭ ىسكە تىركەلۋى دە نەكەن-ساياق دەيدى ق.شاۋحاروۆ. ال ولارعا قاتىستى قىزمەتتىك تەكسەرىس جۇرگىزىلگەندە, ادەتتەگىدەي, ارىزدا كورسەتىلگەن جايتتەر دالەلىن تاپقان جوق دەگەن جاتتاندى جاۋاپ قانا قايتارىلادى. بۇعان قوسا الگى تەكسەرىستىڭ ماتەريالدارى ىسكە تىگىلمەيدى, تەك قورىتىندىعا قوسىلادى. ودان تەكسەرىس ءاتۇستى ياعني شاعىم تۇسكەن جاندار ىسىنە ولارعا سۇراۋ سالۋمەن شەكتەلگەندىگى انىق بايقالىپ تۇرادى. بۇل سوزىمىزگە بۇلتارتپاس دالەل بار. مىسالعا, مىڭداعان ءىستى قاراۋ بارىسىندا جوعارىداعىداي ۇقساس ارىزدار ىشىندە دالەلدى دەپ تابىلىپ جانە كىنالى جاندار ءتيىستى جازالارىن الدى دەرلىكتەي بىردە ءبىر دەرەك كەزدەسپەگەن. بۇعان ەندى نە دەيسىز؟ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋ بارىسى, رەفورمالانىپ جاتقان قۇقىقتىق جۇيەمىزدىڭ سيقى وسى ما؟
ماسەلەن, جامبىل وبلىسىنىڭ جۋالى اۋداندىق سوتىندا ت.سۇلەيمەنوۆكە قاتىستى قىلمىستىق ءىس قارالعان كەزدە ءىىد مەن ءاىىب قىزمەتكەرلەرى وعان كۇش كورسەتىپ ۇرىپ-سوققان جانە قورلاعاندىعى بەلگىلى بولىپتى. بۇل سول كەزدە جاسالعان دارىگەرلىك ساراپتاما ارقىلى دالەلدەنگەن. انىقتالعان جايدى سوت جەكە قاۋلى ارقىلى ءىىد مەن وبلىس پروكۋراتۋرا باسشىلارىنا جەتكىزەدى. بىراق, قالىپتاسقان ادەتپەن ءىىد تەرگەۋ باسقارماسى بۇل ىسكە ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەردىڭ قاتىسى جوق دەپ قاراپ وتىر دەيدى. ء“اي” دەيتىن اجا, “قوي” دەيتىن قوجا جوق زامان تۋعانداي. مۇنداي مىسالداردان اياق الىپ جۇرە المايسىز. ارينە, قۋدالاۋ ورگاندارىنىڭ وسىنداي زاڭسىز ارەكەتتەرىنەن ازاماتتاردىڭ قۇقىن جالعىز سوت قورعاپ ۇلگىرە المايدى. بۇل قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن تۇبەگەيلى رەفورمالاۋدى قاجەت ەتەتىندىگىن بىلدىرسە كەرەك.
قاۋلىنىڭ 15-تارماعىندا ۇستالعان جاعدايدا تۇڭعىش رەت ءتىرى ادامدى قاراۋ مەن جەكە ءتىنتۋدىڭ ايىرماشىلىعى ايقىندالعان. بۇل دا كوپ جىلعى سوت تاجىريبەسىنىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. ادامدى ۇستاعان جاعدايدا كوبىنە وعان ءتىنتۋ جۇرگىزىلەدى, ال بۇل زاڭعا قايشى ارەكەت جانە ول وقيعا ورىن العان جەردى نەمەسە الگى ادامدى قاراۋ قاۋلىسىن تولتىرۋمەن عانا كورىنىس تابادى. بىرقاتار سۋديالاردىڭ پىكىرىنشە, قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق كودەكستە ء“تىرى ادامدى قاراۋ” مەن “جەكە ءتىنتۋ” دەگەن پروتسەسسۋالدىق ارەكەتتىڭ انىقتامالىعى ناقتى بەرىلمەگەن, ويتكەنى ولاردىڭ قولدانىلۋ ءتارتىبى مۇلدە بولەك, سوندىقتان بۇل قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە زاڭ تالابىن ورىنداۋدان جالتارۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ جانە ازاماتتاردىڭ جەكە قۇقىنا قول سۇعىلماۋشىلىعىن بۇزادى. قپك 221, 222-باپتارى بويىنشا ءتىرى ادامدى قاراۋ بارىسىندا پروكۋرور توقتامىنىڭ قاجەتى جوق. سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى ناقتى جاعدايدا جەكە ءتىنتۋ جۇرگىزىپ, وزدەرىنىڭ بۇل ءىس-ارەكەتىن ءتىرى ادامعا تەك قاراۋ جۇرگىزىلگەن قاۋلى تولتىرۋمەن شەكتەلەدى.
ارينە, سوت تاجىريبەسىن تالداۋ جانە قورىتۋ بارىسىندا وزگە دە تۇسىندىرەتىن بىرقاتار ماسەلەلەردىڭ باسى اشىلدى. ماسەلەن, وقيعا ورىن العان جەردى ءتيىستى حاتتاما تولتىرىپ قاراۋ جۇرگىزۋ تاجىريبەسى ابدەن قالىپتاسىپ قالسا دا, شىن مانىسىندە تۇرعىنجايعا كىرىپ ءتىنتۋ ءجۇرگىزىلەتىندىگى انىق بولىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا كوبىنە پروكۋرورلار تۇرعىنجايعا قاراۋ ء(تىنتۋ) جۇرگىزىلگەندىگى تۋرالى قۇلاعدار بولماي قالادى. پروكۋرور قۇلاعدار بولماسا جۇرگىزىلگەن پروتسەسسۋالدىق ارەكەتتىڭ زاڭدىلىعى تۋرالى قورىتىندى ىسكە تىركەلمەيدى نەمەسە بار بولسا وتە قىسقا عانا قايىرىلىپ, سەنىمسىزدىك تۋدىرادى. سول سياقتى تۇرعىنجايدى پروكۋرورلاردىڭ توقتامىنسىز قاراۋ نەمەسە ءتىنتۋ جۇرگىزىلگەندىگى زاڭسىز بولىپ تابىلعاندىعى تۋرالى دا دەرەكتەر تالداۋ بارىسىندا انىقتالماعان كورىنەدى. ماسەلەن, تاعىلعان ايىپ دالەلدەنبەگەندىكتەن وسكەمەن №2 قالالىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن اقتالعان ل.لاۆروۆاعا قاتىستى قىلمىستىق ءىستى تالداۋ بارىسىندا تۇرعىن ءۇيدى ءتىنتۋ پروكۋروردىڭ توقتامىنسىز وقيعا ورىن العان جەردى قاراۋ بولىپ تىركەلىپ جانە ءتىنتۋ جۇرگىزىلگەندىگى حابارلانباعان. ىستە ءتىپتى انىقتاۋ ورگانىنىڭ جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىن وتكىزۋدىڭ سەبەبى, قاجەتتىلىگى تۋرالى قاۋلىسى, جۇرگىزىلگەن ءتىنتۋدىڭ زاڭدىلىعى تۋرالى پروكۋروردىڭ قورىتىندىسى دا جوق بولىپ شىقتى. وقيعا ورىن العان جەردى قاراۋ قاۋلىسىندا ۇيگە قاراۋ جۇرگىزۋ لاۆروۆانىڭ كەلىسىم قولحاتىمەن تەرگەۋشى د. جۇرگىزىپ, سونىڭ ارقاسىندا ەسىرتكى زاتتارىن تاۋىپ, تاركىلەگەن-مىس. ال شىندىعىندا ۇيگە قاراۋ جۇرگىزۋگە لاۆروۆا كەلىسىم بەرمەگەن, تەرگەۋشى ءتىنتۋ كەزىندە قاتىسپاعان, ءسويتىپ اقىر اياعىندا ەشتەڭە تابىلماعان جانە تاركىلەنبەگەن.
راسى كەرەك, وسىنداي ءبىر قارىن مايدى شىرىتەتىن بىرقاتار قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ مۇنداي ءىس-ارەكەتىنىڭ قاۋىپى وتە زور. جانە قۋدالاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مۇنداي ارەكەتكە نەگە باراتىندىعى ويلاندىرماي قويمايدى. ال سول تەرگەۋشىلەردىڭ ءتۇرلى قيتۇرقى امالدارىن ءىستى تالداۋ بارىسىندا سوت ورىندارى اشىپ جاتقاندا ولاردىڭ باسشىلارى قايدا قاراپ جۇرگەندىگى تاعى تاڭ قالدىرادى. ماسەلەن, ق.شاۋحاروۆتىڭ ايتۋىنشا, قپك 86-باپتىڭ 2-بولىمىنە سايكەس كۋاگەرلىككە ىستە مۇددەسى جوق, قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارىنان تاۋەلسىز, جاعدايدى دۇرىس ءتۇسىنىپ, تولىق قابىلداي الاتىن ازامات الىنۋعا ءتيىس. ال قك 259-بابىنىڭ 1-1-ءبولىمى بويىنشا كەيىن اقتالعان ن.بۋسلاەۆاعا قاتىستى الماتى قالاسى اۋەزوۆ ءاىىب و باستا تەكسەرىس جۇرگىزگەندە ءتۇرلى تەرگەۋ ارەكەتتەرىنە كۋاگەر رەتىندە سول كەزدە اتالعان تەرگەۋشىگە كومەكشى بولىپ وندىرىستىك ءتاجىريبەسىن ءوتىپ جاتقان ادام قاتىسىپتى. سول سياقتى پاۆلودار قالالىق №2 سوتىمەن قك 259-باپتىڭ 1-ءبولىمى بويىنشا سوتتالعان ك.سۇلەيمەنوۆكە قاتىستى قىلمىستىق ىستە سوتتالۋشىنى ۇستاپ, ودان ەسىرتكى زاتتارىن تاركىلەگەن كەزدە كۋاگەر رەتىندە جول-جونەكەي ءوتىپ بارا جاتقان ءجۇرگىزۋشىلەر تارتىلعان كورىنەدى. ولاردى كۋاگەر بولۋعا ءتارتىپ ساقشىلارى جۇرگىزۋشى قۇجاتتارىن تارتىپ الىپ كۇشتەپ كوندىرگەن. مۇنداي جاعدايدى ءجيى كەزدەستىرەتىن سۋديالاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوز مىندەتتەرىن تولىق بىلمەۋى نەمەسە وعان ءاتۇستى قاراپ تيسە تەرەككە, تيمەسە بۇتاققا دەگەندەي, ناتيجەسىندە ازاماتتاردىڭ قۇقىن قاساقانا اياققا تاپتاۋى بولىپ تابىلادى.
كەيبىر جاعدايدا ازاماتتار زاڭدى نەگىز جەتكىلىكسىز بولسا دا ۇستالىنىپ جاتادى. جانە بۇل كەزدە پوليتسيا قىزمەتكەرى ازاماتتاردى ۇستاعاندارى تۋرالى ەشقانداي قاۋلى تولتىرمايدى, تولتىرىلا قالعان كۇننىڭ وزىندە وندا نەگىز بەن سەبەپ كورسەتىلمەيدى. ۇستالعان ۋاقىت ناقتى جازىلماي نەمەسە قاۋلىنىڭ تولتىرىلعان ۋاقىتى بۇرمالانىپ كورسەتىلەدى. ءتىپتى ۇستالعان ادامعا ونىڭ پروتسەسسۋالدىق قۇقى ءتۇسىندىرىلمەيدى, ءتۇسىندىرىلۋ تۇگىلى نە ءۇشىن ۇستالعاندىعى دا جانە تۋىسقاندارىنا بۇل تۋرالى حابارلانبايدى. ايتا بەرسە قۋدالاۋ ورگاندارىنىڭ مۇنداي زاڭسىزدىقتارىنان اياق الىپ جۇرە المايسىز, ال مۇنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە قاراپايىم ازاماتتاردىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىراتىنى انىق. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اتىنا ساي حالىقتىڭ قۇقىن قورعاۋى قاجەت, بيلىكتىڭ اتىن پايدالانىپ جاسالعان زاڭسىزدىق ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ادامداردى اشىندىرماي قويمايدى. مەملەكەت باسشىسى بۇل ورايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مىندەتى بيلىك سوعۋ ەمەس, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ەكەندىگىن ايتقان بولاتىن. الايدا, قاشان ءبىر ناقتى وڭ ناتيجە شىعارىن ازىرگە ەشكىم بىلمەيدى.
اتا زاڭىمىزعا “قازاقستان رەسپۋبليكاسىسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالار مارتەبەسى تۋرالى” كونستيتۋتسيالىق زاڭىمەن ەنگەن 1-باپتىڭ 2-تاراۋىندا سوت جۇيەسى ازاماتتار مەن ۇيىمداردىڭ قۇقىن, بوستاندىعى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاي الادى دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلدى. ەلىمىزدىڭ ءار ادامىنا كونستيتۋتسيا مەن زاڭداردا كوزدەلگەن قۇقىقتى, بوستاندىق پەن زاڭدى مۇددەلەردى شەكتەيتىن نەمەسە بۇزاتىن لاۋازىمدى تۇلعا, ۇيىم, مەكەمە, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كەز كەلگەن زاڭسىز شەشىمدەرى مەن ارەكەتتەرىنەن سوتتىق قورعاۋعا تولىق كەپىلدىك بەرىلەدى. بۇل ورايدا ازاماتتاردى زاڭسىزدىقتاردان قورعايتىن سەنىمدى قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزى وتە زور. سەنىمدى قۇقىقتىق ورتاعا زاڭنىڭ ۇستەمدىك قاعيداتتارى ساقتالۋى ارقىلى قول جەتكىزىلەدى. بۇل ازاماتتار مەن كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنىڭ قورعالۋىنا دەگەن جالپى سەنىمدىلىكتى ورناتۋعا ءتيىس. سوندا اتا زاڭىمىزدا جازىلعانداي, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى اركىمگە تۋمىسىنان جازىلعان, ولار ءابسوليۋتتى دەپ تانىلادى جانە ولاردان ەشكىم ايىرا المايدى دەگەن قاعيدا ودان ءارى ايقىندالا ءتۇسىپ, زاڭ مەن سوت الدىندا ءبارىنىڭ تەڭدىلىگىنە سەنىمدىلىك نىعايادى. ءسويتىپ, سوت قانا ازاماتتاردىڭ قۇقىن ناقتى قورعاي الاتىن بىردەن- ءبىر ءادىل بيلىك شىڭىنا اينالا تۇسەدى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ.
* * *
قۇقىقتىق رەفورما جايى ءسوز بولدى
جاقىندا شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى مۇحامەدجان پاقىردىنوۆ “قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى مەن سوت جۇيەسىنىڭ ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى” ەلباسىنىڭ جارلىعىنا بايلانىستى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى سۋديالارمەن كەزدەسىپ, ءوز ويىن ورتاعا سالدى.
– بۇل اسا ماڭىزدى شارا, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى مەن سوت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان رەفورمانى جۇزەگە اسىراتىن كەز جەتتى, – دەگەن ەلباسى ءسوزىن كەلتىرە وتىرىپ, سوت جۇيەسىندە دە رەفورمالار باتىل جۇرگىزىلمەك, ەڭ باستىسى, ادامداردىڭ تاعدىرىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ قاجەت, – دەدى وبلىستىق سوتتىڭ توراعاسى م.پاقىردىنوۆ.
وبلىستىق, اۋداندىق, قالالىق سوت سۋديالارى ساۋالدار قويىپ, وعان سوت توراعاسى ناقتى جاۋاپتار قايتاردى. قىلمىستىق جازاسىن وتەگەن ادامداردى الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ مەن وڭالتۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ مىندەتتەرى ەندى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرىلمەك. بۇرىنعىداي قاتاڭ ەمەس, ادامداردىڭ تاعدىرىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, پروتسەستەر كەزىندە ادامي جەڭىلدىكپەن جازا قولدانۋ وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە ەنگىزىلگەن. دەمەك, ءاربىر سۋديا ءوز ىسىنە مىعىم بولىپ, سوت پروتسەسى كەزىندە “مىڭ ويلانىپ, ءجۇز تولعانعانى” ارتىق بولماس دەگەندى ايتتى كەزدەسۋدە وبلىستىق سوت توراعاسى.
وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, ميليتسيا گەنەرال-مايورى قالمۇحانبەت قاسىموۆ تا وزىنە قاراستى جاۋاپتى ادامدارمەن ەلباسى جارلىعىنا بايلانىستى ۇلكەن كەزدەسۋ وتكىزدى. قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى رەفورما ەڭ الدىمەن بىزدەن باستالادى دەگەن ويدامىن. بۇدان بىلاي ءبىز ءوزىمىزدىڭ ناقتى ىستەرىمىزبەن شۇعىلدانامىز. ارتىق بۋىندار فۋنكتسياسى بىزدەن الىنىپ تاستالماق. بۇل پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ ادامداردىڭ الاڭسىز ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋىندە ماڭىزدى شارا بولماق. دەمەك, سىزدەردەن قاتاڭ ءتارتىپ پەن ءوز قىزمەتتەرىڭىزگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋدى سۇرايمىن, – دەدى ق.قاسىموۆ.
وڭداسىن ەلۋباي.
شىعىس قازاقستان وبلىسى.