بۇگىندە الەم ەلدەرى وزدەرىنىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن كۇشەيتۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە حالىقارالىق باسەكەلەستىك ءباسى دە جوعارى. ەلىمىز دە ايماقتاعى ەڭ ءىرى ون اۆياتسيالىق جۇك ورتالىعىنىڭ بىرىنە اينالۋدى ماقسات ەتتى. قازىر ەلىمىزدىڭ اۋماعى ارقىلى وتەتىن نەگىزگى جۇك كولەمى اۆتوموبيل مەن تەمىرجول تاسىمالىنا تيەسىلى. جاقىن كەلەشەكتە اۋە ارقىلى جەتكىزىلەتىن جۇكتەردىڭ ۇلەسى دە ارتا تۇسپەك.
مەملەكەت باسشىسى ەلدىڭ اۋە كەڭىستىگىندەگى الەۋەتىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىن ءجيى كوتەرىپ كەلەدى. جاقىندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا دا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكالىق جاڭارۋ بارىسىندا كولىك لوگيستيكاسىن دامىتۋدى اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق مىندەت دەپ باعالادى.
«كولىك-تاسىمال سالاسى ونەركاسىپ جانە ينۆەستيتسيا ساياساتىمەن بىرگە ءبىرتۇتاس جۇيە رەتىندە قارالۋى كەرەك. وسى كەزگە دەيىن ينفراقۇرىلىمدىق ءرولى باسىم بولعان ترانزيت سالاسى ەندى ەكونوميكالىق سيپاتقا يە بولادى. جاھاندىق باسەكە كۇشەيىپ تۇرعان قازىرگى زاماندا, بۇل – وتە ماڭىزدى قادام», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلىمىز ايماقتاعى ەڭ ءىرى ون اۆياتسيالىق جۇك ورتالىعىنىڭ بىرىنە اينالۋ ءۇشىن الدىمەن اۆياوتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە كوڭىل اۋدارۋى كەرەك. وسىعان قاتىستى مەملەكەت باسشىسى: ء«وزىمىز 100 ميلليون توننا كولەمىندە شيكى مۇناي وندىرەتىن ەل بولا تۇرا, «قارا التىنى» جوق مەملەكەتتەرمەن اۆياكەروسين باعاسى جاعىنان تالاسقا تۇسە الماي وتىرمىز» دەگەن ەدى V ۇلتتىق قۇرىلتايداعى سوزىندە. وسى سىننان كەيىن ۇكىمەت دەرەۋ شەشىم قابىلداپ, اۆياوتىن باعاسىن تومەندەتتى. كولىك مينيسترلىگى ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سارسەن جارىلعاسوۆتىڭ سوزىنشە, بۇعان دەيىن ىشكى نارىقتاعى مۇناي ءوندىرۋ زاۋىتتارىنىڭ اۆياوتىندى ءتيىستى دەڭگەيدە وندىرە الماۋى باعانىڭ قىمبات بولۋىنا تىكەلەي اسەر ەتكەن.
«بىلتىر تونناسىنا 1,2 مىڭ دوللار بولعان اۆياوتىننىڭ قۇنى 950 دوللارعا دەيىن تومەندەتىلدى. بۇرىن ساتۋ قۇقىعىنىڭ باسىم بولىگى اۋەجايلاردا بولعان. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, بيىل 1 قاڭتاردان باستاپ اۋەجايلارمەن قاتار, «قازمۇنايگاز-اەرو» كومپانياسى دا اۆياوتىن ساۋداسىمەن اينالىسادى. وندا اۆياوتىننىڭ تونناسى 1000 دوللاردان اسپايدى. اۋەجايلار كىرىسىنىڭ 50-60%-ىن وسى اۆياوتىن ساتۋدان تاۋىپ كەلگەن. ەندى ۇلتتىق كومپانيامەن باسەكەلەس رەتىندە ولار دا باعانى تومەندەتۋگە ارەكەت جاسايدى. دەسەك تە, اۋەجايلاردىڭ كىرىسى ازاياتىندىقتان, ولاردىڭ تاريفتەرىن ءوسىرۋ قاراستىرىلىپ جاتىر», دەيدى ول.
ىشكى سۇرانىس فورمالدى تۇردە جابىلعانمەن, يمپورت ماسەلەسى قالاي شەشىلەدى؟ 2025 جىلى اۆياوتىن يمپورتىنىڭ ۇلەسى 366 مىڭ توننانى قۇراعان. ەلىمىز جەتىسپەۋشىلىكتى جابۋ ماقساتىندا جىل سايىن كورشىلەس رەسەيدەن 300 مىڭ تونناداي اۆياوتىن ساتىپ الادى ەكەن. سارسەن جارىلعاسوۆ بۇل باعىتتا قاجەتتى شارالار باستالىپ كەتكەنىن جەتكىزدى.
«بيىل 1 قاڭتاردان باستاپ يمپورتتالعان اۆياوتىن قوسىمشا قۇن سالىعىنان دا, 5% كەدەندىك باجدان دا بوساتىلدى. بۇل قادامدار يمپورتتالعان اۆياوتىن باعاسىن تومەندەتۋ ماقساتىندا جاسالىپ وتىر», دەيدى سالا مامانى.
بىلتىر ەلدەگى ءۇش مۇناي ءوندىرۋ زاۋىتى 724 مىڭ توننا اۆياوتىن ءوندىرىپ شىعارىپتى. بيىلعى مەجە – 750 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋ. سارسەن جارىلعاسوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءۇش زاۋىت وندىرگەن مۇنايداعى اۆياوتىننىڭ ۇلەسى 6-8%-دى قۇرايدى.
«مۇنداعى اۆياوتىننىڭ ۇلەسىن كوبەيتۋ ءۇشىن باسقا مۇناي ونىمدەرىن ازايتۋعا تۋرا كەلەدى. سوندىقتان بۇل الەۋمەتتىك سيپات الىپ كەتەدى. ياعني بەنزين, ديزەل كولەمى قىسقارسا, سايكەسىنشە ولاردىڭ باعاسى دا وسەدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ بولجامىنا سۇيەنسەك, 2030 جىلعا قاراي اۆياوتىن ءوندىرۋ كورسەتكىشى ەكى ەسە ۇلعايىپ, 1,5 ملن-عا دەيىن جەتۋى مۇمكىن», دەدى س.جارىلعاسوۆ.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس, «قازاقستان تەمىر جولى» اق (قتج) بازاسىندا ۇلتتىق جۇك اۆياكومپانياسىن ىسكە قوسۋ كوزدەلىپ وتىر. بىلتىر قازان ايىندا استانادا «KTZ Air Cargo» دەگەن اتاۋمەن جۇك اۋە تاسىمالىن جۇزەگە اسىراتىن اتالعان كومپانيا تىركەلدى. قۇرىلتايشىسى – «KTZ Express». قتج مالىمەتىنە سايكەس, كومپانيا باستاپقىدا ءۇش اۋە كەمەسىن جالعا الادى. ولاردىڭ سانىن ءوسىرۋ ماسەلەسى وپەراتسيالىق, قارجىلىق KPI-عا جەتكەن سوڭ عانا قارالادى. ەكسپلۋاتانت سەرتيفيكاتىن الۋ 2026 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنا جوسپارلانعان. العان جاعدايدا KTZ Air Cargo 2026 جىلدىڭ ورتاسىندا ۇشۋدى باستايدى. قازىر وزىندىك اۋە فلوتىن قالىپتاستىرۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. جاڭا اۋە تاسىمالداۋشى ورتا جانە الىس ماگيسترالدى جۇك ۇشاقتارىن پايدالانۋعا ماماندانىپ, ترانزيتتىك باعىتتاردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرەدى.
ەڭ باستىسى, اۋە كومپانياسىن قارجىلاندىرۋ مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن ەمەس, قتج قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسادى.
KTZ Air Cargo جوباسى لوگيستيكالىق تىزبەكتەردىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرىپ, ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى جانداندىرۋعا, ساباقتاس سالالاردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرۋگە باعىتتالعان. قتج حابارلاۋىنشا, ءمۋلتيمودالدى تاسىمالدى دامىتۋ اياسىندا ۇلتتىق وپەراتور ەلەكتروندى ساۋدانى, تاۋاردى كليەنتكە دەيىن جەتكىزۋ ءىسىن جەتىلدىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ياعني تاۋارىڭىزدى ەلدەن ەلگە جەتكىزىپ قانا قويماي, قويماعا, ودان ءارى ۇيىڭىزگە دەيىن اكەلىپ بەرۋدى قامتۋى مۇمكىن.
«بۇل قىزمەتتەردىڭ جاڭا تۇرلەرىنىڭ پايدا بولۋىنا سەرپىن بەرىپ, ەلىمىزدىڭ ەۋروپا – ازيا جولدارىنداعى نەگىزگى ايماقتىق لوگيستيكالىق حاب رەتىندە ءرولىن كۇشەيتەدى», دەيدى قتج وكىلدەرى. بۇدان بولەك, جۇك اۆياتسياسى جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرىپ, سالىق تۇسىمدەرىن ۇلعايتادى. سونداي-اق اۋەجاي ينفراقۇرىلىمىن, قويما كەشەندەرىن جاڭعىرتۋ, سالاعا قوسىمشا ينۆەستيتسيالار تارتۋ مۇمكىن بولادى.
ساراپشى بولاتبەك دالەلحان ۇلى وتاندىق اۋەجايلاردىڭ الەۋەتى ۇلكەن ەكەنىن ايتادى. الايدا سولاي بولا تۇرا نەلىكتەن ەلىمىز وسى كەزگە دەيىن باسەكەلەستەرگە جول بەرىپ كەلەدى؟ ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇعان بىرنەشە سەبەپ بار. سونىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك سۋبسيديالاردىڭ بولماۋى.
«حالىقارالىق تاجىريبە باستاپقى كەزەڭدە تۇراقتى ترانسپورت ارناسىن قۇرۋعا مەملەكەتتىڭ قولداۋى قاجەت ەكەنىن كورسەتەدى. سۋبسيديا ەسەبىنەن تاسىمالدار قۇنىن تومەندەتىپ, ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا بولادى», دەيدى ب.دالەلحان ۇلى.
ساراپشىنىڭ سوزىنشە, الدىمەن رەيستەرگە ەكى جاقتا دا تولىق جۇك تيەلەتىندەي دەڭگەيدە ەكسپورتتى رەتتەۋ كەرەك. سوندا عانا اۆياتسيا اۋىر جۇك كولىكتەرىمەن باسەكەگە تۇسە الادى.
«اۋە تاسىمالى كوبىنە جۇكتەمەنىڭ تەڭگەرىمىنە بايلانىستى. ەگەر ۇشاق قىتايدان تولىق كەلىپ, كەرى باعىتتا بوس كەتسە, «بوس رەيس» ءۇشىن سوڭعى ساتىپ الۋشى تولەيدى. ياعني قايتار جولدىڭ شىعىندارى جەتكىزۋ قۇنىنا قوسىلىپ كەتەدى», دەيدى ساراپشى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – ە-commerce سالاسىنداعى كەدەرگىلەر. «ەلىمىزدە شەتەلدىك ونلاين-پلاتفورمالار وتە تانىمال. ءتىپتى تاپسىرىس كولەمى كۇن سايىن كەمىندە ءبىر جۇك ۇشاعىن جونەلتۋگە جەتەدى. الايدا مۇنداي سالەمدەمەلەردى كەدەندىك راسىمدەۋ ءالى دە كۇردەلى. ال ۇلتتىق وپەراتور ءرولىن ازىرگە «قازپوشتا» اتقارىپ وتىر», دەيدى ب.دالەلحان ۇلى.
ونىڭ پىكىرىنشە, نارىقتى جەكەمەنشىك كۋرەرلىك كومپانيالارعا دا اشۋ – جەتكىزۋ قىزمەتتەرىنىڭ دامۋى مەن جەدەل لوگيستيكانىڭ جاندانۋىنا سەرپىن بەرەر ەدى. سونىمەن قاتار قىتايعا جونەلتىلەتىن جۇكتەردى راسىمدەۋ كەيدە ەلگە كىرگىزۋدەن دە قيىنعا سوعاتىنىن ايتادى. ەگەر وسى تۇيتكىلدەر شەشىلسە, ەلىمىز ەۋرازياداعى ماڭىزدى اۆياتسيالىق حابتاردىڭ بىرىنە اينالۋى مۇمكىن.