كەشە استانادا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى اناربەك ورمان 2002-2010 جىلدارعا ارنالىپ بەكىتىلگەن “اۋىز سۋ” سالالىق باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋى تۋرالى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ول ءوز سوزىندە ەلىمىز بويىنشا 5 550 ەلدى مەكەننىڭ تازا اۋىز سۋعا قولجەتىمدىلىگىن جاقسارتۋدى كوزدەيتىن بۇل باعدارلامانىڭ جەر-جەرلەردە ساپاسىز, ولقى ورىندالعاندىعى جايىندا باسا ايتتى.
“اۋىز سۋ” باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ءتۇرلى كوزدەردەن 194,9 ملرد. تەڭگە بولىنگەن. بۇل جوسپارلانعان قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ 65 پايىزىنا تەڭ, دەدى ا. ورمان مىرزا. بولىنگەن قارجىعا 13 288 شاقىرىم سۋ قۇبىرى جانە اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى كۇردەلى جوندەۋلەردەن وتكىزىلدى. ال 3 449 ەلدى مەكەندە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جاقسارتىلىپتى. ولقىلىقتار دا جوق ەمەس. باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قوعامنان, ۇكىمەت پەن كوميتەتتەن سايكەسىنشە باعا الدى. ساراپتاما جۇرگىزىلۋى بارىسىندا ەڭ باستى قاتەلىك جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ سۋ شارۋاشىلىق عيماراتتارىنىڭ قۇرىلىسى جوبالارىن قابىلداۋ كەزىندە سالاقتىققا بارۋى. ال بۇل بولىنگەن قارجىنىڭ دۇرىس يگەرىلمەۋى, ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە ءىستىڭ اياقتالماۋىنا اكەلگەن. باعدارلاما جۇزەگە اسۋى بارىسىندا ورىن العان كوپتەگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن كەيبىر لاۋازىم يەلەرىنە قاتىستى شارالار قولدانىلعان كورىنەدى.
قازىرگى كەزدە ەلدى مەكەندەردى تازا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ وزەكتى ءماسەلەگە اينالىپ وتىر. بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى 2002-2010 جىلدارعا ارنالىپ بەلگىلەنگەن بولاتىن. قازىرگى تاڭدا 3,4 مىڭ اۋىلدا اۋىز سۋ قۇبىرلارى جاڭارتىلدى نەمەسە جاڭادان سالىندى. الايدا, ءبىزدىڭ تۇپكى ماقساتىمىز – ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىندارعا سۋ جۇيەلەرىنەن تاۋلىگىنە 24 ساعات سۋ الۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ. بىراق كەيبىر كەمشىلىكتەردىڭ سالدارىنان سول ەلدى مەكەندەردىڭ كوبىندە, اتاپ ايتساق, 2,5 مىڭىندا اۋىز سۋ ساعاتتاپ بەرىلەدى. ياعني, 24 ساعاتتىڭ ورنىنا 6, 8, 10 ساعات قانا سۋ بەرەدى. مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟ بىرىنشىدەن, جوبالاۋ كەزىندە كوپتەگەن قاتەلىكتەرگە جول بەرىلگەن. مىسالى, كوشە-كوشەدەگى سۋ كولونكاسى ءۇيدى-ۇيگە كىرگىزىلمەگەن, ءولشەۋىش قۇرالدارى جوق. سۋ جۇيەسىن جۇرگىزەتىن كاسىپورىندار قۇرىلماعان. سونىڭ ناتيجەسىندە كەمشىلىكتەر تۋىنداعان. قازىرگى كۇنى “اۋىز سۋ” باعدارلاماسى بويىنشا قۇرىلىس نورماسى مەن ەرەجەسىنە ارنايى تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. وندا 2010 جىلدان باستاپ سۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسى جانە ونى جاڭارتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قۇبىردى ءار ۇيگە كىرگىزىپ بەرۋ, ولشەۋىش قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتۋ تولىق قاراستىرىلىپ وتىر, دەدى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ا.ورمان.
سونداي-اق, بۇرىن سۋ جۇيەسىن جۇرگىزۋدە كەز كەلگەن جوبا كىرىپ كەتە بەرگەنىن العا تارتقان ا.ورمان, ەندىگى جەردە سۋ جۇيەسى قاتاڭ تارتىپپەن تارتىلاتىندىعىن ايتتى. بولاشاقتا ۇكىمەتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ارنايى ءتىزىم قۇرىلماق. ءتىزىمنىڭ العاشقىسىندا سۋ ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلمەگەن اۋدان ورتالىقتارى, ودان كەيىنگى كەزەڭدە تۇرعىن حالقى 1 مىڭ جانە ودان جوعارى, ال 3-كەزەكتە 1 مىڭ ادامنان از تۇرعىنى بار ەلدى مەكەندەرگە سۋ جۇيەسى تارتىلاتىن بولادى.
بيىل اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن 308 نىسان قۇرىلىسى مەن ءجوندەۋ جۇمىستارىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 28,6 ملرد.تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. وسى ورايدا ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە مامانداندىرىلعان, ولاردى پايدالانۋعا بەرەتىن كاسىپورىنداردىڭ جوقتىعى مەن ولاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىنىڭ سوڭىندا اناربەك ورمان ەلدى مەكەندەردەگى سۋ قۇبىرى, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى جاقسارتۋ جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جەتىلدىرۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسىنداعى 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان ارنايى تارماق تۋرالى حاباردار ەتتى. 2011-2015 جىلدار ارالىعىنا ازىرلەنگەن باعدارلامانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى اۋىل حالقىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, 4 مىڭعا جۋىق ەلدى مەكەندە سۋ قۇبىرى جەلىسىن سالۋ, سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىنىڭ ساپالى, جاڭا تالاپتارعا ساي جوبالارىن جاساۋ, سونداي-اق سۋ تۇتىنۋدى سۋبسيديالاۋ بولىپ وتىر. سۋبسيديا مولشەرى 30 پايىزدان 93 پايىزعا دەيىن بولماق.
ۆەنەرا تۇگەلباي.